Değişken Değiştirme Yöntemi

Değişken değiştirme (yerine koyma) yöntemi, integrali alınan ifadeyi sadeleştirmemizi ve integrali daha kolay alınabilir bir forma dönüştürmemizi sağlayan bir yöntemdir. Bu yöntem türevde kullanılan zincir kuralının tersi olarak da düşünülebilir.

Örnek olarak aşağıdaki gibi integral ifadesini alalım.

Bu integral işlemi ilk bakışta zor gözükse de, dikkatli incelendiğinde integral içinin \( \sin(2x^3) \) ifadesinin zincir kuralı ile alınmış türevine karşılık geldiği görülebilir.

Dolayısıyla verilen ifadenin integrali aşağıdaki şekilde alınabilir.

Buna göre integral içinin zincir kuralı ile türevi alınmış bir ifade olduğu belirlenebiliyorsa değişken değiştirme yöntemi ile bu işlem tersine çevrilerek ifadenin integrali alınabilir.

Değişken değiştirme yönteminde bir ifadeye aşağıdaki dönüşümler uygulandığında ifade \( u \) değişkeni cinsinden daha sade bir ifadeye dönüşür.

Belirsiz İntegralde Değişken Değiştirme

Bir belirsiz integrale değişken değiştirme yöntemini uygulamak için aşağıdaki adımlar takip edilir.

  • İntegral işlemini kolaylaştıracak bir \( u = g(x) \) dönüşümü belirlenir.
  • \( du = g'(x)\ dx \) diferansiyeli bulunur.
  • İntegrali alınan ifade \( x \) ve \( dx \) yerine \( u \) ve \( du \) cinsinden yazılır. Bu dönüşüm sonucunda ifadede \( x \) cinsinden hiçbir değişken kalmamalıdır.
  • İfadenin \( u \) cinsinden integrali alınır.
  • Elde edilen sonuçta \( u \) yerine tekrar \( g(x) \) yazılır.

Belirsiz integralde değişken değiştirme yöntemini bir örnek üzerinde gösterelim.

Belirsiz integralde değişken değiştirme yöntemini ikinci bir örnek üzerinde gösterelim.

Bu yöntemde öncelikli olarak aşağıdaki ifadeler için değişken değiştirme uygulanması önerilir. Bu genel yaklaşım ifadeyi integrali alınabilir bir forma getirmezse farklı şekillerde değişken değiştirme denenebilir.

İfade Örnek Değişken
Üssü reel sayı olan üslü ifadelerde taban \( \int {x(3x^2 - 4)^5\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)
Kök içindeki ifade \( \int {x\sqrt{3x^2 - 4}\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)
Rasyonel bir ifadede payda \( \int {\dfrac{x}{3x^2 - 4}\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)
Trigonometrik fonksiyonlarda parantez içi \( \int {x\sin(3x^2 - 4)\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)
Üstel ifadelerde üs \( \int {xe^{3x^2 - 4}\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)
Bileşke fonksiyonlarda içteki fonksiyon \( \int {xf'(3x^2 - 4)\ dx} \) \( u = 3x^2 - 4 \)

Belirli İntegralde Değişken Değiştirme

Belirsiz integralde kullanılan değişken değiştirme yöntemi belirli integrale iki değişiklikle uyarlanabilir.

  • Belirli integralde orijinal ifadedeki sınır değerlerine de \( u = g(x) \) dönüşümü uygulanır.
  • Belirli integralde amaç integralin sayısal değerini bulmak olduğu için, elde edilen ifadeyi tekrar \( x \) cinsinden yazmak yerine integral değeri \( u \) değişkeni cinsinden de hesaplanabilir.
Belirli integralde değişken değiştirme
Belirli integralde değişken değiştirme

Belirli integralde değişken değiştirme yöntemini bir örnek üzerinde gösterelim.

SORU 1 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {(2x + 3)^2\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {18(3x + 1)^5\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {15(9x + 1)^9\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {(2x + 3)^2\ dx} \)

Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 2x + 3 \)

\( du = 2\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{2} = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {u^2\ \frac{du}{2}} \)

\( = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^2\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^3}{3} + C \)

\( = \dfrac{u^3}{6} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(2x + 3)^3}{6} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {18(3x + 1)^5\ dx} \)

Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 3x + 1 \)

\( du = 3\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{3} = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {18u^5\ \frac{du}{3}} \)

\( = 6\displaystyle\int {u^5\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = 6 \cdot \dfrac{u^{6}}{6} + C \)

\( = u^6 + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = (3x + 1)^6 + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {15(9x + 1)^9\ dx} \)

Üssü alınan ifadeye değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 9x + 1 \)

\( du = 9\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{9} = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {15u^9\ \frac{du}{9}} \)

\( = \dfrac{5}{3}\displaystyle\int {u^9\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{5}{3} \cdot \dfrac{u^{10}}{10} + C \)

\( = \dfrac{u^{10}}{6} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(9x + 1)^{10}}{6} + C \)


SORU 2 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {15x^2(5x^3 + 4)^5\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {2x^3(x^4 + 1)^4\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {3x^5(x^6 + 11)^7\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {15x^2(5x^3 + 4)^5\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 5x^3 + 4 \)

\( du = 15x^2\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {u^5\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^6}{6} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(5x^3 + 4)^6}{6} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {2x^3(x^4 + 1)^4\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^4 + 1 \)

\( du = 4x^3\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{4} = x^3\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {2u^4\ \frac{du}{4}} \)

\( = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^4\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^5}{5} + C \)

\( = \dfrac{u^5}{10} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(x^4 + 1)^5}{10} + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {3x^5(x^6 + 11)^7\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^6 + 11 \)

\( du = 6x^5\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{6} = x^5\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {3u^7\ \frac{du}{6}} = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int {u^7\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{u^8}{8} + C \)

\( = \dfrac{u^8}{16} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(x^6 + 11)^8}{16} + C \)


SORU 3 :

\( \displaystyle\int_0^1 (7x^2 - 5x + 3)^2(14x - 5)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 7x^2 - 5x + 3 \)

\( du = (14x - 5)\ dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(0) = 7(0)^2 - 5(0) + 3 = 3 \)

\( u(1) = 7(1)^2 - 5(1) + 3 = 5 \)

Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_0^1 (7x^2 - 5x + 3)^2(14x - 5)\ dx = \displaystyle\int_3^5 u^2\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^3}{3}|_3^5 \)

\( = \dfrac{5^3}{3} - \dfrac{3^3}{3} = \dfrac{98}{3} \) bulunur.


SORU 4 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{4x}{(x^2 - 1)^3}\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{10x^2}{(5x^3 - 7)^6}\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {\dfrac{x^{100}}{(x^{101} + 6)^5}\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{4x}{(x^2 - 1)^3}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^2 - 1 \)

\( du = 2x\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{2}{u^3}\ du} \)

\( = \displaystyle\int {2u^{-3}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{2u^{-2}}{-2} + C \)

\( = -\dfrac{1}{u^2} + C \)

\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.

\( = -\dfrac{1}{(x^2 - 1)^2} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{10x^2}{(5x^3 - 7)^6}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 5x^3 - 7 \)

\( du = 15x^2\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{15} = x^2\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{10}{u^6}\ \dfrac{du}{15}} \)

\( = \dfrac{2}{3}\displaystyle\int {\dfrac{1}{u^6}\ du} \)

\( = \dfrac{2}{3}\displaystyle\int {u^{-6}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{2}{3} \cdot \dfrac{u^{-5}}{-5} + C \)

\( = -\dfrac{2}{15u^5} + C \)

\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.

\( = -\dfrac{2}{15(5x^3 - 7)^5} + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{x^{100}}{(x^{101} + 6)^5}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^{101} + 6 \)

\( du = 101x^{100}\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{101} = x^{100}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u^5}\ \dfrac{du}{101}} \)

\( = \dfrac{1}{101}\displaystyle\int {u^{-5}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{101} \cdot \dfrac{u^{-4}}{-4} + C \)

\( = -\dfrac{1}{404u^4} + C \)

\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.

\( = -\dfrac{1}{404(x^{101} + 6)^4} + C \)


SORU 5 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{10x + 3}}\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{(1 - 4x)^3}}\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {14\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^4}\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{10x + 3}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 10x + 3 \)

\( du = 10\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{du}{10} = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{2}{\sqrt{u}} \cdot\ \frac{du}{10}} \)

\( = \frac{1}{5}\displaystyle\int {u^{-\frac{1}{2}}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{5} \cdot \dfrac{u^{\frac{1}{2}}}{\frac{1}{2}} + C \)

\( = \dfrac{2\sqrt{u}}{5} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{2\sqrt{10x + 3}}{5} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{(1 - 4x)^3}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 1 - 4x \)

\( du = -4\ dx \)

\( \Longrightarrow -\dfrac{du}{4} = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{80}{\sqrt{u^3}} \cdot \dfrac{-du}{4}} \)

\( = -20\displaystyle\int {u^{-\frac{3}{2}}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = -20 \cdot \dfrac{u^{-\frac{1}{2}}}{-\frac{1}{2}} + C \)

\( = \dfrac{40}{\sqrt{u}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{40}{\sqrt{1 - 4x}} + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {14\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^4}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 4 - \dfrac{1}{2}x \)

\( du = -\dfrac{1}{2}\ dx \)

\( \Longrightarrow -2\ du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = 14\displaystyle\int {\sqrt[5]{u^4}\ (-2du)} \)

\( = -28\displaystyle\int {u^{\frac{4}{5}}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = -28 \cdot \dfrac{u^{\frac{9}{5}}}{\frac{9}{5}} + C \)

\( = -\dfrac{140\sqrt[5]{u^9}}{9} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\dfrac{140\sqrt[5]{(4 - \frac{1}{2}x)^9}}{9} + C \)


SORU 6 :

\( \displaystyle\int (e^{3x} + 3x^2)^2(e^{3x} + 2x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = e^{3x} + 3x^2 \)

\( du = (3e^{3x} + 6x)\ dx \)

\( \Longrightarrow (e^{3x} + 2x)\ dx = \dfrac{1}{3}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int (e^{3x} + 3x^2)^2(e^{3x} + 2x)\ dx = \displaystyle\int \dfrac{1}{3}u^2\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^3}{9} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(e^{3x} + 3x^2)^3}{9} + C \)


SORU 7 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^5}{\sqrt{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 2\sqrt{x} + 4 \)

\( du = \dfrac{1}{\sqrt{x}}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^5}{\sqrt{x}}\ dx} = \displaystyle\int {u^5\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^6}{6} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(2\sqrt{x} + 4)^6}{6} + C \)


SORU 8 :

\( \displaystyle\int x(x - 2)^7\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x - 2 \)

\( \Longrightarrow x = u + 2 \)

\( du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int x(x - 2)^7\ dx = \displaystyle\int (u + 2)u^7\ du \)

\( = \displaystyle\int (u^8 + 2u^7)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^9}{9} + \dfrac{u^8}{4} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(x - 2)^9}{9} + \dfrac{(x - 2)^8}{4} + C \)


SORU 9 :

\( \displaystyle\int {6e^{2\cos{x}}\sin{x}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.

\( u = \cos{x} \)

\( du = -\sin{x}\ dx \)

\( \Longrightarrow -du = \sin{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {6e^{2\cos{x}}\sin{x}\ dx} = \displaystyle\int {6e^{2u}\ (-du)} \)

\( = -6\displaystyle\int {e^{2u}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = (-6) \cdot \dfrac{1}{2}e^{2u} + C \)

\( = -3e^{2u} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -3e^{2\cos{x}} + C \)


SORU 10 :

\( \displaystyle\int \dfrac{4x}{4x - 1}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 4x - 1 \)

\( \Longrightarrow 4x = u + 1 \)

\( du = 4\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{4}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{4x}{4x - 1}\ dx \)

\( = \displaystyle\int \dfrac{u + 1}{u} \cdot \dfrac{1}{4}\ du \)

\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{1}{4} + \dfrac{1}{4u} \right)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u}{4} + \dfrac{\ln\lvert {u} \rvert}{4} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{4x - 1}{4} + \dfrac{\ln{\lvert {4x - 1} \rvert}}{4} + C \)


SORU 11 :

\( \displaystyle\int_0^{\frac{1}{4}} \dfrac{4x}{(1 - 2x)^2}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 1 - 2x \)

\( \Longrightarrow x = \dfrac{1 - u}{2} \)

\( du = -2\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = -\dfrac{1}{2}\ du \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(0) = 1 - 2(0) = 1 \)

\( u(\frac{1}{4}) = 1 - 2(\frac{1}{4}) = \frac{1}{2} \)

Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_0^{\frac{1}{4}} \dfrac{4x}{(1 - 2x)^2}\ dx = \displaystyle\int_1^{\frac{1}{2}} \dfrac{4(1 - u)}{u^2 \cdot 2} \cdot (-\dfrac{1}{2})\ du \)

\( = -\displaystyle\int_1^{\frac{1}{2}} \dfrac{1 - u}{u^2}\ du \)

İntegralin sınır değerlerini kendi aralarında yer değiştirelim.

\( = \displaystyle\int_{\frac{1}{2}}^1 \dfrac{1 - u}{u^2}\ du \)

\( = \displaystyle\int_{\frac{1}{2}}^1 \left( \dfrac{1}{u^2} - \dfrac{1}{u} \right)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \left( -\dfrac{1}{u} - \ln{\abs{u}} \right)|_{\frac{1}{2}}^1 \)

\( = \left( -\dfrac{1}{1} - \ln{1} \right) - \left( -\dfrac{1}{\frac{1}{2}} - \ln{\dfrac{1}{2}} \right) \)

\( = 1 - \ln{2} \) bulunur.


SORU 12 :

\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt[3]{x} + x}{\sqrt{x}}\ dx \) integralinin sonucunu \( x = u^6 \) dönüşümü ile bulunuz.

Belirtilen şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( x = u^6 \)

\( \Longrightarrow u = \sqrt[6]{x} \)

\( dx = 6u^5\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt[3]{u^6} + u^6}{\sqrt{u^6}} 6u^5\ du \)

\( = 6\displaystyle\int \dfrac{u^2 + u^6}{u^3}u^5\ du \)

\( = 6\displaystyle\int (u^4 + u^8)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{6u^5}{5} + \dfrac{2u^9}{3} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{6\sqrt[6]{x^5}}{5} + \dfrac{2\sqrt[6]{x^9}}{3} + C \)

\( = \dfrac{6\sqrt[6]{x^5}}{5} + \dfrac{2\sqrt[2]{x^3}}{3} + C \)


SORU 13 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{40e^{5x}}{e^{5x} + 7}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = e^{5x} + 7 \)

\( du = 5e^{5x}\ dx \)

\( \Longrightarrow e^{5x}\ dx = \dfrac{du}{5} \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{40e^{5x}}{e^{5x} + 7}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{40}{u} \cdot \dfrac{du}{5}} \)

\( = \displaystyle\int {\dfrac{8}{u}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 8\ln{\abs{u}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 8\ln{\abs{e^{5x} + 7}} + C \)

Mutlak değer içindeki ifade her \( x \) için pozitiftir.

\( = 8\ln(e^{5x} + 7) + C \)


SORU 14 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{\sqrt{x}}}{2\sqrt{x}}\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{x}}{\sqrt{\sin^5{x}}}\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {\cos{x}\sqrt{\sin^3{x}}\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{\sqrt{x}}}{2\sqrt{x}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt{x} \)

\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)

\( \Longrightarrow 2\underbrace{\sqrt{x}}_\text{u}\ du = dx \)

\( \Longrightarrow 2u\ du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{\cos{u}}{2u}2u\ du} \)

\( = \displaystyle\int {\cos{u}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \sin{u} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \sin{\sqrt{x}} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{\cos{x}}{\sqrt{\sin^5{x}}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sin{x} \)

\( du = \cos{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{u^5}}\ du} \)

\( = \displaystyle\int {u^{-\frac{5}{2}}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^{-\frac{3}{2}}}{-\frac{3}{2}} + C \)

\( = -\dfrac{2}{3\sqrt{u^3}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\dfrac{2}{3\sqrt{\sin^3{x}}} + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\cos{x}\sqrt{\sin^3{x}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sin{x} \)

\( du = \cos{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\sqrt{u^3}\ du} \)

\( = \displaystyle\int {u^{\frac{3}{2}}\ du} \)

Elde ettiğimiz ifadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^{\frac{5}{2}}}{\frac{5}{2}} + C \)

\( = \dfrac{2\sqrt{u^5}}{5} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{2\sqrt{\sin^5{x}}}{5} + C \)


SORU 15 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{9x}{(3x + 1)^3}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 3x + 1 \)

\( \Longrightarrow x = \dfrac{u - 1}{3} \)

\( du = 3\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = \dfrac{du}{3} \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{9x}{(3x + 1)^3}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{9(u - 1)}{u^3 \cdot 3} \cdot \dfrac{du}{3}} \)

\( = \displaystyle\int {\dfrac{u - 1}{u^3}\ du} \)

\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{1}{u^2} - \dfrac{1}{u^3} \right)\ du \)

\( = \displaystyle\int (u^{-2} - u^{-3})\ du \)

Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.

\( = \dfrac{u^{-1}}{-1} - \dfrac{u^{-2}}{-2} + C \)

\( = -\dfrac{1}{u} + \dfrac{1}{2u^2} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\dfrac{1}{3x + 1} + \dfrac{1}{2(3x + 1)^2} + C \)


SORU 16 :

\( \displaystyle\int {5x\sqrt{x + 3}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt{x + 3} \)

\( \Longrightarrow x = u^2 - 3 \)

\( du = \dfrac{dx}{2\sqrt{x + 3}} \)

\( \Longrightarrow dx = 2\sqrt{x + 3}\ du \)

\( \Longrightarrow dx = 2u\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {5x\sqrt{x + 3}\ dx} = \displaystyle\int {5(u^2 - 3)u \cdot\ 2u\ du} \)

\( = 10\displaystyle\int (u^4 - 3u^2)\ du \)

Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.

\( = 10\left( \dfrac{u^5}{5} - \dfrac{3u^3}{3} \right) + C \)

\( = 2u^5 - 10u^3 + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 2(\sqrt{x + 3})^5 - 10(\sqrt{x + 3})^3 + C \)

\( = 2\sqrt{(x + 3)^5} - 10\sqrt{(x + 3)^3} + C \)


SORU 17 :

\( \displaystyle\int \dfrac{3x}{\sqrt{x + 2}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x + 2 \)

\( \Longrightarrow x = u - 2 \)

\( du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{3x}{\sqrt{x + 2}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3(u - 2)}{\sqrt{u}}\ du \)

\( = \displaystyle\int \dfrac{3u - 6}{\sqrt{u}}\ du \)

\( = \displaystyle\int \left( 3\sqrt{u} - \dfrac{6}{\sqrt{u}} \right)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 2\sqrt{u^3} - 12\sqrt{u} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 2\sqrt{(x + 2)^3} - 12\sqrt{x + 2} + C \)


SORU 18 :

\( \displaystyle\int \dfrac{\log{x}}{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \log{x} \)

\( du = \dfrac{1}{\ln{10} \cdot x}\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{dx}{x} = \ln{10}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{\log{x}}{x}\ dx = \displaystyle\int u \ln{10}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^2}{2} \cdot \ln{10} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(\log{x})^2}{2} \cdot \ln{10} + C \)


SORU 19 :

\( \displaystyle\int {e^x(e^x - 2)(1 + e^x)^6\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 1 + e^x \)

\( \Longrightarrow e^x = u - 1 \)

\( du = e^x\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {(e^x - 2)(1 + e^x)^6e^x\ dx} = \displaystyle\int {(u - 3)u^6\ du} \)

\( = \displaystyle\int {(u^7 - 3u^6)\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{1}{8}u^8 - \dfrac{3}{7}u^7 + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{1}{8}(1 + e^x)^8 - \dfrac{3}{7}(1 + e^x)^7 + C \)


SORU 20 :

\( \displaystyle\int_1^5 \dfrac{\ln{x}}{5x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \ln{x} \)

\( du = \dfrac{1}{x}\ dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(1) = \ln{1} = 0 \)

\( u(5) = \ln{5} \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_1^5 \dfrac{\ln{x}}{5x}\ dx = \displaystyle\int_0^{\ln{5}} \dfrac{u}{5}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \left( \dfrac{u^2}{10} \right)|_0^{\ln{5}} \)

\( = \dfrac{(\ln{5})^2}{10} - \dfrac{0^2}{10} \)

\( = \dfrac{(\ln{5})^2}{10} \) bulunur.


SORU 21 :

\( \displaystyle\int \sin{x}\cos{x}\sqrt{1 - \cos{x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 1 - \cos{x} \)

\( \Longrightarrow \cos{x} = 1 - u \)

\( du = \sin{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \sin{x}\cos{x}\sqrt{1 - \cos{x}}\ dx = \displaystyle\int (1 - u)\sqrt{u}\ du \)

\( = \displaystyle\int (\sqrt{u} - u\sqrt{u})\ du \)

\( = \displaystyle\int (u^{\frac{1}{2}} - u^{\frac{3}{2}})\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{2}{3}u^\frac{3}{2} - \dfrac{2}{5}u^\frac{5}{2} + C \)

\( = \dfrac{2}{3}\sqrt{u^3} - \dfrac{2}{5}\sqrt{u^5} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{2}{3}\sqrt{(1 - \cos{x})^3} - \dfrac{2}{5}\sqrt{(1 - \cos{x})^5} + C \)


SORU 22 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{x\ln{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \ln{x} \)

\( du = \dfrac{1}{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{x\ln{x}}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \ln{\abs{u}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \ln{\abs{\ln{x}}} + C \)


SORU 23 :

\( f \) türevlenebilir bir fonksiyon olmak üzere,

\( f(1) = 0, \quad f(2) = 2 \) olduğuna göre,

\( \displaystyle\int_1^2 2f^3(x)f'(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = f(x) \)

\( du = f'(x)\ dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(1) = f(1) = 0 \)

\( u(2) = f(2) = 2 \)

Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_1^2 2f^3(x)f'(x)\ dx = \displaystyle\int_0^2 2u^3\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \left( \dfrac{u^4}{2} \right)|_0^2 \)

\( = \dfrac{2^4}{2} - \dfrac{0^4}{2} = 8 \) bulunur.


SORU 24 :

\( \displaystyle\int_4^{64} \dfrac{1}{2\sqrt{x}(\sqrt{x} + 1)}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt{x} + 1 \)

\( \Longrightarrow x = (u - 1)^2 \)

\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = 2(u - 1)\ du \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(4) = \sqrt{4} + 1 = 3 \)

\( u(64) = \sqrt{64} + 1 = 9 \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_4^{64} \dfrac{1}{2\sqrt{x}(\sqrt{x} + 1)}\ dx = \displaystyle\int_3^9 \dfrac{1}{2(u - 1)u}2(u - 1)\ du \)

\( = \displaystyle\int_3^9 \dfrac{1}{u}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = (\ln{\abs{u}})|_3^9 \)

\( = \ln{9} - \ln{3} \)

\( = 2\ln{3} - \ln{3} = \ln{3} \) bulunur.


SORU 25 :

\( \displaystyle\int_0^3 \dfrac{5x^2}{\sqrt{x + 1}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x + 1 \)

\( \Longrightarrow x = u - 1 \)

\( \Longrightarrow x^2 = u^2 - 2u + 1 \)

\( du = dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(0) = 0 + 1 = 1 \)

\( u(3) = 3 + 1 = 4 \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_0^3 \dfrac{5x^2}{\sqrt{x + 1}}\ dx = \displaystyle\int_1^4 \dfrac{5(u^2 - 2u + 1)}{\sqrt{u}}\ du \)

\( = \displaystyle\int_1^4 \left( 5\sqrt{u^3} - 10\sqrt{u} + \dfrac{5}{\sqrt{u}} \right)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \left( 2\sqrt{u^5} - \dfrac{20\sqrt{u^3}}{3} + 10\sqrt{u} \right)|_1^4 \)

\( = \left( 2\sqrt{4^5} - \dfrac{20\sqrt{4^3}}{3} + 10\sqrt{4} \right) - \left( 2\sqrt{1^5} - \dfrac{20\sqrt{1^3}}{3} + 10\sqrt{1} \right) \)

\( = \left( 64 - \dfrac{160}{3} + 20 \right) - \left( 2 - \dfrac{20}{3} + 10 \right) \)

\( = \dfrac{76}{3} \) bulunur.


SORU 26 :

\( \displaystyle\int \cos^3(2x)\sin(4x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.

\( \sin(4x) = 2\sin(2x)\cos(2x) \)

\( \displaystyle\int 2\cos^3(2x)\sin(2x)\cos(2x)\ dx \)

\( = \displaystyle\int 2\cos^4(2x)\sin(2x)\ dx \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \cos(2x) \)

\( du = -2\sin(2x)\ dx \)

\( \Longrightarrow 2\sin(2x)\ dx = -du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = -\displaystyle\int u^4\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = -\dfrac{1}{5}u^5 + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\dfrac{1}{5}\cos^5(2x) + C \)


SORU 27 :

\( \displaystyle\int_1^3 f(3x)\ dx = 6 \) olduğuna göre,

\( \displaystyle\int_3^9 f(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 3x \)

\( du = 3\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{3}\ du \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(1) = 3(1) = 3 \)

\( u(3) = 3(3) = 9 \)

Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_1^3 f(3x)\ dx = \dfrac{1}{3}\displaystyle\int_3^9 f(u)\ du = 6 \)

\( \displaystyle\int_3^9 f(u)\ du = 18 \)

İntegral değişkenini \( x = u \) olarak değiştirmemiz integral değerini değiştirmez.

\( \displaystyle\int_3^9 f(x)\ dx = 18 \)


SORU 28 :

\( \displaystyle\int {(x^2 + x - 2)(x - 1)^7\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Birinci parantez içindeki ifadeyi çarpanlarına ayıralım.

\( \displaystyle\int {(x + 2)(x - 1)(x - 1)^7\ dx} \)

\( = \displaystyle\int {(x + 2)(x - 1)^8\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x - 1 \)

\( \Longrightarrow x = u + 1 \)

\( du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {(u + 3)u^7\ du} \)

\( = \displaystyle\int {(u^8 + 3u^7)\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^9}{9} + \dfrac{3u^8}{8} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(x - 1)^9}{9} + \dfrac{3(x - 1)^8}{8} + C \)


SORU 29 :

\( \displaystyle\int \dfrac{2^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt[3]{x^2} \)

\( du = \dfrac{2}{3\sqrt[3]{x}}\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{1}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \dfrac{3}{2}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{2^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3 \cdot 2^u}{2}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{3 \cdot 2^u}{2\ln{2}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{3 \cdot 2^{\sqrt[3]{x^2}}}{2\ln{2}} + C \)


SORU 30 :

\( \displaystyle\int \dfrac{8x^2}{4x - 5}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 4x - 5 \)

\( \Longrightarrow x = \dfrac{u + 5}{4} \)

\( \Longrightarrow x^2 = \dfrac{u^2 + 10u + 25}{16} \)

\( du = 4\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = \dfrac{1}{4}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{8x^2}{4x - 5}\ dx \)

\( = \displaystyle\int \dfrac{8 \cdot \frac{u^2 + 10u + 25}{16}}{u} \cdot \dfrac{1}{4}\ du \)

\( = \displaystyle\int \dfrac{u^2 + 10u + 25}{8u}\ du \)

\( = \displaystyle\int \left( \dfrac{u}{8} + \dfrac{5}{4} + \dfrac{25}{8u} \right)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^2}{16} + \dfrac{5u}{4} + \dfrac{25\ln{\lvert u \rvert}}{8} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(4x - 5)^2}{16} + \dfrac{5(4x - 5)}{4} + \dfrac{25\ln{\lvert 4x - 5 \rvert}}{8} + C \)


SORU 31 :

\( \displaystyle\int \dfrac{3}{1 + e^{-2x}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

İntegrali alınan ifadenin payını ve paydasını \( e^{2x} \) ile çarpalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{3e^{2x}}{e^{2x} + 1}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( u = e^{2x} + 1 \)

\( du = 2e^{2x}\ dx \)

\( \Longrightarrow e^{2x}\ dx = \dfrac{1}{2}\ du \)

\( x \) değişkenlerinin \( u \) karşılıklarını yazalım.

\( = \displaystyle\int \dfrac{3}{2u}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{3\ln{\abs{u}}}{2} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{3\ln{\abs{e^{2x} + 1}}}{2} + C \)


SORU 32 :

Aşağıdaki integrallerin sonuçlarını bulunuz.

(a) \( \displaystyle\int {\dfrac{e^x}{\sqrt{16 - e^{2x}}}\ dx} \)

(b) \( \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + x^8}\ dx} \)

(c) \( \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{4x^2 - 36}}\ dx} \)

(a) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{e^x}{\sqrt{16 - e^{2x}}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = e^x \)

\( du = e^x\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{16 - u^2}}\ du} \)

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{\sqrt{4^2 - u^2}}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{\sqrt{a^2 - x^2}}} = \arcsin{\frac{x}{a}} + C \)

\( = \arcsin{\dfrac{u}{4}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \arcsin{\dfrac{e^x}{4}} + C \)

(b) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + x^8}\ dx} \)

İfadeyi düzenleyelim.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{4x^3}{1 + (x^4)^2}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^4 \)

\( du = 4x^3\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{1 + u^2}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{a^2 + x^2}} = \dfrac{1}{a}\arctan{\frac{x}{a}} + C \)

\( = \arctan{u} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \arctan{x^4} + C \)

(c) seçeneği:

\( \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{4x^2 - 36}}\ dx} \)

İfadeyi düzenleyelim.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2x\sqrt{(2x)^2 - 36}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 2x \)

\( du = 2\ dx \)

\( \Longrightarrow dx = \dfrac{du}{2} \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2u\sqrt{u^2 - 36}}\ dx} \)

\( = \displaystyle\int {\dfrac{1}{2u\sqrt{u^2 - 6^2}}\ dx} \)

İfadenin integralini alalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{dx}{x\sqrt{x^2 - a^2}}} = \dfrac{1}{a}\arcsec{\frac{x}{a}} + C \)

\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{1}{6}\arcsec{\dfrac{u}{6}} + C \)

\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{u}{6}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{2x}{6}} + C \)

\( = \dfrac{1}{12}\arcsec{\dfrac{x}{3}} + C \)


SORU 33 :

\( \displaystyle\int \dfrac{f'(\sqrt[3]{x})}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt[3]{x} \)

\( du = \dfrac{1}{3\sqrt[3]{x^2}}\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{1}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx = 3\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{f'(\sqrt[3]{x})}{\sqrt[3]{x^2}}\ dx = \displaystyle\int 3f'(u)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 3f(u) + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 3f(\sqrt[3]{x}) + C \)


SORU 34 :

\( \displaystyle\int \sqrt[3]{x}\ d(\sqrt[3]{x}) \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt[3]{x} \)

\( du = d(\sqrt[3]{x}) \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \sqrt[3]{x}\ d(\sqrt[3]{x}) = \displaystyle\int u\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^2}{2} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{(\sqrt[3]{x})^2}{2} + C \)


SORU 35 :

\( \displaystyle\int_{2a}^b f(x + a - b)\ dx = 15 \) olduğuna göre,

\( \displaystyle\int_{a}^{3a - b} f(x)\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x + a - b \)

\( du = dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(2a) = 2a + a - b = 3a - b \)

\( u(b) = b + a - b = a \)

Verilen ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( \displaystyle\int_{2a}^b f(x + a - b)\ dx = \displaystyle\int_{3a - b}^a f(u)\ du = 15 \)

Elde ettiğimiz ifade soruda değeri istenen ifadenin sınır değerleri yer değiştirmiş formudur.

\( \displaystyle\int_{a}^{3a - b} f(x)\ dx = -15 \)


SORU 36 :

\( \displaystyle\int \cos^3{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

İntegrali düzenleyelim.

\( \displaystyle\int \cos^3{x}\ dx = \displaystyle\int \cos^2{x}\cos{x}\ dx \)

Kosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.

\( = \displaystyle\int (1 - \sin^2{x})\cos{x}\ dx \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sin{x} \)

\( du = \cos{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int (1 - \sin^2{x})\cos{x}\ dx = \displaystyle\int (1 - u^2)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = u - \dfrac{u^3}{3} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \sin{x} - \dfrac{\sin^3{x}}{3} + C \)


SORU 37 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{\sin{x} + \cos{x}}{\cos{x} - \sin{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.

\( u = \cos{x} - \sin{x} \)

\( du = (- \sin{x} - \cos{x})dx \)

\( \Longrightarrow -du = (\sin{x} + \cos{x})dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{\sin{x} + \cos{x}}{\cos{x} - \sin{x}}\ dx} = \displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ (-du)} \)

\( = -\displaystyle\int {\dfrac{1}{u}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = -\ln{\abs{u}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\ln{\abs{\cos{x} - \sin{x}}} + C \)


SORU 38 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{3\sqrt{1 + \sqrt{x}}}{\sqrt{x}} \ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Köklü ifadeleri üslü ifade olarak yazalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{3\sqrt{1 + \sqrt{x}}}{\sqrt{x}} \ dx} = 3\displaystyle\int {x^{-\frac{1}{2}}(1 + x^{\frac{1}{2}})^{\frac{1}{2}}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 1 + x^{\frac{1}{2}} \)

\( du = \dfrac{x^{-\frac{1}{2}}\ dx}{2} \)

\( \Longrightarrow x^{-\frac{1}{2}}\ dx = 2\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = 3\displaystyle\int {u^{\frac{1}{2}}\ 2\ du} \)

\( = 6\displaystyle\int {u^{\frac{1}{2}}\ du} \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{6u^{\frac{3}{2}}}{\frac{3}{2}} + C \)

\( = 4u^{\frac{3}{2}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 4(1 + x^{\frac{1}{2}})^{\frac{3}{2}} + C \)

\( = 4\sqrt{(1 + \sqrt{x})^3} + C \)


SORU 39 :

\( \displaystyle\int \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}\sin(e^{\sqrt[3]{x^2}})}{\sqrt[3]{x}} \ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = e^{\sqrt[3]{x^2}} \)

\( du = \dfrac{2e^{\sqrt[3]{x^2}}}{3\sqrt[3]{x}}\ dx \)

\( \Longrightarrow \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \dfrac{3}{2}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{e^{\sqrt[3]{x^2}}\sin(e^{\sqrt[3]{x^2}})}{\sqrt[3]{x}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{3}{2}\sin{u}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = -\dfrac{3}{2}\cos{u} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\dfrac{3}{2}\cos{e^{\sqrt[3]{x^2}}} + C \)


SORU 40 :

\( \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \dfrac{(x + 1)(x - 1)}{x^2}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

İfadeyi düzenleyelim.

\( \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \dfrac{x^2 - 1}{x^2}\ dx \)

\( = \displaystyle\int \sqrt{x + \dfrac{1}{x}} \cdot \left( 1 - \dfrac{1}{x^2} \right)\ dx \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x + \dfrac{1}{x} \)

\( du = \left( 1 - \dfrac{1}{x^2} \right)\ dx \)

\( x \) değişkenlerinin \( u \) karşılıklarını yazalım.

\( = \displaystyle\int \sqrt{u}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{2\sqrt{u^3}}{3} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{2\sqrt{(x + \frac{1}{x})^3}}{3} + C \)


SORU 41 :

\( \displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {5\sin(2x)(1 + \sin{x})^4\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.

\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)

\( \displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {5(2\sin{x}\cos{x})(1 + \sin{x})^4\ dx} \)

\( = 10\displaystyle\int_0^{\frac{\pi}{2}} {\sin{x}\cos{x}(1 + \sin{x})^4\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirelim.

\( u = 1 + \sin{x} \)

\( \Longrightarrow \sin{x}= u - 1 \)

\( du = \cos{x}\ dx \)

\( u \) değişkeni için integralin sınır değerlerini bulalım.

\( u(0) = 1 + \sin{0} = 1 \)

\( u(\frac{\pi}{2}) = 1 + \sin{\frac{\pi}{2}} = 2 \)

Son ifadede bu değişkenleri ve sınır değerlerini yerine koyalım.

\( = 10\displaystyle\int_1^2 {(u - 1)u^4\ du} \)

\( = 10\displaystyle\int_1^2 (u^5 - u^4)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 10\left( \dfrac{u^6}{6} - \dfrac{u^5}{5} \right)|_1^2 \)

\( = 10\left[ \left( \dfrac{2^6}{6} - \dfrac{2^5}{5} \right) - \left( \dfrac{1^6}{6} - \dfrac{1^5}{5} \right) \right] \)

\( = 10 \cdot \dfrac{129}{30} = 43 \) bulunur.


SORU 42 :

\( \displaystyle\int -\dfrac{\cos^3{x}}{\sin^5{x}}\ dx \) ifadesinin integrali nedir?

\( \displaystyle\int -\dfrac{\cos^3{x}}{\sin^5{x}}\ dx \)

\( \dfrac{\cos^3{x}}{\sin^3{x}} = \cot^3{x} \) yazalım.

\( = \displaystyle\int -\dfrac{\cot^3{x}}{\sin^2{x}}\ dx \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \cot{x} \)

\( du = -\dfrac{1}{\sin^2{x}}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int u^3\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^4}{4} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{\cot^4{x}}{4} + C \)


SORU 43 :

\( \displaystyle\int \sqrt{x} \cdot \sqrt[5]{5 + \sqrt{x^3}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = 5 + \sqrt{x^3} \)

\( du = \dfrac{3\sqrt{x}}{2}\ dx \)

\( \Longrightarrow \sqrt{x}\ dx = \dfrac{2}{3}\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \sqrt{x} \cdot \sqrt[5]{5 + \sqrt{x^3}}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{2\sqrt[5]{u}}{3}\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{2u^{\frac{6}{5}}}{3 \cdot \frac{6}{5}} + C \)

\( = \dfrac{5\sqrt[5]{u^6}}{9} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{5\sqrt[5]{(5 + \sqrt{x^3})^6}}{9} + C \)


SORU 44 :

\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt{x}}{x - 4}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

İfadenin integralini almak için değişken değiştirme yöntemini uygulayalım.

\( u = \sqrt{x} \)

\( \Longrightarrow u^2 = x \)

\( du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)

\( \Longrightarrow 2u\ du = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int \dfrac{\sqrt{x}}{x - 4}\ dx = \displaystyle\int \dfrac{2u^2}{u^2 - 4}\ du \)

Elde ettiğimiz ifadeyi basit kesirlere ayırma yöntemi ile basit kesirlerin toplamı şeklinde yazalım.

\( = \displaystyle\int (2 - \dfrac{2}{u + 2} + \dfrac{2}{u - 2})\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 2u - 2\ln{\abs{u + 2}} + 2\ln{\abs{u - 2}} + C \)

\( = 2u - 2\ln{\dfrac{\abs{u + 2}}{\abs{u - 2}}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 2\sqrt{x} - 2\ln{\dfrac{\abs{\sqrt{x} + 2}}{\abs{\sqrt{x} - 2}}} + C \)


SORU 45 :

\( \displaystyle\int \csc^4{x}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

İntegrali düzenleyelim.

\( \displaystyle\int \csc^4{x}\ dx = \displaystyle\int \csc^2{x}\csc^2{x}\ dx \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \displaystyle\int (1 + \cot^2{x})\csc^2{x}\ dx \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \cot{x} \)

\( du = -\csc^2{x}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int (1 + \cot^2{x})\csc^2{x}\ dx = \displaystyle\int -(1 + u^2)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = -u - \dfrac{u^3}{3} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = -\cot{x} - \dfrac{\cot^3{x}}{3} + C \)


SORU 46 :

\( \displaystyle\int {\sec^6{x}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Sekant ifadesinin iki kuvvetini ayıralım.

\( \displaystyle\int {\sec^6{x}\ dx} = \displaystyle\int {\sec^4{x}\sec^2{x}\ dx} \)

Pisagor özdeşliği ile \( \sec^4{x} \) ifadesini \( \tan^2{x} \) cinsinden yazalım.

\( \sec^2{x} = \tan^2{x} + 1 \)

\( = \displaystyle\int {(\tan^2{x} + 1)^2\sec^2{x}\ dx} \)

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \tan{x} \)

\( du = \sec^2{x}\ dx \)

Son ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int {(u^2 + 1)^2\ du} \)

\( = \displaystyle\int (u^4 + 2u^2 + 1)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = \dfrac{u^5}{5} + \dfrac{2u^3}{3} + u + C \)

\( u \) değişkenlerini tekrar \( x \) cinsinden yazalım.

\( = \dfrac{\tan^5{x}}{5} + \dfrac{2\tan^3{x}}{3} + \tan{x} + C \)


SORU 47 :

\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{x^{\frac{1}{2}} - x^{\frac{1}{4}}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = x^{\frac{1}{4}} \)

\( \Longrightarrow x = u^4 \)

\( du = \dfrac{dx}{4x^{\frac{3}{4}}} \)

\( \Longrightarrow dx = 4x^{\frac{3}{4}}\ du \)

\( \Longrightarrow dx = 4u^3\ du \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {\dfrac{2}{x^{\frac{1}{2}} - x^{\frac{1}{4}}}\ dx} = 2\displaystyle\int {\dfrac{1}{u^2 - u}\ 4u^3\ du} \)

\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^3}{u^2 - u}\ du} \)

\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^2}{u - 1}\ du} \)

İfadeyi daha sade hale getirmek için paya 1 ekleyip çıkaralım.

\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{u^2 - 1 + 1}{u - 1}\ du} \)

\( = 8\displaystyle\int {\dfrac{(u - 1)(u + 1) + 1}{u - 1}\ du} \)

\( = 8\displaystyle\int \left( u + 1 + \dfrac{1}{u - 1} \right)\ du \)

Terimlerin ayrı ayrı integralini alalım.

\( = 8\left( \dfrac{u^2}{2} + u + \ln{\abs{u - 1}} \right) + C \)

\( = 4u^2 + 8u + 8\ln{\abs{u - 1}} + C \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = 4x^{\frac{1}{2}} + 8x^{\frac{1}{4}} + 8\ln{\abs{x^{\frac{1}{4}} - 1}} + C \)


SORU 48 :

\( \displaystyle\int {3^{\sqrt{x}}\ dx} \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( t = \sqrt{x} \)

\( \Longrightarrow x = t^2 \)

\( 2t\ dt = dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {3^{\sqrt{x}}\ dx} = \displaystyle\int {3^t\ 2t\ dt} \)

\( = 2\displaystyle\int {t\ 3^t\ dt} \)

İfadenin integralini almak için kısmi integral alma yöntemini kullanalım.

\( u \) ve \( dv \) ifadelerini aşağıdaki gibi belirleyelim.

\( u = t \)

\( dv = 3^t\ dt \)

Buna göre \( du \) ve \( v \) aşağıdaki gibi olur.

\( du = dt \)

\( v = \dfrac{3^t}{\ln{3}} \)

Değişkenleri kısmi integral formülünde yerine koyalım.

\( \displaystyle\int {u\ dv} = u\ v - \displaystyle\int {v\ du} \)

\( 2\displaystyle\int {t\ 3^t\ dt} = 2\left( t\cdot \dfrac{3^t}{\ln{3}} - \displaystyle\int {\dfrac{3^t}{\ln{3}}\ dt} \right) \)

Son terimin integralini alalım.

\( = 2\left( \dfrac{t\ 3^t}{\ln{3}} - \dfrac{1}{\ln{3}} \cdot \dfrac{3^t}{\ln{3}} + C \right) \)

\( = 2\left( \dfrac{t\ 3^t}{\ln{3}} - \dfrac{3^t}{(\ln{3})^2} + C \right) \)

\( u \) değişkenlerinin \( x \) karşılıklarını yazalım.

\( = \dfrac{2\sqrt{x}\ 3^{\sqrt{x}}}{\ln{3}} - \dfrac{2 \cdot 3^{\sqrt{x}}}{(\ln{3})^2} + C \)


SORU 49 :

\( \displaystyle\int_0^9 \dfrac{1}{\sqrt{\sqrt{x} + 1}}\ dx \) integralinin sonucu nedir?

Aşağıdaki şekilde değişken değiştirme uygulayalım.

\( u = \sqrt{\sqrt{x} + 1} \)

\( \Longrightarrow u^2 = \sqrt{x} + 1 \)

\( \Longrightarrow u^2 - 1 = \sqrt{x} \)

\( 2u\ du = \dfrac{1}{2\sqrt{x}}\ dx \)

Sınır değerlerini \( u \) cinsinden yazalım.

\( u(0) = \sqrt{\sqrt{0} + 1} = 1 \)

\( u(9) = \sqrt{\sqrt{9} + 1} = 2 \)

Verilen ifadenin payını ve paydasını \( 2\sqrt{x} \) ile çarpalım.

\( \displaystyle\int_0^9 \dfrac{2\sqrt{x}}{\sqrt{\sqrt{x} + 1} \cdot 2 \sqrt{x}}\ dx \)

Verilen ifadede bu değişkenleri yerine koyalım.

\( = \displaystyle\int_{1}^{2} \dfrac{2 (u^2 - 1)}{u} \cdot 2u \ du \)

\( = \displaystyle\int_{1}^{2} 4 (u^2 - 1)\ du \)

\( = 4\displaystyle\int_{1}^{2} (u^2 - 1)\ du \)

İfadenin integralini alalım.

\( = 4\left( \dfrac{u^3}{3} - u \right)|_1^2 \)

\( = 4\left[ \left( \dfrac{2^3}{3} - 2 \right) - \left( \dfrac{1^3}{3} - 1 \right) \right] \)

\( = \dfrac{16}{3} \) bulunur.


« Önceki
Üstel ve Logaritmik Fonksiyonların İntegrali
Sonraki »
Kısmi İntegral Yöntemi


Faydalı buldunuz mu?   Evet   Hayır