Bu bölümde iki açının toplamı ve farkı ile bir açının iki katı ve yarısının trigonometrik değerlerini hesaplamamızı sağlayan formülleri inceleyeceğiz.
Bu bölümdeki tüm formüller, eşitliklerin her iki tarafındaki ifadelerin tanımlı olduğu açı değerleri için geçerlidir.
Bu formüller iki açının toplamının/farkının trigonometrik değerinin her bir açının trigonometrik değerleri cinsinden açılımını verir.
\( \cos(x + y) = \cos{x}\cos{y} - \sin{x}\sin{y} \)
\( \cos(x - y) = \cos{x}\cos{y} + \sin{x}\sin{y} \)
\( \cos{15°} = \cos(45° - 30°) \)
\( = \cos{45°}\cos{30°} + \sin{45°}\sin{30°} \)
\( = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} + \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{1}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{2}\ (\sqrt{3} + 1)}{4} \)
İSPAT 1:
Kosinüs fark formülü:
Birim çember üzerinde aşağıdaki noktaları işaretleyelim ve her birinin koordinatlarını yazalım.
\( A \): \( x \) ekseninin birim çemberi kestiği nokta
\( A(1, 0) \)
\( B \): \( x \) ekseni ile \( x \) ölçüsünde açı yapan \( [OB] \) doğru parçasının birim çemberi kestiği nokta
\( B(\cos{x}, \sin{x}) \)
\( C \): \( x \) ekseni ile \( y \) ölçüsünde açı yapan \( [OC] \) doğru parçasının birim çemberi kestiği nokta
\( C(\cos{y}, \sin{y}) \)
\( D \): \( x \) ekseni ile \( (x - y) \) ölçüsünde açı yapan \( [OD] \) doğru parçasının birim çemberi kestiği nokta
\( D(\cos(x - y), \sin(x - y)) \)
Birim çemberi orijin etrafında \( −y \) kadar döndürelim. Bu dönmede her açı \( y \) kadar azalır.
\( C \) noktası (\( y \) açısı) \( \to \) \( A \) noktası (\( 0 \) açısı)
\( B \) noktası (\( x \) açısı) \( \to \) \( D \) noktası (\( x - y \) açısı)
Dönme dönüşümü uzaklıkları değiştirmediği için, \( B \) ve \( C \) noktaları arasındaki uzaklık, \( D \) ve \( A \) noktaları arasındaki uzaklığa eşittir.
\( \abs{BC} = \abs{DA} \)
Birinci kirişin uzunluğunu, koordinat düzleminde iki nokta arasındaki uzaklık formülünü kullanarak yazalım.
\( \abs{BC} = \sqrt{(\cos{x} - \cos{y})^2 + (\sin{x} - \sin{y})^2} \)
\( = \sqrt{\cos^2{x} - 2\cos{x}\cos{y} + \cos^2{y} + \sin^2{x} - 2\sin{x}\sin{y} + \sin^2{y}} \)
\( = \sqrt{2 - 2\cos{x}\cos{y} - 2\sin{x}\sin{y}} \)
İkinci kirişin uzunluğunu, aynı formülü kullanarak yazalım.
\( \abs{DA} = \sqrt{(\cos(x - y) - 1)^2 + (\sin(x - y) - 0)^2} \)
\( = \sqrt{\cos^2(x - y) - 2\cos(x - y) + 1 + \sin^2(x - y)} \)
\( = \sqrt{2 - 2\cos(x - y)} \)
İki ifadeyi eşitleyip düzenlersek kosinüs fark formülünü elde ederiz.
\( \abs{BC}^2 = \abs{DA}^2 \)
\( 2 - 2\cos{x}\cos{y} - 2\sin{x}\sin{y} = 2 - 2\cos(x - y) \)
\( \cos(x - y) = \cos{x}\cos{y} + \sin{x}\sin{y} \)
\( x \) ve \( y \) açıları için herhangi bir kısıtlama yapmadığımızdan, bu eşitlik tüm reel sayılar için geçerlidir.
İSPAT 2:
Kosinüs toplam formülü:
Yukarıda ispatını verdiğimiz fark formülü bir özdeşlik olduğu için, \( y \) açısı yerine \( -y \) de yazabiliriz.
\( \cos(x - (-y)) = \cos{x}\cos(-y) + \sin{x}\sin(-y) \)
\( \cos(-y) = \cos{y} \)
\( \sin(-y) = -\sin{y} \)
Bu değerleri yerine koyarsak, kosinüs toplam formülünü elde ederiz.
\( \cos(x + y) = \cos{x}\cos{y} - \sin{x}\sin{y} \)
\( \sin(x + y) = \sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y} \)
\( \sin(x - y) = \sin{x}\cos{y} - \cos{x}\sin{y} \)
\( \sin{75°} = \sin(45° + 30°) \)
\( = \sin{45°}\cos{30°} + \cos{45°}\sin{30°} \)
\( = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} + \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{1}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{2}\ (\sqrt{3} + 1)}{4} \)
\( 15° \) ve \( 75° \) tümler açılar olduğu için, bulduğumuz değer yukarıda \( \cos{15°} \) için bulduğumuz değerle aynıdır.
İSPAT 1:
Sinüs toplam formülü:
Sinüs toplam ve fark formüllerinin ispatını, yukarıda ispatıyla birlikte verdiğimiz kosinüs fark formülünü kullanarak yapabiliriz.
Temel özdeşliklerden tümler açıların sinüs ve kosinüs değerlerinin eşit olduğunu biliyoruz.
\( \sin(x + y) = \cos\left( \dfrac{\pi}{2} - (x + y) \right) \)
Eşitliğin sağ tarafında parantez içini düzenleyelim.
\( \sin(x + y) = \cos\left( \left( \dfrac{\pi}{2} - x \right) - y \right) \)
Eşitliğin sağ tarafını kosinüs fark formülünü kullanarak açalım.
\( \sin(x + y) = \cos\left( \dfrac{\pi}{2} - x \right)\cos{y} + \sin\left( \dfrac{\pi}{2} - x \right)\sin{y} \)
Tümler açı özdeşliklerini kullanırsak, sinüs toplam formülünü elde ederiz.
\( \sin(x + y) = \sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y} \)
İSPAT 2:
Sinüs fark formülü:
Yukarıda ispatını verdiğimiz toplam formülü bir özdeşlik olduğu için, \( y \) açısı yerine \( -y \) de yazabiliriz.
\( \sin(x + (-y)) = \sin{x}\cos(-y) + \cos{x}\sin(-y) \)
\( \cos(-y) = \cos{y} \)
\( \sin(-y) = -\sin{y} \)
Bu değerleri yerine koyarsak, sinüs fark formülünü elde ederiz.
\( \sin(x - y) = \sin{x}\cos{y} - \cos{x}\sin{y} \)
\( \tan(x + y) = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
\( \tan(x - y) = \dfrac{\tan{x} - \tan{y}}{1 + \tan{x}\tan{y}} \)
\( \tan{15°} = \tan(60° - 45°) \)
\( = \dfrac{\tan{60°} - \tan{45°}}{1 + \tan{60°}\tan{45°}} \)
\( = \dfrac{\sqrt{3} - 1}{1 + \sqrt{3} \cdot 1} \)
\( = \dfrac{(\sqrt{3} - 1)^2}{(\sqrt{3} - 1)(\sqrt{3} + 1)} \)
\( = \dfrac{(\sqrt{3} - 1)^2}{2} \)
\( = 2 - \sqrt{3} \)
İSPAT 1:
Tanjant toplam formülü:
Tanjant toplam ve fark formüllerinin ispatını, yukarıda ispatıyla birlikte verdiğimiz sinüs ve kosinüs toplam ve fark formüllerini kullanarak yapabiliriz.
\( \tan(x + y) = \dfrac{\sin(x + y)}{\cos(x + y)} \)
\( = \dfrac{\sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y} - \sin{x}\sin{y}} \)
Payı ve paydayı \( \cos{x}\cos{y} \)'ye bölelim.
\( = \dfrac{\dfrac{\sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y}}}{\dfrac{\cos{x}\cos{y} - \sin{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y}}} \)
\( = \dfrac{\dfrac{\sin{x}\cos{y}}{\cos{x}\cos{y}} + \dfrac{\cos{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y}}}{\dfrac{\cos{x}\cos{y}}{\cos{x}\cos{y}} - \dfrac{\sin{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y}}} \)
İfadeleri sadeleştirelim.
\( = \dfrac{\dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} + \dfrac{\sin{y}}{\cos{y}}}{\dfrac{1}{1} - \dfrac{\sin{x}\sin{y}}{\cos{x}\cos{y}}} \)
Sinüs ve kosinüs oranlarını tanjanta çevirirsek tanjant toplam formülünü elde ederiz.
\( \tan(x + y) = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
İSPAT 2:
Tanjant fark formülü:
Yukarıda ispatını verdiğimiz toplam formülü bir özdeşlik olduğu için, \( y \) açısı yerine \( -y \) de yazabiliriz.
\( \tan(x + (-y)) = \dfrac{\tan{x} + \tan(-y)}{1 - \tan{x} \cdot \tan(-y)} \)
\( \tan(-y) = -\tan{y} \)
Bu değeri yerine koyarsak, tanjant fark formülünü elde ederiz.
\( \tan(x - y) = \dfrac{\tan{x} - \tan{y}}{1 + \tan{x}\tan{y}} \)
Yukarıdaki toplam ve fark formüllerinde iki açı birbirine eşit alınırsa aşağıdaki iki kat açı formülleri elde edilir.
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
\( x = 30° \)
\( \sin{60°} = 2\sin{30°}\cos{30°} \)
\( = 2 \cdot \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
Sinüs toplam formülünü kullanalım.
\( \sin(x + y) = \sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y} \)
Formülde \( y = x \) yazalım.
\( \sin(x + x) = \sin{x}\cos{x} + \cos{x}\sin{x} \)
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
\( \cos(2x) = \cos^2{x} - \sin^2{x} \)
\( \cos(2x) = 2\cos^2{x} - 1 \)
\( \cos(2x) = 1 - 2\sin^2{x} \)
\( x = 30° \)
\( \cos{60°} = \cos^2{30°} - \sin^2{30°} \)
\( = \left( \dfrac{\sqrt{3}}{2} \right)^2 - \left( \dfrac{1}{2} \right)^2 \)
\( = \dfrac{3}{4} - \dfrac{1}{4} = \dfrac{1}{2} \)
İSPAT 1:
Kosinüs toplam formülünü kullanalım.
\( \cos(x + y) = \cos{x}\cos{y} - \sin{x}\sin{y} \)
Formülde \( y = x \) yazalım.
\( \cos(x + x) = \cos{x}\cos{x} - \sin{x}\sin{x} \)
\( \cos(2x) = \cos^2{x} - \sin^2{x} \)
İSPAT 2:
Sinüs - kosinüs kare toplamı özdeşliğini kullanarak bu özdeşliği bir diğer şekilde yazalım.
\( \sin^2{x} + \cos^2{x} = 1 \)
\( \sin^2{x} = 1 - \cos^2{x} \)
Son satırdaki ifadeyi yukarıdaki özdeşlikte yerine koyalım.
\( \cos(2x) = \cos^2{x} - (1 - \cos^2{x}) \)
\( \cos(2x) = 2\cos^2{x} - 1 \)
İSPAT 3:
\( \cos^2{x} = 1 - \sin^2{x} \)
Son satırdaki ifadeyi yukarıdaki özdeşlikte yerine koyalım.
\( \cos(2x) = (1 - \sin^2{x}) - \sin^2{x} \)
\( \cos(2x) = 1 - 2\sin^2{x} \)
Yukarıdaki özdeşlikler ikinci dereceden \( \cos^2{x} \) ve \( \sin^2{x} \) ifadelerini birinci dereceden ifadelere dönüştürmek için sıklıkla kullanılır.
\( \sin^2{x} = \dfrac{1 - \cos(2x)}{2} \)
\( \cos^2{x} = \dfrac{1 + \cos(2x)}{2} \)
\( \tan(2x) = \dfrac{2\tan{x}}{1 - \tan^2{x}} \)
\( \tan(2x) = \dfrac{2}{\cot{x} - \tan{x}} \)
\( x = 30° \)
\( \tan{60°} = \dfrac{2\tan{30°}}{1 - \tan^2{30°}} \)
\( = \dfrac{2\frac{\sqrt{3}}{3}}{1 - (\frac{\sqrt{3}}{3})^2} = \sqrt{3} \)
İSPAT 1:
Tanjant toplam formülünü kullanalım.
\( \tan(x + y) = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
Formülde \( y = x \) yazalım.
\( \tan(x + x) = \dfrac{\tan{x} + \tan{x}}{1 - \tan{x}\tan{x}} \)
\( \tan(2x) = \dfrac{2\tan{x}}{1 - \tan^2{x}} \)
İSPAT 2:
Payı ve paydayı \( \tan{x} \)'e bölelim.
\( \tan(2x) = \dfrac{2}{\dfrac{1}{\tan{x}} - \dfrac{\tan^2{x}}{\tan{x}}} \)
\( \tan(2x) = \dfrac{2}{\cot{x} - \tan{x}} \)
İki kat açı formüllerinden türetilebilen yarım açı formülleri, bir açının yarısının trigonometrik değerlerini açının kendisinin trigonometrik değerleri cinsinden ifade eder.
\( \sin{\dfrac{x}{2}} = \pm\sqrt{\dfrac{1 - \cos{x}}{2}} \)
\( \cos{\dfrac{x}{2}} = \pm\sqrt{\dfrac{1 + \cos{x}}{2}} \)
İSPAT 1:
Yukarıda kosinüs iki kat açı formülünden aşağıdaki eşitliği türetmiştik.
\( \sin^2{x} = \dfrac{1 - \cos(2x)}{2} \)
Bu eşitlikte \( x \) yerine \( \frac{x}{2} \) yazalım.
\( \sin^2{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{1 - \cos(2 \cdot \frac{x}{2})}{2} = \dfrac{1 - \cos{x}}{2} \)
Eşitliğin taraflarının karekökünü alalım.
\( \sin{\dfrac{x}{2}} = \pm\sqrt{\dfrac{1 - \cos{x}}{2}} \)
İSPAT 2:
Yukarıda kosinüs iki kat açı formülünden aşağıdaki eşitliği türetmiştik.
\( \cos^2{x} = \dfrac{1 + \cos(2x)}{2} \)
Bu eşitlikte \( x \) yerine \( \frac{x}{2} \) yazalım.
\( \cos^2{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{1 + \cos(2 \cdot \frac{x}{2})}{2} = \dfrac{1 + \cos{x}}{2} \)
Eşitliğin taraflarının karekökünü alalım.
\( \cos{\dfrac{x}{2}} = \pm\sqrt{\dfrac{1 + \cos{x}}{2}} \)
Yukarıdaki iki formüldeki \( \pm \) işareti, \( \frac{x}{2} \) açısının bulunduğu bölgeye göre belirlenir.
Tanjant fonksiyonu için üç farklı yarım açı formülü ispatları ile birlikte verilmiştir.
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \pm\sqrt{\dfrac{1 - \cos{x}}{1 + \cos{x}}} \)
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{1 - \cos{x}}{\sin{x}} \)
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \)
Tanjant fonksiyonu için verilen üç farklı yarım açı formülünü ayrı ayrı ispatlayalım.
İSPAT 1:
Tanjant fonksiyonu sinüs ve kosinüs fonksiyonlarının oranına eşittir.
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{\sin{\frac{x}{2}}}{\cos{\frac{x}{2}}} \)
Yukarıda sinüs ve kosinüs fonksiyonları için bulduğumuz yarım açı formüllerini yerine koyalım.
\( = \dfrac{\pm\sqrt{\frac{1 - \cos{x}}{2}}}{\pm\sqrt{\frac{1 + \cos{x}}{2}}} \)
\( = \pm\sqrt{\dfrac{1 - \cos{x}}{1 + \cos{x}}} \)
İSPAT 2:
Kosinüs iki kat açı formülünü yazalım.
\( \cos(2x) = 1 - 2\sin^2{x} \)
Bu eşitliği düzenleyelim.
\( 1 - \cos(2x) = 2\sin^2{x} \)
Bu eşitlikte \( x \) yerine \( \frac{x}{2} \) yazalım.
\( 1 - \cos{x} = 2\sin^2{\dfrac{x}{2}} \)
Sinüs iki kat açı formülünü yazalım.
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
Bu eşitlikte \( x \) yerine \( \frac{x}{2} \) yazalım.
\( \sin{x} = 2\sin{\dfrac{x}{2}}\cos{\dfrac{x}{2}} \)
Bulduğumuz iki eşitliği taraf tarafa bölelim.
\( \dfrac{1 - \cos{x}}{\sin{x}} = \dfrac{2\sin^2{\frac{x}{2}}}{2\sin{\frac{x}{2}}\cos{\frac{x}{2}}} \)
Eşitliğin sağ tarafında \( 2\sin{\frac{x}{2}} \) ifadeleri sadeleşir.
\( \dfrac{1 - \cos{x}}{\sin{x}} = \dfrac{\sin{\frac{x}{2}}}{\cos{\frac{x}{2}}} = \tan{\dfrac{x}{2}} \)
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{1 - \cos{x}}{\sin{x}} \)
İSPAT 3:
Tanjant fonksiyonu için bulduğumuz ikinci yarım açı formülünü kullanalım.
\( \tan{\dfrac{x}{2}} = \dfrac{1 - \cos{x}}{\sin{x}} \)
Payı ve paydayı \( 1 + \cos{x} \) ile çarpalım.
\( = \dfrac{(1 - \cos{x})(1 + \cos{x})}{\sin{x}(1 + \cos{x})} \)
\( = \dfrac{1 - \cos^2{x}}{\sin{x}(1 + \cos{x})} \)
Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( = \dfrac{\sin^2{x}}{\sin{x}(1 + \cos{x})} \)
\( = \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \)
\( 0 \lt x \lt \dfrac{\pi}{2} \) olmak üzere,
\( \sin{x} = \dfrac{7}{25} \) olduğuna göre, \( \sin(2x) \) kaçtır?
Çözümü GösterSinüs değeri \( \frac{7}{25} \) olan \( x \) açısının karşı kenarına \( 7k \), hipotenüse \( 25k \) dersek bu açının komşu kenarı Pisagor teoremine göre \( 24k \) olur.
\( (7k)^2 + (24k)^2 = (25k)^2 \)
\( \cos{x} = \dfrac{24k}{25k} = \dfrac{24}{25} \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
\( = 2 \cdot \dfrac{7}{25} \cdot \dfrac{24}{25} = \dfrac{336}{625} \) bulunur.
\( x, y \in [0, \frac{\pi}{2}] \) olmak üzere,
\( \tan{x} = \dfrac{3}{4}, \quad \cot{y} = \dfrac{8}{15} \)
olduğuna göre, \( \sin(x - y) \) kaçtır?
Çözümü Göster\( x \) açısının tanjant değeri \( \frac{3}{4} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik oranları 3-4-5 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( \sin{x} = \dfrac{3}{5}, \quad \cos{x} = \dfrac{4}{5} \)
\( y \) açısının kotanjant değeri \( \frac{8}{15} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik fonksiyon değerlerini 8-15-17 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( \sin{y} = \dfrac{15}{17}, \quad \cos{y} = \dfrac{8}{17} \)
Sinüs fark formülünü kullanalım.
\( \sin(x - y) = \sin{x}\cos{y} - \cos{x}\sin{y} \)
\( = \dfrac{3}{5} \cdot \dfrac{8}{17} - \dfrac{4}{5} \cdot \dfrac{15}{17} \)
\( = -\dfrac{36}{85} \) bulunur.
\( \cos\left( 2x + \dfrac{\pi}{3} \right) + \cos\left( 2x - \dfrac{\pi}{3} \right) \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterKosinüs toplam ve fark formüllerini kullanalım.
\( \cos(2x)\cos{\dfrac{\pi}{3}} - \sin(2x)\sin{\dfrac{\pi}{3}} + \cos(2x)\cos{\dfrac{\pi}{3}} + \sin(2x)\sin{\dfrac{\pi}{3}} \)
\( = 2\cos(2x)\cos{\dfrac{\pi}{3}} \)
\( = 2\cos(2x) \cdot \dfrac{1}{2} \)
\( = \cos(2x) \) bulunur.
\( \cos(2x) + \tan{x}\sin(2x) \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterSinüs ve kosinüs iki kat açı formüllerini kullanalım.
\( (1 - 2\sin^2{x}) + \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \cdot 2\sin{x}\cos{x} \)
\( = 1 - 2\sin^2{x} + 2\sin^2{x} \)
\( = 1 \) bulunur.
\( \sin{x} + \cos{x} = \dfrac{2}{3} \) olduğuna göre, \( \sin(2x) \) kaçtır?
Çözümü Gösterİki tarafın karesini alalım.
\( (\sin{x} + \cos{x})^2 = \left( \dfrac{2}{3} \right)^2 \)
\( \sin^2{x} + 2\sin{x}\cos{x} + \cos^2{x} = \dfrac{4}{9} \)
Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( 1 + 2\sin{x}\cos{x} = \dfrac{4}{9} \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin(2x) = -\dfrac{5}{9} \) bulunur.
\( \tan{105°} \) ifadesinin değerini bulunuz.
Çözümü GösterTanjant toplam formülünü kullanalım.
\( \tan(x + y) = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
Formülde \( x = 60° \) ve \( y = 45° \) verelim.
\( \tan(60° + 45°) = \dfrac{\tan{60°} + \tan{45°}}{1 - \tan{60°}\tan{45°}} \)
Trigonometrik ifadelerin değerlerini yazalım.
\( \tan{105°} = \dfrac{\sqrt{3} + 1}{1 - \sqrt{3} \cdot 1} \)
\( = \dfrac{\sqrt{3} + 1}{1 - \sqrt{3}} \)
Paydayı rasyonel hale getirmek için payı ve paydayı paydanın eşleniği ile çarpalım.
\( = \dfrac{(\sqrt{3} + 1)^2}{1^2 - (\sqrt{3})^2} \)
\( = \dfrac{3 + 2\sqrt{3} + 1}{-2} \)
\( = -2 - \sqrt{3} \) bulunur.
\( \cos{\dfrac{3\pi}{8}} \) ifadesinin değerini bulunuz.
Çözümü Göster\( \frac{3\pi}{8} \) açısının kosinüs değerini \( \frac{3\pi}{4} \) açısının kosinüs değerini ve kosinüs iki kat açı formülünü kullanarak bulalım.
\( \cos(2x) = 2\cos^2{x} - 1 \)
\( x = \frac{3\pi}{8} \) yazalım.
\( \cos\left( 2 \cdot \dfrac{3\pi}{8} \right) = 2\cos^2{\dfrac{3\pi}{8}} - 1 \)
\( \cos{\dfrac{3\pi}{4}} = 2\cos^2{\dfrac{3\pi}{8}} - 1 \)
Kosinüs II. bölgede negatiftir.
\( -\dfrac{\sqrt{2}}{2} = 2\cos^2{\dfrac{3\pi}{8}} - 1 \)
\( 2\cos^2{\dfrac{3\pi}{8}} = 1 - \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( \cos^2{\dfrac{3\pi}{8}} = \dfrac{2 - \sqrt{2}}{4} \)
Kosinüs I. bölgede pozitiftir.
\( \cos{\dfrac{3\pi}{8}} = \dfrac{\sqrt{2 - \sqrt{2}}}{2} \)
\( \sin{\dfrac{\pi}{8}} \) ifadesinin değerini bulunuz.
Çözümü GösterKosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \cos(2x) = 1 - 2\sin^2{x} \)
\( x = \frac{\pi}{8} \) yazalım.
\( \cos{\dfrac{\pi}{4}} = 1 - 2\sin^2{\dfrac{\pi}{8}} \)
\( \sin^2{\dfrac{\pi}{8}} = \dfrac{1 - \cos{\frac{\pi}{4}}}{2} \)
\( = \dfrac{1 - \frac{\sqrt{2}}{2}}{2} \)
\( = \dfrac{2 - \sqrt{2}}{4} \)
Sinüs I. bölgede pozitiftir.
\( \sin{\dfrac{\pi}{8}} = \dfrac{\sqrt{2 - \sqrt{2}}}{2} \) bulunur.
\( x \) açısı II. bölgede, \( y \) açısı III. bölgede olmak üzere,
\( \sin{x} = \dfrac{5}{13}, \quad \sin{y} = -\dfrac{7}{25} \)
olduğuna göre, \( \sin(x + y) \) kaçtır?
Çözümü Göster\( x \) açısının sinüs değeri \( \frac{5}{13} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik oranları 5-12-13 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( x \) açısının bulunduğu II. bölgede sinüs pozitif, kosinüs negatiftir.
\( \sin{x} = \dfrac{5}{13}, \quad \cos{x} = -\dfrac{12}{13} \)
\( y \) açısının sinüs değeri \( -\frac{7}{25} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik oranları 7-24-25 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( y \) açısının bulunduğu III. bölgede sinüs ve kosinüs negatiftir.
\( \sin{y} = -\dfrac{7}{25}, \quad \cos{y} = -\dfrac{24}{25} \)
Sinüs toplam formülünü kullanalım.
\( \sin(x + y) = \sin{x}\cos{y} + \cos{x}\sin{y} \)
\( = \dfrac{5}{13} \cdot \left( -\dfrac{24}{25} \right) + \left( -\dfrac{12}{13} \right) \cdot \left( -\dfrac{7}{25} \right) \)
\( = -\dfrac{120}{325} + \dfrac{84}{325} \)
\( = -\dfrac{36}{325} \) bulunur
\( \cos\left( x + \dfrac{\pi}{3} \right) = 3\cos\left( x - \dfrac{\pi}{3} \right) \) olduğuna göre \( \tan{x} \) kaçtır?
Çözümü GösterKosinüs toplam ve fark formüllerini kullanalım.
\( \cos{x}\cos{\dfrac{\pi}{3}} - \sin{x}\sin{\dfrac{\pi}{3}} = 3\cos{x}\cos{\dfrac{\pi}{3}} + 3\sin{x}\sin{\dfrac{\pi}{3}} \)
Trigonometrik ifadelerin değerlerini yazalım.
\( \cos{x} \cdot \dfrac{1}{2} - \sin{x} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} = 3\cos{x} \cdot \dfrac{1}{2} + 3\sin{x} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
\( \cos{x} - \sqrt{3}\sin{x} = 3\cos{x} + 3\sqrt{3}\sin{x} \)
\( 4\sqrt{3}\sin{x} = -2\cos{x} \)
\( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} = -\dfrac{2}{4\sqrt{3}} \)
\( \tan{x} = -\dfrac{1}{2\sqrt{3}} = -\dfrac{\sqrt{3}}{6} \) bulunur.
\( 2\cot(2x) + \tan{x} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterTanjant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.
\( 2\cot(2x) + \tan{x} = \dfrac{2\cos(2x)}{\sin(2x)} + \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)
Kosinüs ve sinüs iki kat açı formüllerini kullanalım.
\( = \dfrac{2(\cos^2{x} - \sin^2{x})}{2\sin{x}\cos{x}} + \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)
\( = \dfrac{\cos^2{x}}{\sin{x}\cos{x}} - \dfrac{\sin^2{x}}{\sin{x}\cos{x}} + \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)
\( = \dfrac{\cos{x}}{\sin{x}} - \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} + \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)
\( = \dfrac{\cos{x}}{\sin{x}} = \cot{x} \) bulunur.
\( \csc{15°} \) ifadesinin değerini bulunuz.
Çözümü GösterSinüs fark formülünü kullanalım.
\( \sin(x - y) = \sin{x}\cos{y} - \cos{x}\sin{y} \)
Formülde \( x = 45° \) ve \( y = 30° \) verelim.
\( \sin(45° - 30°) = \sin{45°}\cos{30°} - \cos{45°}\sin{30°} \)
Trigonometrik ifadelerin değerlerini yazalım.
\( \sin{15°} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} - \dfrac{\sqrt{2}}{2} \cdot \dfrac{1}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{4}\)
Kosekantı sinüs cinsinden yazalım.
\( \csc{15°} = \dfrac{1}{\sin{15°}} \)
\( = \dfrac{1}{\frac{\sqrt{6} - \sqrt{2}}{4}} = \dfrac{4}{\sqrt{6} - \sqrt{2}} \)
Paydayı rasyonel hale getirmek için payı ve paydayı paydanın eşleniği ile çarpalım.
\( = \dfrac{4(\sqrt{6} + \sqrt{2})}{(\sqrt{6})^2 - (\sqrt{2})^2} \)
\( = \sqrt{6} + \sqrt{2} \) bulunur.
\( a + b = \dfrac{\pi}{6} \) olduğuna göre,
\( (\cos{a} + \cos{b})^2 + (\sin{a} - \sin{b})^2 \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterParantezli ifadelerin açılımını yazalım.
\( (\cos{a} + \cos{b})^2 + (\sin{a} - \sin{b})^2 \)
\( = \cos^2{a} + 2\cos{a}\cos{b} + \cos^2{b} + \sin^2{a} - 2\sin{a}\sin{b} + \sin^2{b} \)
Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( = 1 + 1 + 2(\cos{a}\cos{b} - \sin{a}\sin{b}) \)
Parantez içindeki ifade kosinüs toplam formülüdür.
\( = 2 + 2\cos(a + b) \)
\( = 2 + 2\cos{\dfrac{\pi}{6}} \)
\( = 2 + 2 \cdot \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
\( = \sqrt{3} + 2 \) bulunur.
\( \dfrac{1 - \tan^2{\frac{x}{2}}}{1 + \tan^2{\frac{x}{2}}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterTanjant ifadesini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.
\( \dfrac{1 - \tan^2{\frac{x}{2}}}{1 + \tan^2{\frac{x}{2}}} = \dfrac{1 - \frac{\sin^2{\frac{x}{2}}}{\cos^2{\frac{x}{2}}}}{1 + \frac{\sin^2{\frac{x}{2}}}{\cos^2{\frac{x}{2}}}} \)
\( = \dfrac{\frac{\cos^2{\frac{x}{2}} - \sin^2{\frac{x}{2}}}{\cos^2{\frac{x}{2}}}}{\frac{\cos^2{\frac{x}{2}} + \sin^2{\frac{x}{2}}}{\cos^2{\frac{x}{2}}}} \)
\( = \dfrac{\cos^2{\frac{x}{2}} - \sin^2{\frac{x}{2}}}{\cos^2{\frac{x}{2}} + \sin^2{\frac{x}{2}}} \)
Payda kosinüs iki kat açı formülünü, paydada Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( = \dfrac{\cos{x}}{1} = \cos{x} \) bulunur.
\( \tan{\dfrac{\pi}{8}} \) ifadesinin değerini bulunuz.
Çözümü GösterTanjant iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \tan(2x) = \dfrac{2\tan{x}}{1 - \tan^2{x}} \)
\( x = \frac{\pi}{8} \) yazalım.
\( \tan{\dfrac{\pi}{4}} = \dfrac{2\tan{\frac{\pi}{8}}}{1 - \tan^2{\frac{\pi}{8}}} \)
\( 1 = \dfrac{2\tan{\frac{\pi}{8}}}{1 - \tan^2{\frac{\pi}{8}}} \)
\( \tan{\frac{\pi}{8}} = t \) şeklinde değişken değiştirelim.
\( 1 = \dfrac{2t}{1 - t^2} \)
\( t^2 + 2t - 1 = 0 \)
\( (t + 1)^2 - 2 = 0 \)
Tanjant I. bölgede pozitiftir.
\( t + 1 = \sqrt{2} \)
\( t = \sqrt{2} - 1 \)
\( \tan{\dfrac{\pi}{8}} = \sqrt{2} - 1 \) bulunur.
\( \cos{25°} = x \) olduğuna göre, \( \cos{130°} - \sin{40°} \) ifadesinin \( x \) cinsinden değeri nedir?
Çözümü Göster\( \cos{130°} = \cos(180° - 50°) \)
Kosinüs II. bölgede negatiftir.
\( = -\cos{50°} \)
Tümler açıların sinüs ve kosinüs değerleri birbirine eşittir.
\( \sin{40°} = \cos{50°} \)
\( \cos{130°} - \sin{40°} = -\cos{50°} - \cos{50°} = -2\cos{50°} \)
\( = -2\cos(2 \cdot 25°) \)
Kosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( = -2(2\cos^2{25°} - 1) \)
\( = -2(2x^2 - 1) \)
\( = 2 - 4x^2 \) bulunur.
\( \tan{x} - \cot{x} = \dfrac{3}{5} \) olduğuna göre, \( \tan(2x) \) kaçtır?
Çözümü GösterTanjant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.
\( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} - \dfrac{\cos{x}}{\sin{x}} = \dfrac{3}{5} \)
\( \dfrac{\sin^2{x} - \cos^2{x}}{\sin{x}\cos{x}} = \dfrac{3}{5} \)
Paydaki ifade için kosinüs, paydadaki ifade için sinüs iki kat açı formüllerini kullanalım.
\( \dfrac{-\cos(2x)}{\frac{1}{2}\sin(2x)} = \dfrac{3}{5} \)
\( \dfrac{\cos(2x)}{\sin(2x)} = -\dfrac{3}{10} \)
Eşitliğin taraflarının çarpmaya göre tersini alalım.
\( \dfrac{\sin(2x)}{\cos(2x)} = -\dfrac{10}{3} \)
\( \tan(2x) = -\dfrac{10}{3} \) bulunur.
\( ABC \) üçgeninin iç açılarının ölçüleri \( a, b, c \) olarak veriliyor.
\( \cos{a} = \frac{4}{5} \) ve \( \tan{b} = \frac{12}{5} \) olduğuna göre, \( \sin{c} \) kaçtır?
Çözümü Göster\( a \) açısının kosinüs değeri \( \frac{4}{5} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik oranları 3-4-5 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( \sin{a} = \dfrac{3}{5}, \quad \cos{a} = \dfrac{4}{5} \)
\( b \) açısının tanjant değeri \( \frac{12}{5} \) olduğuna göre, diğer trigonometrik oranları 12-5-13 özel üçgenini kullanarak bulabiliriz.
\( \sin{b} = \dfrac{12}{13}, \quad \cos{b} = \dfrac{5}{13} \)
Üçgenin iç açıları toplamı 180°'dir.
\( a + b + c = 180° \)
\( c = 180° - (a + b) \)
Ölçüleri eşit açıların trigonometrik oranları da eşittir.
\( \sin{c} = \sin(180° - (a + b)) \)
Sinüs II. bölgede pozitiftir.
\( = \sin(a + b) \)
Sinüs toplam formülünü kullanalım.
\( = \sin{a}\cos{b} + \cos{a}\sin{b} \)
\( = \dfrac{3}{5} \cdot \dfrac{5}{13} + \dfrac{4}{5} \cdot \dfrac{12}{13} = \dfrac{63}{65} \) bulunur.
\( \dfrac{\sin(2x)}{\sin{x}} - \dfrac{\cos(2x)}{\cos{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterTerimlerin paydalarını eşitleyelim.
\( \dfrac{\sin(2x)\cos{x}}{\sin{x}\cos{x}} - \dfrac{\cos(2x)\sin{x}}{\cos{x}\sin{x}} \)
\( = \dfrac{\sin(2x)\cos{x} - \cos(2x)\sin{x}}{\cos{x}\sin{x}} \)
Paydaki ifade sinüs fark formülünün açılımıdır.
\( = \dfrac{\sin(2x - x)}{\sin{x}\cos{x}} \)
\( = \dfrac{\sin{x}}{\sin{x}\cos{x}} \)
\( = \dfrac{1}{\cos{x}} = \sec{x} \) bulunur.
\( \dfrac{\sin(3x)}{\sin{x}} - \dfrac{\cos(3x)}{\cos{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü GösterTerimlerin paydalarını eşitleyelim.
\( \dfrac{\sin(3x)\cos{x}}{\sin{x}\cos{x}} - \dfrac{\cos(3x)\sin{x}}{\cos{x}\sin{x}} \)
\( = \dfrac{\sin(3x)\cos{x} - \cos(3x)\sin{x}}{\cos{x}\sin{x}} \)
Paydaki ifade sinüs fark formülünün açılımıdır.
\( = \dfrac{\sin(3x - x)}{\cos{x}\sin{x}} \)
\( = \dfrac{\sin(2x)}{\cos{x}\sin{x}} \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( = \dfrac{2\sin{x}\cos{x}}{\cos{x}\sin{x}} = 2 \) bulunur.
\( \cos{20°}\cos{40°}\cos{80°} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü Göster\( \cos{20°}\cos{40°}\cos{80°} \)
Payı ve paydayı \( 2\sin{20°} \) ile çarpalım.
\( = \dfrac{2\sin{20°}\cos{20°}\cos{40°}\cos{80°}}{2\sin{20°}} \)
Paya sinüs iki kat açı formülünü uygulayalım.
\( 2\sin{20°}\cos{20°} = \sin{40°} \)
\( = \dfrac{\sin{40°}\cos{40°}\cos{80°}}{2\sin{20°}} \)
Paya tekrar sinüs iki kat açı formülünü uygulayalım.
\( 2\sin{40°}\cos{40°} = \sin{80°} \)
\( = \dfrac{\sin{80°}\cos{80°}}{4\sin{20°}} \)
Paya tekrar sinüs iki kat açı formülünü uygulayalım.
\( 2\sin{80°}\cos{80°} = \sin{160°} \)
\( = \dfrac{\sin{160°}}{8\sin{20°}} \)
Sinüs II. bölgede pozitiftir.
\( \sin{160°} = \sin(180° - 20°) = \sin{20°} \)
\( = \dfrac{\sin{20°}}{8\sin{20°}} = \dfrac{1}{8} \) bulunur.
\( \cos{x} = \dfrac{2}{3} \) olduğuna göre,
\( \cos{x}\cos(2x)\cos(4x) \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterKosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \cos{x}\cos(2x)(2\cos^2(2x) - 1) \)
\( = 2\cos{x}\cos^3(2x) - \cos{x}\cos(2x) \)
Tekrar kosinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( = 2\cos{x}(2\cos^2{x} - 1)^3 - \cos{x}(2\cos^2{x} - 1) \)
\( \cos{x} = \dfrac{2}{3} \) yazalım.
\( = 2 \cdot \dfrac{2}{3} \cdot [2 \cdot \left( \dfrac{2}{3} \right)^2 - 1]^3 - \dfrac{2}{3} \cdot [2 \cdot \left( \dfrac{2}{3} \right)^2 - 1] \)
\( = \dfrac{4}{3} \cdot \left( -\dfrac{1}{729} \right) - \dfrac{2}{3} \cdot \left( -\dfrac{1}{9} \right) \)
\( = -\dfrac{4}{2187} + \dfrac{2}{27} \)
\( = \dfrac{158}{2187} \) bulunur.
\( \dfrac{1 + \tan{15°}}{1 - \tan{15°}} \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterVerilen ifadeyi tanjant toplam formülüne benzetelim.
\( 1 = \tan{45°} \) yazalım.
\( \dfrac{1 + \tan{15°}}{1 - \tan{15°}} = \dfrac{\tan{45°} + \tan{15°}}{1 - \tan{45°}\tan{15°}} \)
\( x = 45° \) ve \( y = 15° \) olarak kabul edersek bu ifade \( \tan(45° + 15°) \) toplam formülünün açılımıdır.
\( = \tan(45° + 15°) \)
\( = \tan{60°} = \sqrt{3} \) bulunur.
\( \tan{\alpha} + \tan{\beta} = 3 \)
\( \cot{\alpha} + \cot{\beta} = 5 \)
olduğuna göre, \( \tan(\alpha + \beta) \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterTanjant toplam formülünü yazalım.
\( \tan(\alpha + \beta) = \dfrac{\tan{\alpha} + \tan{\beta}}{1 - \tan{\alpha}\tan{\beta}} \)
\( \tan{\alpha}\tan{\beta} \) çarpımını bulmak için \( \cot{\alpha} + \cot{\beta} = 5 \) eşitliğini kullanalım.
\( \cot{\alpha} + \cot{\beta} = 5 \)
\( \dfrac{1}{\tan{\alpha}} + \dfrac{1}{\tan{\beta}} = 5 \)
\( \dfrac{\tan{\alpha} + \tan{\beta}}{\tan{\alpha}\tan{\beta}} = 5 \)
\( \dfrac{3}{\tan{\alpha}\tan{\beta}} = 5 \)
\( \tan{\alpha}\tan{\beta} = \dfrac{3}{5} \)
Bu değeri istenen ifadede yerine koyalım.
\( \tan(\alpha + \beta) = \dfrac{\tan{\alpha} + \tan{\beta}}{1 - \tan{\alpha}\tan{\beta}} \)
\( = \dfrac{3}{1 - \frac{3}{5}} = \dfrac{15}{2} \) bulunur.
\( \sin^4{x} + \cos^4{x} \) ifadesinin alabileceği en küçük değer kaçtır?
Çözümü GösterVerilen ifadeyi düzenleyelim.
\( \sin^4{x} + \cos^4{x} = (\sin^2{x} + \cos^2{x})^2 - 2\sin^2{x}\cos^2{x} \)
Pisagor özdeşliğini kullanalım.
\( = 1^2 - 2\sin^2{x}\cos^2{x} \)
\( = 1 - \dfrac{1}{2}(2\sin{x}\cos{x})^2 \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin^4{x} + \cos^4{x} = 1 - \dfrac{1}{2}\sin^2(2x) \)
Eşitliğin sağ tarafının görüntü kümesini bulalım.
Sinüs fonksiyonu \( [-1, 1] \) aralığında değer alır.
\( -1 \le \sin(2x) \le 1 \)
Eşitsizliğin taraflarının karesini alalım.
\( 0 \le \sin^2(2x) \le 1 \)
Eşitsizliğin taraflarını 2'ye bölelim.
\( 0 \le \dfrac{1}{2}\sin^2(2x) \le \dfrac{1}{2} \)
Eşitsizliğin taraflarını -1 ile çarpalım. Bir eşitsizliğin tarafları negatif bir sayı ile çarpılırsa eşitsizlik yön değiştirir.
\( -\dfrac{1}{2} \le -\dfrac{1}{2}\sin^2(2x) \le 0 \)
Eşitsizliğin taraflarına 1 ekleyelim.
\( \dfrac{1}{2} \le 1 - \dfrac{1}{2}\sin^2(2x) \le 1 \)
Ortadaki ifade en küçük değeri sorulan ifadeye eşittir.
\( \dfrac{1}{2} \le \sin^4{x} + \cos^4{x} \le 1 \)
Buna göre verilen ifadenin alabileceği en küçük değer \( \frac{1}{2} \) olarak bulunur.
\( f \) bir polinom fonksiyonu olmak üzere,
\( f(\sin{x}) = \sin(3x) \) olduğuna göre, \( f(x) \) fonksiyonunu bulunuz.
Çözümü Göster\( \sin(3x) \) ifadesini \( \sin{x} \) cinsinden yazalım.
Sinüs toplam formülünü kullanalım.
\( f(\sin{x}) = \sin(2x + x) \)
\( = \sin(2x)\cos{x} + \cos(2x)\sin{x} \)
Sinüs ve kosinüs iki kat açı formüllerini kullanalım.
\( = 2\sin{x}\cos{x}\cos{x} + (1 - 2\sin^2{x})\sin{x} \)
\( = 2\sin{x}\cos^2{x} + \sin{x} - 2\sin^3{x} \)
\( = 2\sin{x}(1 - \sin^2{x}) + \sin{x} - 2\sin^3{x} \)
\( = 3\sin{x} - 4\sin^3{x} \)
Tüm \( \sin{x} \) ifadeleri yerine \( x \) yazalım.
\( f(x) = 3x - 4x^3 \)
\( x + y = \dfrac{\pi}{4} \) olduğuna göre,
\( \dfrac{(1 + \tan{x})(1 + \tan{y})}{\tan(x + y)} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.
Çözümü Göster\( x \) ve \( y \) açıları için tanjant toplam formülünü yazalım.
\( \tan(x + y) = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
\( x + y = \dfrac{\pi}{4} \) olarak veriliyor.
\( \tan{\dfrac{\pi}{4}} = 1 = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
\( 1 - \tan{x}\tan{y} = \tan{x} + \tan{y} \)
\( \tan{x} + \tan{y} + \tan{x}\tan{y} = 1 \)
Soruda verilen ifadede payın açılımını yazalım.
\( \dfrac{(1 + \tan{x})(1 + \tan{y})}{\tan(x + y)} = \dfrac{1 + \tan{x} + \tan{y} + \tan{x}\tan{y}}{1} \)
Paydaki trigonometrik ifadenin değerini yukarıda 1 olarak bulmuştuk.
\( = 1 + 1 = 2 \) olarak bulunur.
\( [BD] \cap [EC] = {F} \)
\( \abs{AE} = \abs{ED} = 6 \)
\( \abs{AB} = \abs{BC} = 8 \)
olduğuna göre, \( \tan{x} \) kaçtır?
Çözümü Göster
\( m(\widehat{BCF}) = y \) diyelim.
\( \tan{y} = \dfrac{6}{8 + 8} = \dfrac{3}{8} \)
\( \widehat{ABD} \) açısı \( BCF \) üçgeninin bir dış açısıdır.
\( m(\widehat{ABD}) = x + y \)
\( \tan(x + y) = \dfrac{6 + 6}{8} = \dfrac{3}{2} \)
Tanjant toplam formülünü yazalım.
\( \tan{(x + y)} = \dfrac{\tan{x} + \tan{y}}{1 - \tan{x}\tan{y}} \)
\( \dfrac{3}{2} = \dfrac{\tan{x} + \frac{3}{8}}{1 - \tan{x} \cdot \frac{3}{8}} \)
\( \dfrac{3}{2} = \dfrac{8\tan{x} + 3}{8 - 3\tan{x}} \)
İçler - dışlar çarpımı yapalım.
\( 24 - 9\tan{x} = 16\tan{x} + 6 \)
\( 25\tan{x} = 18 \)
\( \tan{x} = \dfrac{18}{25} \) bulunur.
\( p, q \in \mathbb{R} \) olmak üzere,
\( x^2 + px + q = 0 \) denkleminin kökleri \( \sin{105°} \) ve \( \cos{105°} \) olarak veriliyor.
Buna göre, \( p^2 - q^2 \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü Göster45° ve 60° için bilinen sinüs ve kosinüs değerlerini kullanarak 105° için sinüs ve kosinüs değerlerini bulalım.
\( \sin(x + y) = \sin{x} \cos{y} + \cos{x} \sin{y} \)
\( \sin{105°} = \sin(60° + 45°) = \sin{60°} \cos{45°} + \cos{60°} \sin{45°} \)
\( = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} + \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4} \)
\( \cos(x + y) = \cos{x} \cos{y} - \sin{x} \sin{y} \)
\( \cos{105°} = \cos(60° + 45°) = \cos{60°} \cos{45°} - \sin{60°} \sin{45°} \)
\( = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} - \dfrac{\sqrt{3}}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{2} - \sqrt{6}}{4} \)
Denklemin kökler toplamını bulalım.
\( x_1 + x_2 = -\dfrac{p}{1} = -p \)
\( \sin{105°} + \cos{105°} = -p \)
\( \dfrac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4} + \dfrac{\sqrt{2} - \sqrt{6}}{4} = -p \)
\( p = -\dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
Denklemin kökler çarpımını bulalım.
\( x_1x_2 = \dfrac{q}{1} = q \)
\( \sin{105°}\cos{105°} = q \)
\( \dfrac{\sqrt{6} + \sqrt{2}}{4} \cdot \dfrac{\sqrt{2} - \sqrt{6}}{4} = q \)
\( q = \dfrac{(\sqrt{2})^2 - (\sqrt{6})^2}{16} = -\dfrac{1}{4} \)
\( p \) ve \( q \) değerlerini kullanarak \( p^2 - q^2 \) ifadesinin değerini bulalım.
\( p^2 - q^2 = \left( -\dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 - \left( -\dfrac{1}{4} \right)^2 \)
\( = \dfrac{2}{4} - \dfrac{1}{16} = \dfrac{7}{16} \) bulunur.
Yukarıdaki şekilde merkezleri ortak olan iki kare verilmiştir. Büyük kare, içteki kare ve dört eş üçgenden oluşmaktadır.
Üçgenlerden her birinin alanı, büyük karenin alanının onikide biri olduğuna göre, \( x \) kaç derecedir?
Çözümü Göster\( a \le b \) olmak üzere, üçgenin dik kenarlarına \( a \) ve \( b \), üçgenin hipotenüsüne \( c \) diyelim.
Eş üçgenlerin her birinin alanının içteki karenin alanına oranını bulalım.
Üçgenlerden her birinin alanı büyük karenin alanının onikide biri olduğuna göre, üçgenlerin toplam alanı büyük karenin alanının \( 4 \cdot \frac{1}{12} = \frac{1}{3} \)'ü olur.
Dolayısıyla, içteki karenin alanı büyük karenin alanının \( 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3} \)'ü olur.
\( \dfrac{\frac{1}{12}}{\frac{2}{3}} = \dfrac{1 \cdot 3}{12 \cdot 2} = \dfrac{1}{8} \)
Buna göre, eş üçgenlerin her birinin alanı içteki karenin alanının sekizde biridir.
Bir üçgenin alanı \( \frac{ab}{2} \), içteki karenin alanı \( c^2 \) ile hesaplanır.
\( \dfrac{\frac{ab}{2}}{c^2} = \dfrac{1}{8} \)
\( c^2 = 4ab \)
\( a \) ve \( b \) uzunluklarını \( x \) cinsinden yazalım.
\( a = c\sin{x} \)
\( b = c\cos{x} \)
Bu değerleri denklemde yerine yazalım.
\( c^2 = 4(c\sin{x})(c\cos{x}) \)
\( c^2 = 4c^2\sin{x}\cos{x} \)
\( 1 = 4\sin{x}\cos{x} \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( \sin(2x) = 2\sin{x}\cos{x} \)
\( 1 = 2\sin(2x) \)
\( \sin(2x) = \dfrac{1}{2} \)
\( a \le b \) olarak kabul ettiğimiz için \( 2x \) dar açıdır.
\( 2x = 30° \)
\( x = 15° \) bulunur.
Yukarıda \( O \) merkezli çeyrek birim çember verilmiştir.
\( \sin{25°} = a \) olduğuna göre, \( \abs{AC} \) uzunluğunu \( a \) cinsinden bulunuz.
Çözümü Göster
Orijin ile \( C \) noktasını birleştirelim. \( [OC] \) birim çemberin yarıçapıdır.
\( \abs{OC} = \abs{OB} = \abs{OA} = 1 \)
\( BOC \) ve \( COA \) ikizkenar üçgenlerdir.
\( m(\widehat{OCB}) = m(\widehat{OBC}) = 70° \)
\( m(\widehat{BOC}) = 180° - 140° = 40° \)
\( \widehat{BOC} \) ve \( \widehat{COA} \) tümler açılardır.
\( m(\widehat{COA}) = 50° \)
\( m(\widehat{OAC}) = m(\widehat{OCA}) = 65° \)
\( m(\widehat{HCA}) = 25° \)
\( \abs{CH} = x \) diyelim.
\( COH \) üçgeninde \( \sin{50°} = \frac{x}{1} \) yazabiliriz.
\( x = \sin{50°} \)
\( CHA \) üçgeninde \( \cos{25°} = \frac{x}{\abs{AC}} \) yazabiliriz.
\( \abs{AC} = \dfrac{x}{\cos{25°}} \)
\( = \dfrac{\sin{50°}}{\cos{25°}} \)
Sinüs iki kat açı formülünü kullanalım.
\( = \dfrac{2\sin{25°}\cos{25°}}{\cos{25°}} \)
\( = 2\sin{25°} = 2a \) bulunur.