Değişken değiştirme (yerine koyma) yöntemi, integrali alınan ifadeyi sadeleştirmemizi ve integrali daha kolay alınabilir bir forma dönüştürmemizi sağlayan bir yöntemdir. Bu yöntem türevde kullanılan zincir kuralının tersi olarak da düşünülebilir.
Örnek olarak aşağıdaki gibi integral ifadesini alalım.
\( \displaystyle\int {6x^2\cos(2x^3)\ dx} \)
Bu integral işlemi ilk bakışta zor gözükse de, dikkatli incelendiğinde integral içinin \( \sin(2x^3) \) ifadesinin zincir kuralı ile alınmış türevine karşılık geldiği görülebilir.
\( (\sin(2x^3))' = \cos(2x^3)(2x^3)' = 6x^2\cos(2x^3) \)
Dolayısıyla verilen ifadenin integrali aşağıdaki şekilde alınabilir.
\( \displaystyle\int {\underbrace{6x^2}_{(2x^3)'}\ \underbrace{\cos(2x^3)}_{(\sin(2x^3))'}\ dx} = \sin(2x^3) + C \)
Buna göre integral içinin zincir kuralı ile türevi alınmış bir ifade olduğu belirlenebiliyorsa değişken değiştirme yöntemi ile bu işlem tersine çevrilerek ifadenin integrali alınabilir.
Değişken değiştirme yönteminde bir ifadeye aşağıdaki dönüşümler uygulandığında ifade \( u \) değişkeni cinsinden daha sade bir ifadeye dönüşür.
\( f \) fonksiyonu \( u \) fonksiyonunun görüntü kümesinde sürekli olmak üzere,
\( \displaystyle\int {f(g(x))\ g'(x)\ dx} \)
integralinde aşağıdaki değişken değiştirmeler yapıldığında,
\( u = g(x), \quad du = g'(x)\ dx \)
aşağıdaki integral elde edilir.
\( \displaystyle\int {f(u)\ du} \)
Bir belirsiz integrale değişken değiştirme yöntemini uygulamak için aşağıdaki adımlar takip edilir.
Belirsiz integralde değişken değiştirme yöntemini bir örnek üzerinde gösterelim.
\( \displaystyle\int {(2x^5 - 4x^3)^8(10x^4 - 12x^2)\ dx} \) integralinin sonucunu bulalım.
Birinci parantez içine değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 2x^5 - 4x^3 \)
Her iki tarafın diferansiyelini alalım.
\( du = (10x^4 - 12x^2)\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {(\underbrace{2x^5 - 4x^3}_{u})^8\underbrace{(10x^4 - 12x^2)\ dx}_{du}} = \displaystyle\int {u^8\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{9}u^9 + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{1}{9}(2x^5 - 4x^3)^9 + C \)
Bu ifadenin türevini aldığımızda integrali alınan ifadeyi elde edip etmeyeceğimizi kontrol edelim.
\( \left( \dfrac{1}{9}(2x^5 - 4x^3)^9 + C \right)' = \dfrac{9}{9}(2x^5 - 4x^3)^8(2x^5 - 4x^3)' \)
\( = (2x^5 - 4x^3)^8(10x^4 - 12x^2) \)
Belirsiz integralde değişken değiştirme yöntemini ikinci bir örnek üzerinde gösterelim.
\( \displaystyle\int {x\sqrt{5x^2 + 3}\ dx} \) integralinin sonucunu bulalım.
Kök içindeki ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 5x^2 + 3 \)
Her iki tarafın diferansiyelini alalım.
\( du = 10x\ dx \)
\( \Longrightarrow x\ dx = \dfrac{du}{10} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {x\sqrt{5x^2 + 3}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{1}{10}\sqrt{u}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{10 \cdot \frac{3}{2}}u^{\frac{3}{2}} + C = \dfrac{1}{15}\sqrt{u^3} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{1}{15}\sqrt{(5x^2 + 3)^3} + C \)
Bu ifadenin türevini aldığımızda integrali alınan ifadeyi elde edip etmeyeceğimizi kontrol edelim.
\( \left( \dfrac{1}{15}\sqrt{(5x^2 + 3)^3} + C \right)' = \dfrac{3}{30}\sqrt{5x^2 + 3} \cdot (5x^2 + 3)' \)
\( = \dfrac{1}{10}\sqrt{5x^2 + 3} \cdot 10x = x\sqrt{5x^2 + 3} \)
Bu yöntemde öncelikli olarak aşağıdaki ifadeler için değişken değiştirme uygulanması önerilir. Bu genel yaklaşım ifadeyi integrali alınabilir bir forma getirmezse farklı şekillerde değişken değiştirme denenebilir.
| İfade | Örnek | Değişken |
|---|---|---|
| Üssü reel sayı olan üslü ifadelerde taban | \( \int {x(3x^2 - 4)^5\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
| Kök içindeki ifade | \( \int {x\sqrt{3x^2 - 4}\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
| Rasyonel bir ifadede payda | \( \int {\dfrac{x}{3x^2 - 4}\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
| Trigonometrik fonksiyonlarda parantez içi | \( \int {x\sin(3x^2 - 4)\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
| Üstel ifadelerde üs | \( \int {xe^{3x^2 - 4}\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
| Bileşke fonksiyonlarda içteki fonksiyon | \( \int {xf'(3x^2 - 4)\ dx} \) | \( u = 3x^2 - 4 \) |
Belirsiz integralde kullanılan değişken değiştirme yöntemi belirli integrale iki değişiklikle uyarlanabilir.
Orijinal ifadedeki sınır değerleri,
\( x_1 = a, \quad x_2 = b \) iken,
\( u = g(x) \) dönüşümü sonrasında sınır değerleri,
\( u_1 = g(a), \quad u_2 = g(b) \) olur.
\( \displaystyle\int_{x_1=a}^{x_2=b} {f(g(x))\ g'(x)\ dx} = \displaystyle\int_{u_1=g(a)}^{u_2=g(b)} {f(u)\ du} \)
Belirli integralde değişken değiştirme yöntemini bir örnek üzerinde gösterelim.
\( \displaystyle\int_0^4 {\dfrac{x}{\sqrt{x^2 + 9}}\ dx} \) integralinin sonucunu bulalım.
Kök içindeki ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^2 + 9 \)
Her iki tarafın diferansiyelini alalım.
\( du = 2x\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{du}{2x} \)
Sınır değerlerini \( u \) cinsinden yazalım.
\( u(0) = 0^2 + 9 = 9 \)
\( u(4) = 4^2 + 9 = 25 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_{x=0}^{x=4} {\dfrac{x}{\sqrt{x^2 + 9}}\ dx} = \displaystyle\int_{u = 9}^{u = 25} {\dfrac{1}{2\sqrt{u}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \sqrt{u} |_9^{25} \)
\( = \sqrt{25} - \sqrt{9} = 5 - 3 = 2 \)
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {(2x + 3)^2\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {18(3x + 1)^5\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {15(9x + 1)^9\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {(2x + 3)^2\ dx} \)
Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 2x + 3 \)
\( du = 2\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{2} = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {u^2\ \frac{du}{2}} \)
\( = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^2\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^3}{3} + C \)
\( = \dfrac{u^3}{6} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(2x + 3)^3}{6} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {18(3x + 1)^5\ dx} \)
Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 3x + 1 \)
\( du = 3\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{3} = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {18u^5\ \frac{du}{3}} \)
\( = 6\displaystyle\int {u^5\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = 6 \cdot \dfrac{u^{6}}{6} + C \)
\( = u^6 + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = (3x + 1)^6 + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {15(9x + 1)^9\ dx} \)
Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 9x + 1 \)
\( du = 9\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{9} = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {15u^9\ \frac{du}{9}} \)
\( = \dfrac{5}{3}\displaystyle\int {u^9\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{5}{3} \cdot \dfrac{u^{10}}{10} + C \)
\( = \dfrac{u^{10}}{6} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(9x + 1)^{10}}{6} + C \)
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {15x^2(5x^3 + 4)^5\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {2x^3(x^4 + 1)^4\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {3x^5(x^6 + 11)^7\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {15x^2(5x^3 + 4)^5\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 5x^3 + 4 \)
\( du = 15x^2\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {u^5\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^6}{6} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(5x^3 + 4)^6}{6} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {2x^3(x^4 + 1)^4\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^4 + 1 \)
\( du = 4x^3\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{4} = x^3\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {2u^4\ \frac{du}{4}} \)
\( = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^4\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^5}{5} + C \)
\( = \dfrac{u^5}{10} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(x^4 + 1)^5}{10} + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {3x^5(x^6 + 11)^7\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^6 + 11 \)
\( du = 6x^5\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{6} = x^5\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {3u^7\ \frac{du}{6}} = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^7\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^8}{8} + C \)
\( = \dfrac{u^8}{16} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(x^6 + 11)^8}{16} + C \)
\( \displaystyle\int_0^1 (7x^2 - 5x + 3)^2(14x - 5)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 7x^2 - 5x + 3 \)
\( du = (14x - 5)\ dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(0) = 7(0)^2 - 5(0) + 3 = 3 \)
\( u(1) = 7(1)^2 - 5(1) + 3 = 5 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_0^1 (7x^2 - 5x + 3)^2(14x - 5)\ dx = \displaystyle\int_3^5 u^2\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^3}{3}|_3^5 \)
\( = \dfrac{5^3}{3} - \dfrac{3^3}{3} = \dfrac{98}{3} \) bulunur.
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{4x}{(x^2 - 1)^3}\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{10x^2}{(5x^3 - 7)^6}\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {\dfrac{x^{100}}{(x^{101} + 6)^5}\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{4x}{(x^2 - 1)^3}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^2 - 1 \)
\( du = 2x\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{2}{u^3}\ du} \)
\( = \displaystyle\int {2u^{-3}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{2u^{-2}}{-2} + C \)
\( = -\dfrac{1}{u^2} + C \)
\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.
\( = -\dfrac{1}{(x^2 - 1)^2} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{10x^2}{(5x^3 - 7)^6}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 5x^3 - 7 \)
\( du = 15x^2\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{15} = x^2\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{10}{u^6}\ \dfrac{du}{15}} \)
\( = \dfrac{2}{3}\displaystyle\int {\dfrac{1}{u^6}\ du} \)
\( = \dfrac{2}{3}\displaystyle\int {u^{-6}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{2}{3} \cdot \dfrac{u^{-5}}{-5} + C \)
\( = -\dfrac{2}{15u^5} + C \)
\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.
\( = -\dfrac{2}{15(5x^3 - 7)^5} + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{x^{100}}{(x^{101} + 6)^5}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^{101} + 6 \)
\( du = 101x^{100}\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{101} = x^{100}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u^5}\ \dfrac{du}{101}} \)
\( = \dfrac{1}{101}\displaystyle\int {u^{-5}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{101} \cdot \dfrac{u^{-4}}{-4} + C \)
\( = -\dfrac{1}{404u^4} + C \)
\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.
\( = -\dfrac{1}{404(x^{101} + 6)^4} + C \)
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{10x + 3}}\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{(1 - 4x)^3}}\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {14\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^4}\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{10x + 3}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 10x + 3 \)
\( du = 10\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{du}{10} = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{u}} \cdot\ \frac{du}{10}} \)
\( = \frac{1}{5}\displaystyle\int {u^{-\frac{1}{2}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{5} \cdot \dfrac{u^{\frac{1}{2}}}{\frac{1}{2}} + C \)
\( = \dfrac{2\sqrt{u}}{5} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{2\sqrt{10x + 3}}{5} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{(1 - 4x)^3}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 1 - 4x \)
\( du = -4\ dx \)
\( \Longrightarrow -\dfrac{du}{4} = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{u^3}} \cdot \dfrac{-du}{4}} \)
\( = -20\displaystyle\int {u^{-\frac{3}{2}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = -20 \cdot \dfrac{u^{-\frac{1}{2}}}{-\frac{1}{2}} + C \)
\( = \dfrac{40}{\sqrt{u}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{40}{\sqrt{1 - 4x}} + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {14\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^4}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 4 - \dfrac{1}{2}x \)
\( du = -\dfrac{1}{2}\ dx \)
\( \Longrightarrow -2\ du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = 14\displaystyle\int {\sqrt[5]{u^4}\ (-2du)} \)
\( = -28\displaystyle\int {u^{\frac{4}{5}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = -28 \cdot \dfrac{u^{\frac{9}{5}}}{\frac{9}{5}} + C \)
\( = -\dfrac{140\sqrt[5]{u^9}}{9} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\dfrac{140\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^9}}{9} + C \)
\( \displaystyle\int (e^{3x} + 3x^2)^2(e^{3x} + 2x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = e^{3x} + 3x^2 \)
\( du = (3e^{3x} + 6x)\ dx \)
\( \Longrightarrow (e^{3x} + 2x)\ dx = \dfrac{1}{3}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int (e^{3x} + 3x^2)^2(e^{3x} + 2x)\ dx = \displaystyle\int \dfrac{1}{3}u^2\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^3}{9} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(e^{3x} + 3x^2)^3}{9} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^5}{\sqrt{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 2\sqrt{x} + 4 \)
\( du = \dfrac{1}{\sqrt{x}}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^5}{\sqrt{x}}\ dx} = \displaystyle\int {u^5\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^6}{6} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^6}{6} + C \)
\( \displaystyle\int x(x - 2)^7\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x - 2 \)
\( \Longrightarrow x = u + 2 \)
\( du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int x(x - 2)^7\ dx = \displaystyle\int (u + 2)u^7\ du \)
\( = \displaystyle\int (u^8 + 2u^7)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^9}{9} + \dfrac{u^8}{4} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(x - 2)^9}{9} + \dfrac{(x - 2)^8}{4} + C \)
\( \displaystyle\int {6e^{2\cos{x}}\sin{x}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.
\( u = \cos{x} \)
\( du = -\sin{x}\ dx \)
\( \Longrightarrow -du = \sin{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {6e^{2\cos{x}}\sin{x}\ dx} = \displaystyle\int {6e^{2u}\ (-du)} \)
\( = -6\displaystyle\int {e^{2u}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = (-6) \cdot \dfrac{1}{2}e^{2u} + C \)
\( = -3e^{2u} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -3e^{2\cos{x}} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{4x}{4x - 1}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 4x - 1 \)
\( \Longrightarrow 4x = u + 1 \)
\( du = 4\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{4}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{4x}{4x - 1}\ dx \)
\( = \displaystyle\int \dfrac{u + 1}{u} \cdot \dfrac{1}{4}\ du \)
\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{1}{4} + \dfrac{1}{4u} \right)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u}{4} + \dfrac{\ln\lvert {u} \rvert}{4} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{4x - 1}{4} + \dfrac{\ln{\lvert {4x - 1} \rvert}}{4} + C \)
\( \displaystyle\int_0^{\frac{1}{4}} \dfrac{4x}{(1 - 2x)^2}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 1 - 2x \)
\( \Longrightarrow x = \dfrac{1 - u}{2} \)
\( du = -2\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = -\dfrac{1}{2}\ du \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(0) = 1 - 2(0) = 1 \)
\( u(\frac{1}{4}) = 1 - 2(\frac{1}{4}) = \frac{1}{2} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_0^{\frac{1}{4}} \dfrac{4x}{(1 - 2x)^2}\ dx = \displaystyle\int_1^{\frac{1}{2}} \dfrac{4(1 - u)}{u^2 \cdot 2} \cdot (-\dfrac{1}{2})\ du \)
\( = -\displaystyle\int_1^{\frac{1}{2}} \dfrac{1 - u}{u^2}\ du \)
İntegralin sınır değerlerini kendi aralarında yer değiştirelim.
\( = \displaystyle\int_{\frac{1}{2}}^1 \dfrac{1 - u}{u^2}\ du \)
\( = \displaystyle\int_{\frac{1}{2}}^1 \left( \dfrac{1}{u^2} - \dfrac{1}{u} \right)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \left( -\dfrac{1}{u} - \ln{\abs{u}} \right)|_{\frac{1}{2}}^1 \)
\( = \left( -\dfrac{1}{1} - \ln{1} \right) - \left( -\dfrac{1}{\frac{1}{2}} - \ln{\dfrac{1}{2}} \right) \)
\( = 1 - \ln{2} \) bulunur.
\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt[3]{x} + x}{\sqrt{x}}\ dx \) integralinin sonucunu \( x = u^6 \) dönüşümü ile bulunuz.
Çözümü GösterBelirtilen şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( x = u^6 \)
\( \Longrightarrow u = \sqrt[6]{x} \)
\( dx = 6u^5\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt[3]{u^6} + u^6}{\sqrt{u^6}} 6u^5\ du \)
\( = 6\displaystyle\int \dfrac{u^2 + u^6}{u^3}u^5\ du \)
\( = 6\displaystyle\int (u^4 + u^8)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{6u^5}{5} + \dfrac{2u^9}{3} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{6\sqrt[6]{x^5}}{5} + \dfrac{2\sqrt[6]{x^9}}{3} + C \)
\( = \dfrac{6\sqrt[6]{x^5}}{5} + \dfrac{2\sqrt[2]{x^3}}{3} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{40e^{5x}}{e^{5x} + 7}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = e^{5x} + 7 \)
\( du = 5e^{5x}\ dx \)
\( \Longrightarrow e^{5x}\ dx = \dfrac{du}{5} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{40e^{5x}}{e^{5x} + 7}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{40}{u} \cdot \dfrac{du}{5}} \)
\( = \displaystyle\int {\dfrac{8}{u}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 8\ln{\abs{u}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 8\ln{\abs{e^{5x} + 7}} + C \)
Mutlak değer içindeki ifade her \( x \) için pozitiftir.
\( = 8\ln(e^{5x} + 7) + C \)
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{\sqrt{x}}}{2\sqrt{x}}\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{x}}{\sqrt{\sin^5{x}}}\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {\cos{x}\sqrt{\sin^3{x}}\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{\sqrt{x}}}{2\sqrt{x}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt{x} \)
\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)
\( \Longrightarrow 2\underbrace{\sqrt{x}}_\text{u}\ du = dx \)
\( \Longrightarrow 2u\ du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{\cos{u}}{2u}2u\ du} \)
\( = \displaystyle\int {\cos{u}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \sin{u} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \sin{\sqrt{x}} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{x}}{\sqrt{\sin^5{x}}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sin{x} \)
\( du = \cos{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{u^5}}\ du} \)
\( = \displaystyle\int {u^{-\frac{5}{2}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^{-\frac{3}{2}}}{-\frac{3}{2}} + C \)
\( = -\dfrac{2}{3\sqrt{u^3}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\dfrac{2}{3\sqrt{\sin^3{x}}} + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\cos{x}\sqrt{\sin^3{x}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sin{x} \)
\( du = \cos{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\sqrt{u^3}\ du} \)
\( = \displaystyle\int {u^{\frac{3}{2}}\ du} \)
Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^{\frac{5}{2}}}{\frac{5}{2}} + C \)
\( = \dfrac{2\sqrt{u^5}}{5} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{2\sqrt{\sin^5{x}}}{5} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{9x}{(3x + 1)^3}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 3x + 1 \)
\( \Longrightarrow x = \dfrac{u - 1}{3} \)
\( du = 3\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{du}{3} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{9x}{(3x + 1)^3}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{9(u - 1)}{u^3 \cdot 3} \cdot \dfrac{du}{3}} \)
\( = \displaystyle\int {\dfrac{u - 1}{u^3}\ du} \)
\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{1}{u^2} - \dfrac{1}{u^3} \right)\ du \)
\( = \displaystyle\int (u^{-2} - u^{-3})\ du \)
Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.
\( = \dfrac{u^{-1}}{-1} - \dfrac{u^{-2}}{-2} + C \)
\( = -\dfrac{1}{u} + \dfrac{1}{2u^2} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\dfrac{1}{3x + 1} + \dfrac{1}{2(3x + 1)^2} + C \)
\( \displaystyle\int {5x\sqrt{x + 3}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt{x + 3} \)
\( \Longrightarrow x = u^2 - 3 \)
\( du = \dfrac{dx}{2\sqrt{x + 3}} \)
\( \Longrightarrow dx = 2\sqrt{x + 3}\ du \)
\( \Longrightarrow dx = 2u\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {5x\sqrt{x + 3}\ dx} = \displaystyle\int {5(u^2 - 3)u \cdot\ 2u\ du} \)
\( = 10\displaystyle\int (u^4 - 3u^2)\ du \)
Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.
\( = 10\left( \dfrac{u^5}{5} - \dfrac{3u^3}{3} \right) + C \)
\( = 2u^5 - 10u^3 + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 2(\sqrt{x + 3})^5 - 10(\sqrt{x + 3})^3 + C \)
\( = 2\sqrt{(x + 3)^5} - 10\sqrt{(x + 3)^3} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{3x}{\sqrt{x + 2}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x + 2 \)
\( \Longrightarrow x = u - 2 \)
\( du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{3x}{\sqrt{x + 2}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3(u - 2)}{\sqrt{u}}\ du \)
\( = \displaystyle\int \dfrac{3u - 6}{\sqrt{u}}\ du \)
\( = \displaystyle\int \left( 3\sqrt{u} - \dfrac{6}{\sqrt{u}} \right)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 2\sqrt{u^3} - 12\sqrt{u} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 2\sqrt{(x + 2)^3} - 12\sqrt{x + 2} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{\log{x}}{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \log{x} \)
\( du = \dfrac{1}{\ln{10} \cdot x}\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{dx}{x} = \ln{10}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{\log{x}}{x}\ dx = \displaystyle\int u \ln{10}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^2}{2} \cdot \ln{10} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(\log{x})^2}{2} \cdot \ln{10} + C \)
\( \displaystyle\int {e^x(e^x - 2)(1 + e^x)^6\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 1 + e^x \)
\( \Longrightarrow e^x = u - 1 \)
\( du = e^x\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {(e^x - 2)(1 + e^x)^6e^x\ dx} = \displaystyle\int {(u - 3)u^6\ du} \)
\( = \displaystyle\int {(u^7 - 3u^6)\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{1}{8}u^8 - \dfrac{3}{7}u^7 + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{1}{8}(1 + e^x)^8 - \dfrac{3}{7}(1 + e^x)^7 + C \)
\( \displaystyle\int_1^5 \dfrac{\ln{x}}{5x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \ln{x} \)
\( du = \dfrac{1}{x}\ dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(1) = \ln{1} = 0 \)
\( u(5) = \ln{5} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_1^5 \dfrac{\ln{x}}{5x}\ dx = \displaystyle\int_0^{\ln{5}} \dfrac{u}{5}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \left( \dfrac{u^2}{10} \right)|_0^{\ln{5}} \)
\( = \dfrac{(\ln{5})^2}{10} - \dfrac{0^2}{10} \)
\( = \dfrac{(\ln{5})^2}{10} \) bulunur.
\( \displaystyle\int \sin{x}\cos{x}\sqrt{1 - \cos{x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 1 - \cos{x} \)
\( \Longrightarrow \cos{x} = 1 - u \)
\( du = \sin{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \sin{x}\cos{x}\sqrt{1 - \cos{x}}\ dx = \displaystyle\int (1 - u)\sqrt{u}\ du \)
\( = \displaystyle\int (\sqrt{u} - u\sqrt{u})\ du \)
\( = \displaystyle\int (u^{\frac{1}{2}} - u^{\frac{3}{2}})\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{2}{3}u^\frac{3}{2} - \dfrac{2}{5}u^\frac{5}{2} + C \)
\( = \dfrac{2}{3}\sqrt{u^3} - \dfrac{2}{5}\sqrt{u^5} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{2}{3}\sqrt{(1 - \cos{x})^3} - \dfrac{2}{5}\sqrt{(1 - \cos{x})^5} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{x\ln{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \ln{x} \)
\( du = \dfrac{1}{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{x\ln{x}}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \ln{\abs{u}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \ln{\abs{\ln{x}}} + C \)
\( f \) türevlenebilir bir fonksiyon olmak üzere,
\( f(1) = 0, \quad f(2) = 2 \) olduğuna göre,
\( \displaystyle\int_1^2 2f^3(x)f'(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = f(x) \)
\( du = f'(x)\ dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(1) = f(1) = 0 \)
\( u(2) = f(2) = 2 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_1^2 2f^3(x)f'(x)\ dx = \displaystyle\int_0^2 2u^3\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \left( \dfrac{u^4}{2} \right)|_0^2 \)
\( = \dfrac{2^4}{2} - \dfrac{0^4}{2} = 8 \) bulunur.
\( \displaystyle\int_4^{64} \dfrac{1}{2\sqrt{x}(\sqrt{x} + 1)}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt{x} + 1 \)
\( \Longrightarrow x = (u - 1)^2 \)
\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = 2(u - 1)\ du \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(4) = \sqrt{4} + 1 = 3 \)
\( u(64) = \sqrt{64} + 1 = 9 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_4^{64} \dfrac{1}{2\sqrt{x}(\sqrt{x} + 1)}\ dx = \displaystyle\int_3^9 \dfrac{1}{2(u - 1)u}2(u - 1)\ du \)
\( = \displaystyle\int_3^9 \dfrac{1}{u}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = (\ln{\abs{u}})|_3^9 \)
\( = \ln{9} - \ln{3} \)
\( = 2\ln{3} - \ln{3} = \ln{3} \) bulunur.
\( \displaystyle\int_0^3 \dfrac{5x^2}{\sqrt{x + 1}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x + 1 \)
\( \Longrightarrow x = u - 1 \)
\( \Longrightarrow x^2 = u^2 - 2u + 1 \)
\( du = dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(0) = 0 + 1 = 1 \)
\( u(3) = 3 + 1 = 4 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_0^3 \dfrac{5x^2}{\sqrt{x + 1}}\ dx = \displaystyle\int_1^4 \dfrac{5(u^2 - 2u + 1)}{\sqrt{u}}\ du \)
\( = \displaystyle\int_1^4 \left( 5\sqrt{u^3} - 10\sqrt{u} + \dfrac{5}{\sqrt{u}} \right)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \left( 2\sqrt{u^5} - \dfrac{20\sqrt{u^3}}{3} + 10\sqrt{u} \right)|_1^4 \)
\( = \left( 2\sqrt{4^5} - \dfrac{20\sqrt{4^3}}{3} + 10\sqrt{4} \right) - \left( 2\sqrt{1^5} - \dfrac{20\sqrt{1^3}}{3} + 10\sqrt{1} \right) \)
\( = \left( 64 - \dfrac{160}{3} + 20 \right) - \left( 2 - \dfrac{20}{3} + 10 \right) \)
\( = \dfrac{76}{3} \) bulunur.
\( \displaystyle\int \cos^3(2x)\sin(4x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterSinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin(4x) = 2\sin(2x)\cos(2x) \)
\( \displaystyle\int 2\cos^3(2x)\sin(2x)\cos(2x)\ dx \)
\( = \displaystyle\int 2\cos^4(2x)\sin(2x)\ dx \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \cos(2x) \)
\( du = -2\sin(2x)\ dx \)
\( \Longrightarrow 2\sin(2x)\ dx = -du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = -\displaystyle\int u^4\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = -\dfrac{1}{5}u^5 + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\dfrac{1}{5}\cos^5(2x) + C \)
\( \displaystyle\int_1^3 f(3x)\ dx = 6 \) olduğuna göre,
\( \displaystyle\int_3^9 f(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 3x \)
\( du = 3\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{3}\ du \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(1) = 3(1) = 3 \)
\( u(3) = 3(3) = 9 \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_1^3 f(3x)\ dx = \dfrac{1}{3}\displaystyle\int_3^9 f(u)\ du = 6 \)
\( \displaystyle\int_3^9 f(u)\ du = 18 \)
İntegral değişkenini \( x = u \) olarak değiştirmemiz integral değerini değiştirmez.
\( \displaystyle\int_3^9 f(x)\ dx = 18 \)
\( \displaystyle\int {(x^2 + x - 2)(x - 1)^7\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterBirinci parantez içindeki ifadeyi çarpanlarına ayıralım.
\( \displaystyle\int {(x + 2)(x - 1)(x - 1)^7\ dx} \)
\( = \displaystyle\int {(x + 2)(x - 1)^8\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x - 1 \)
\( \Longrightarrow x = u + 1 \)
\( du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {(u + 3)u^7\ du} \)
\( = \displaystyle\int {(u^8 + 3u^7)\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^9}{9} + \dfrac{3u^8}{8} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(x - 1)^9}{9} + \dfrac{3(x - 1)^8}{8} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{2^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt[3]{x^2} \)
\( du = \dfrac{2}{3\sqrt[3]{x}}\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{1}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \dfrac{3}{2}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{2^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3 \cdot 2^u}{2}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{3 \cdot 2^u}{2\ln{2}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{3 \cdot 2^{\sqrt[3]{x^2}}}{2\ln{2}} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{8x^2}{4x - 5}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 4x - 5 \)
\( \Longrightarrow x = \dfrac{u + 5}{4} \)
\( \Longrightarrow x^2 = \dfrac{u^2 + 10u + 25}{16} \)
\( du = 4\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{4}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{8x^2}{4x - 5}\ dx \)
\( = \displaystyle\int \dfrac{8 \cdot \frac{u^2 + 10u + 25}{16}}{u} \cdot \dfrac{1}{4}\ du \)
\( = \displaystyle\int \dfrac{u^2 + 10u + 25}{8u}\ du \)
\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{u}{8} + \dfrac{5}{4} + \dfrac{25}{8u} \right)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^2}{16} + \dfrac{5u}{4} + \dfrac{25\ln{\lvert u \rvert}}{8} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(4x - 5)^2}{16} + \dfrac{5(4x - 5)}{4} + \dfrac{25\ln{\lvert 4x - 5 \rvert}}{8} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{3}{1 + e^{-2x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü Gösterİntegrali alınan ifadenin payını ve paydasını \( e^{2x} \) ile çarpalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{3e^{2x}}{e^{2x} + 1}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( u = e^{2x} + 1 \)
\( du = 2e^{2x}\ dx \)
\( \Longrightarrow e^{2x}\ dx = \dfrac{1}{2}\ du \)
\( x \) değişkenlerinin \( u \) karşılıklarını yazalım.
\( = \displaystyle\int \dfrac{3}{2u}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{3\ln{\abs{u}}}{2} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{3\ln{\abs{e^{2x} + 1}}}{2} + C \)
Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.
(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{e^x}{\sqrt{16 - e^{2x}}}\ dx} \)
(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + x^8}\ dx} \)
(c) \( \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{4x^2 - 36}}\ dx} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{e^x}{\sqrt{16 - e^{2x}}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = e^x \)
\( du = e^x\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{16 - u^2}}\ du} \)
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{4^2 - u^2}}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{\sqrt{a^2 - x^2}}} = \arcsin{\frac{x}{a}} + C \)
\( = \arcsin{\dfrac{u}{4}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \arcsin{\dfrac{e^x}{4}} + C \)
(b) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + x^8}\ dx} \)
İfadeyi düzenleyelim.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + (x^4)^2}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^4 \)
\( du = 4x^3\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{1 + u^2}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{a^2 + x^2}} = \dfrac{1}{a}\arctan{\frac{x}{a}} + C \)
\( = \arctan{u} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \arctan{x^4} + C \)
(c) seçeneği:
\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{4x^2 - 36}}\ dx} \)
İfadeyi düzenleyelim.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{(2x)^2 - 36}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 2x \)
\( du = 2\ dx \)
\( \Longrightarrow dx = \dfrac{du}{2} \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2u\sqrt{u^2 - 36}}\ dx} \)
\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2u\sqrt{u^2 - 6^2}}\ dx} \)
İfadenin integralini alalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{x\sqrt{x^2 - a^2}}} = \dfrac{1}{a}\arcsec{\frac{x}{a}} + C \)
\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{1}{6}\arcsec{\dfrac{u}{6}} + C \)
\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{u}{6}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{2x}{6}} + C \)
\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{x}{3}} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{f'(\sqrt[3]{x})}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt[3]{x} \)
\( du = \dfrac{1}{3\sqrt[3]{x^2}}\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{1}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx = 3\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{f'(\sqrt[3]{x})}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx = \displaystyle\int 3f'(u)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 3f(u) + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 3f(\sqrt[3]{x}) + C \)
\( \displaystyle\int \sqrt[3]{x}\ d(\sqrt[3]{x}) \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt[3]{x} \)
\( du = d(\sqrt[3]{x}) \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \sqrt[3]{x}\ d(\sqrt[3]{x}) = \displaystyle\int u\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^2}{2} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{(\sqrt[3]{x})^2}{2} + C \)
\( \displaystyle\int_{2a}^b f(x + a - b)\ dx = 15 \) olduğuna göre,
\( \displaystyle\int_{a}^{3a - b} f(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x + a - b \)
\( du = dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(2a) = 2a + a - b = 3a - b \)
\( u(b) = b + a - b = a \)
Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( \displaystyle\int_{2a}^b f(x + a - b)\ dx = \displaystyle\int_{3a - b}^a f(u)\ du = 15 \)
Elde ettiğimiz ifade soruda değeri istenen ifadenin sınır değerleri yer değiştirmiş formudur.
\( \displaystyle\int_{a}^{3a - b} f(x)\ dx = -15 \)
\( \displaystyle\int \cos^3{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü Gösterİntegrali düzenleyelim.
\( \displaystyle\int \cos^3{x}\ dx = \displaystyle\int \cos^2{x}\cos{x}\ dx \)
Kosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( = \displaystyle\int (1 - \sin^2{x})\cos{x}\ dx \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sin{x} \)
\( du = \cos{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int (1 - \sin^2{x})\cos{x}\ dx = \displaystyle\int (1 - u^2)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = u - \dfrac{u^3}{3} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \sin{x} - \dfrac{\sin^3{x}}{3} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{\sin{x} + \cos{x}}{\cos{x} - \sin{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.
\( u = \cos{x} - \sin{x} \)
\( du = (- \sin{x} - \cos{x})dx \)
\( \Longrightarrow -du = (\sin{x} + \cos{x})dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{\sin{x} + \cos{x}}{\cos{x} - \sin{x}}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ (-du)} \)
\( = -\displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = -\ln{\abs{u}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\ln{\abs{\cos{x} - \sin{x}}} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{3\sqrt{1 + \sqrt{x}}}{\sqrt{x}} \ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterKöklü ifadeleri üslü ifade olarak yazalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{3\sqrt{1 + \sqrt{x}}}{\sqrt{x}} \ dx} = 3\displaystyle\int {x^{-\frac{1}{2}}(1 + x^{\frac{1}{2}})^{\frac{1}{2}}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 1 + x^{\frac{1}{2}} \)
\( du = \dfrac{x^{-\frac{1}{2}}\ dx}{2} \)
\( \Longrightarrow x^{-\frac{1}{2}}\ dx = 2\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = 3\displaystyle\int {u^{\frac{1}{2}}\ 2\ du} \)
\( = 6\displaystyle\int {u^{\frac{1}{2}}\ du} \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{6u^{\frac{3}{2}}}{\frac{3}{2}} + C \)
\( = 4u^{\frac{3}{2}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 4(1 + x^{\frac{1}{2}})^{\frac{3}{2}} + C \)
\( = 4\sqrt{(1 + \sqrt{x})^3} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}\sin(e^{\sqrt[3]{x^2}})}{\sqrt[3]{x}} \ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = e^{\sqrt[3]{x^2}} \)
\( du = \dfrac{2e^{\sqrt[3]{x^2}}}{3\sqrt[3]{x}}\ dx \)
\( \Longrightarrow \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \dfrac{3}{2}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}\sin(e^{\sqrt[3]{x^2}})}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3}{2}\sin{u}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = -\dfrac{3}{2}\cos{u} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\dfrac{3}{2}\cos{e^{\sqrt[3]{x^2}}} + C \)
\( \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \dfrac{(x + 1)(x - 1)}{x^2}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü Gösterİfadeyi düzenleyelim.
\( \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \dfrac{x^2 - 1}{x^2}\ dx \)
\( = \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \left( 1 - \dfrac{1}{x^2} \right)\ dx \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x + \dfrac{1}{x} \)
\( du = \left( 1 - \dfrac{1}{x^2} \right)\ dx \)
\( x \) değişkenlerinin \( u \) karşılıklarını yazalım.
\( = \displaystyle\int \sqrt{u}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{2\sqrt{u^3}}{3} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{2\sqrt{(x + \frac{1}{x})^3}}{3} + C \)
\( \displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {5\sin(2x)(1 + \sin{x})^4\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterSinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
\( \displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {5(2\sin{x}\cos{x})(1 + \sin{x})^4\ dx} \)
\( = 10\displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {\sin{x}\cos{x}(1 + \sin{x})^4\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.
\( u = 1 + \sin{x} \)
\( \Longrightarrow \sin{x}= u - 1 \)
\( du = \cos{x}\ dx \)
\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.
\( u(0) = 1 + \sin{0} = 1 \)
\( u(\frac{\pi}{2}) = 1 + \sin{\frac{\pi}{2}} = 2 \)
Son ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.
\( = 10\displaystyle\int_1^2 {(u - 1)u^4\ du} \)
\( = 10\displaystyle\int_1^2 (u^5 - u^4)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 10\left( \dfrac{u^6}{6} - \dfrac{u^5}{5} \right)|_1^2 \)
\( = 10\left[ \left( \dfrac{2^6}{6} - \dfrac{2^5}{5} \right) - \left( \dfrac{1^6}{6} - \dfrac{1^5}{5} \right) \right] \)
\( = 10 \cdot \dfrac{129}{30} = 43 \) bulunur.
\( \displaystyle\int -\dfrac{\cos^3{x}}{\sin^5{x}}\ dx \) ifadesinin integrali nedir?
Çözümü Göster\( \displaystyle\int -\dfrac{\cos^3{x}}{\sin^5{x}}\ dx \)
\( \dfrac{\cos^3{x}}{\sin^3{x}} = \cot^3{x} \) yazalım.
\( = \displaystyle\int -\dfrac{\cot^3{x}}{\sin^2{x}}\ dx \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \cot{x} \)
\( du = -\dfrac{1}{\sin^2{x}}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int u^3\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^4}{4} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{\cot^4{x}}{4} + C \)
\( \displaystyle\int \sqrt{x} \cdot \sqrt[5]{5 + \sqrt{x^3}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = 5 + \sqrt{x^3} \)
\( du = \dfrac{3\sqrt{x}}{2}\ dx \)
\( \Longrightarrow \sqrt{x}\ dx = \dfrac{2}{3}\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \sqrt{x} \cdot \sqrt[5]{5 + \sqrt{x^3}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{2\sqrt[5]{u}}{3}\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{2u^{\frac{6}{5}}}{3 \cdot \frac{6}{5}} + C \)
\( = \dfrac{5\sqrt[5]{u^6}}{9} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{5\sqrt[5]{(5 + \sqrt{x^3})^6}}{9} + C \)
\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt{x}}{x - 4}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü Gösterİfadenin integralini almak için değişken değiştirme yöntemini uygulayalım.
\( u = \sqrt{x} \)
\( \Longrightarrow u^2 = x \)
\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)
\( \Longrightarrow 2u\ du = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt{x}}{x - 4}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{2u^2}{u^2 - 4}\ du \)
Elde ettiğimiz ifadeyi basit kesirlere ayırma yöntemi ile basit kesirlerin toplamı şeklinde yazalım.
\( = \displaystyle\int (2 - \dfrac{2}{u + 2} + \dfrac{2}{u - 2})\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 2u - 2\ln{\abs{u + 2}} + 2\ln{\abs{u - 2}} + C \)
\( = 2u - 2\ln{\dfrac{\abs{u + 2}}{\abs{u - 2}}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 2\sqrt{x} - 2\ln{\dfrac{\abs{\sqrt{x} + 2}}{\abs{\sqrt{x} - 2}}} + C \)
\( \displaystyle\int \csc^4{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü Gösterİntegrali düzenleyelim.
\( \displaystyle\int \csc^4{x}\ dx = \displaystyle\int \csc^2{x}\csc^2{x}\ dx \)
Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( = \displaystyle\int (1 + \cot^2{x})\csc^2{x}\ dx \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \cot{x} \)
\( du = -\csc^2{x}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int (1 + \cot^2{x})\csc^2{x}\ dx = \displaystyle\int -(1 + u^2)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = -u - \dfrac{u^3}{3} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = -\cot{x} - \dfrac{\cot^3{x}}{3} + C \)
\( \displaystyle\int {\sec^6{x}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterSekant ifadesinin iki kuvvetini ayıralım.
\( \displaystyle\int {\sec^6{x}\ dx} = \displaystyle\int {\sec^4{x}\sec^2{x}\ dx} \)
Pisagor özdeşliği ile \( \sec^4{x} \) ifadesini \( \tan^2{x} \) cinsinden yazalım.
\( \sec^2{x} = \tan^2{x} + 1 \)
\( = \displaystyle\int {(\tan^2{x} + 1)^2\sec^2{x}\ dx} \)
Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \tan{x} \)
\( du = \sec^2{x}\ dx \)
Son ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int {(u^2 + 1)^2\ du} \)
\( = \displaystyle\int (u^4 + 2u^2 + 1)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = \dfrac{u^5}{5} + \dfrac{2u^3}{3} + u + C \)
\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.
\( = \dfrac{\tan^5{x}}{5} + \dfrac{2\tan^3{x}}{3} + \tan{x} + C \)
\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{x^{\frac{1}{2}} - x^{\frac{1}{4}}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = x^{\frac{1}{4}} \)
\( \Longrightarrow x = u^4 \)
\( du = \dfrac{dx}{4x^{\frac{3}{4}}} \)
\( \Longrightarrow dx = 4x^{\frac{3}{4}}\ du \)
\( \Longrightarrow dx = 4u^3\ du \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{x^{\frac{1}{2}} - x^{\frac{1}{4}}}\ dx} = 2\displaystyle\int {\dfrac{1}{u^2 - u}\ 4u^3\ du} \)
\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^3}{u^2 - u}\ du} \)
\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^2}{u - 1}\ du} \)
İfadeyi daha sade hale getirmek için paya 1 ekleyip çıkaralım.
\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^2 - 1 + 1}{u - 1}\ du} \)
\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{(u - 1)(u + 1) + 1}{u - 1}\ du} \)
\( = 8\displaystyle\int \left( u + 1 + \dfrac{1}{u - 1} \right)\ du \)
Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.
\( = 8\left( \dfrac{u^2}{2} + u + \ln{\abs{u - 1}} \right) + C \)
\( = 4u^2 + 8u + 8\ln{\abs{u - 1}} + C \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = 4x^{\frac{1}{2}} + 8x^{\frac{1}{4}} + 8\ln{\abs{x^{\frac{1}{4}} - 1}} + C \)
\( \displaystyle\int {3^{\sqrt{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( t = \sqrt{x} \)
\( \Longrightarrow x = t^2 \)
\( 2t\ dt = dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {3^{\sqrt{x}}\ dx} = \displaystyle\int {3^t\ 2t\ dt} \)
\( = 2\displaystyle\int {t\ 3^t\ dt} \)
İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.
\( u \) ve \( dv \) ifadelerini aşağıdaki gibi belirleyelim.
\( u = t \)
\( dv = 3^t\ dt \)
Buna göre \( du \) ve \( v \) aşağıdaki gibi olur.
\( du = dt \)
\( v = \dfrac{3^t}{\ln{3}} \)
Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.
\( \displaystyle\int {u\ dv} = u\ v - \displaystyle\int {v\ du} \)
\( 2\displaystyle\int {t\ 3^t\ dt} = 2\left( t\cdot \dfrac{3^t}{\ln{3}} - \displaystyle\int {\dfrac{3^t}{\ln{3}}\ dt} \right) \)
Son terimin integralini alalım.
\( = 2\left( \dfrac{t\ 3^t}{\ln{3}} - \dfrac{1}{\ln{3}} \cdot \dfrac{3^t}{\ln{3}} + C \right) \)
\( = 2\left( \dfrac{t\ 3^t}{\ln{3}} - \dfrac{3^t}{(\ln{3})^2} + C \right) \)
\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.
\( = \dfrac{2\sqrt{x}\ 3^{\sqrt{x}}}{\ln{3}} - \dfrac{2 \cdot 3^{\sqrt{x}}}{(\ln{3})^2} + C \)
\( \displaystyle\int_0^9 \dfrac{1}{\sqrt{\sqrt{x} + 1}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?
Çözümü GösterAşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.
\( u = \sqrt{\sqrt{x} + 1} \)
\( \Longrightarrow u^2 = \sqrt{x} + 1 \)
\( \Longrightarrow u^2 - 1 = \sqrt{x} \)
\( 2u\ du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)
Sınır değerlerini \( u \) cinsinden yazalım.
\( u(0) = \sqrt{\sqrt{0} + 1} = 1 \)
\( u(9) = \sqrt{\sqrt{9} + 1} = 2 \)
Verilen ifadenin payını ve paydasını \( 2\sqrt{x} \) ile çarpalım.
\( \displaystyle\int_0^9 \dfrac{2\sqrt{x}}{\sqrt{\sqrt{x} + 1} \cdot 2 \sqrt{x}}\ dx \)
Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.
\( = \displaystyle\int_{1}^{2} \dfrac{2 (u^2 - 1)}{u} \cdot 2u \ du \)
\( = \displaystyle\int_{1}^{2} 4 (u^2 - 1)\ du \)
\( = 4\displaystyle\int_{1}^{2} (u^2 - 1)\ du \)
İfadenin integralini alalım.
\( = 4\left( \dfrac{u^3}{3} - u \right)|_1^2 \)
\( = 4\left[ \left( \dfrac{2^3}{3} - 2 \right) - \left( \dfrac{1^3}{3} - 1 \right) \right] \)
\( = \dfrac{16}{3} \) bulunur.