Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar

Trigonometri, açılar ve uzunluklar arasındaki ilişkileri inceleyen matematik dalıdır. Bu konuda ilk önce dik üçgenlerdeki açılar ile kenar uzunlukları arasındaki ilişkileri ifade etmek için kullanılan trigonometrik oranları tanımlayacağız. Daha sonra bu oranları dik üçgenlerin ötesine taşıyarak trigonometrik fonksiyonları ele alacağız.

Dik üçgende bir dar \( \theta \) açısı için kenarlar aşağıdaki şekilde adlandırılır.

Dik üçgende kenarlar
Dik üçgende kenarlar
  • Hipotenüs: Dik açının gördüğü kenar. Hipotenüs dik üçgenin en uzun kenarıdır.
  • Dik kenarlar: Hipotenüs dışında kalan ve dik açıya bitişik olan iki kenar
  • Karşı kenar: \( \theta \) açısının gördüğü dik kenar
  • Komşu kenar: \( \theta \) açısına bitişik olan dik kenar

Benzer Üçgenlerde Kenar Oranları

Bir dik üçgende dar açılardan biri sabit tutulduğunda, üçgenin büyüklüğü değişse bile kenar uzunlukları arasındaki oranlar değişmez. Bunun nedeni, aynı dar açıya sahip dik üçgenlerin açı-açı benzerliğine göre benzer olmasıdır.

Aşağıdaki şekilde, birer dar açısı \( \theta \) olan üç dik üçgen verilmiştir.

Benzer üçgenlerde kenar oranları
Benzer üçgenlerde kenar oranları

Bu üçgenlerde kenarlar arasındaki oranları hesaplayalım.

Görüldüğü gibi, üçgenlerin kenar uzunlukları farklı olsa da bu uzunlukların birbirine oranları aynıdır. Dolayısıyla bir dik üçgende kenar uzunlukları arasındaki oranlar üçgenin büyüklüğüne değil, yalnızca \( \theta \) açısının ölçüsüne bağlıdır.

Bu özellik sayesinde, her dar açıya karşılık gelen kenar oranları üçgenden bağımsız olarak tanımlanabilir. Bu oranlara trigonometrik oranlar denir.

Temel Trigonometrik Oranlar

Bir dik üçgenin üç kenarı arasında yazılabilecek altı farklı oran vardır ve bunların her biri için tanımlanmış birer trigonometrik oran vardır. Bu altı trigonometrik orandan en sık kullanılan üçü sinüs, kosinüs ve tanjanttır.

Dik üçgende trigonometrik oranlar
Dik üçgende trigonometrik oranlar
Trigonometrik Oran Tanım
Sinüs \( \sin{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{a}{c} \)
Kosinüs \( \cos{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{b}{c} \)
Tanjant \( \tan{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{a}{b} \)

Belirli bir açının tanjantı, açının sinüsünün kosinüsüne oranı alınarak da bulunabilir.

Diğer Trigonometrik Oranlar

Bir dik üçgende hesaplanabilecek diğer üç trigonometrik oran kosekant, sekant ve kotanjant olup, bu oranlar sırasıyla yukarıdaki üç oranın çarpmaya göre tersleridir.

Dik üçgende trigonometrik oranlar
Dik üçgende trigonometrik oranlar
Trigonometrik Oran Tanım
Kosekant \( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{c}{a} \)
Sekant \( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{c}{b} \)
Kotanjant \( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{b}{a} \)

Tanjantta olduğu gibi; belirli bir açının kotanjantı, açının kosinüsünün sinüsüne oranı alınarak da bulunabilir.

Özel Dik Üçgenler

En sık kullanılan 30-60-90° ve 45-45-90° dik üçgenleri için trigonometrik oranlar aşağıdaki şekilde türetilebilir.

30° ve 60° için trigonometrik oranlar bir eşkenar üçgen kullanılarak türetilebilir.

SORU 1 :

60° için altı trigonometrik oranı bulunuz.

Bir kenar uzunluğu 2 birim olan bir eşkenar üçgen çizelim.

Soru

\( m(\widehat{A}) = m(\widehat{B}) = m(\widehat{C}) = 60° \)

Eşkenar üçgenin \( B \) köşesinden tabana bir yükseklik indirelim. Eşkenar üçgende yükseklik aynı zamanda açıortay ve kenarortaydır.

\( \abs{AH} = \abs{HC} = 1 \)

Pisagor teoreminden \( \abs{BH} \) uzunluğu \( \sqrt{3} \) olur.

\( \widehat{BAC} \) açısı için trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{60°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

\( \cos{60°} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{2} \)

\( \tan{60°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{\sqrt{3}}{1} = \sqrt{3} \)

\( \csc{60°} = \dfrac{1}{\sin{60°}} = \dfrac{2}{\sqrt{3}} = \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \)

\( \sec{60°} = \dfrac{1}{\cos{60°}} = \dfrac{2}{1} = 2 \)

\( \cot{60°} = \dfrac{1}{\tan{60°}} = \dfrac{1}{\sqrt{3}} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)

Elde ettiğimiz bu değerler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Aynı açı için sinüs - kosekant, kosinüs - sekant ve tanjant - kotanjant değerleri çarpımının 1'e eşit olduğu tabloda görülebilir.

Derece Sinüs Kosinüs Tanjant Kosekant Sekant Kotanjant
\( 30° \) \( \dfrac{1}{2} \) \( \dfrac{\sqrt{3}}{2} \) \( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \) \( 2 \) \( \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \) \( \sqrt{3} \)
\( 45° \) \( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \) \( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \) \( 1 \) \( \sqrt{2} \) \( \sqrt{2} \) \( 1 \)
\( 60° \) \( \dfrac{\sqrt{3}}{2} \) \( \dfrac{1}{2} \) \( \sqrt{3} \) \( \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \) \( 2 \) \( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)

Trigonometrik oranların kuvvetleri \( \sin^n{\theta} \) şeklinde gösterilir.

Bu bölümde yalnızca dar açılar için tanımladığımız trigonometrik oranları, ileride birim çember yardımıyla tüm açılara genişleteceğiz.

SORU 2 :
Soru

Yukarıdaki dik üçgendeki \( \theta \) açısı için altı trigonometrik oranı bulunuz.

Pisagor teoremini kullanarak hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = 2^2 + 4^2 = 20 \)

\( c = \sqrt{20} = 2\sqrt{5} \)

\( \theta \) açısı için üç temel trigonometrik oranı bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{2}{2\sqrt{5}} = \dfrac{\sqrt{5}}{5} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{4}{2\sqrt{5}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{5} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{2}{4} = \dfrac{1}{2} \)

Diğer üç trigonometrik oran yukarıdaki temel oranların çarpmaya göre tersidir.

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{5}{\sqrt{5}} = \sqrt{5} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{5}{2\sqrt{5}} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{1} = 2 \)

Diğer üç trigonometrik oran kenarlar arasındaki oranlar kullanılarak da bulunabilir.

\( \csc{\theta} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{2} = \sqrt{5} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{4} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{4}{2} = 2 \)


SORU 3 :

Aşağıda birer trigonometrik oranı verilen açılar için diğer beş trigonometrik oranı bulunuz.

(a) \( \sin{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{3} \)

(b) \( \cos{\alpha} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)

(c) \( \tan{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

(a) seçeneği:

\( \sin{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{3} \)

Bir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( \sqrt{5} \), hipotenüs uzunluğuna 3, bilinmeyen komşu kenar uzunluğuna \( b \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile komşu kenar uzunluğunu bulalım.

\( 3^2 = (\sqrt{5})^2 + b^2 \)

\( b = 2 \)

Diğer trigonometrik oranları bulalım.

\( \cos{\theta} = \dfrac{2}{3} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{3}{\sqrt{5}} = \dfrac{3\sqrt{5}}{5} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{3}{2} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{\sqrt{5}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{5} \)

(b) seçeneği:

\( \cos{\alpha} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)

Bir dik üçgen çizelim ve \( \alpha \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( \sqrt{10} \), hipotenüs uzunluğuna 10, bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( 10^2 = a^2 + (\sqrt{10})^2 \)

\( a = 3\sqrt{10} \)

Diğer trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{\alpha} = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \)

\( \tan{\alpha} = \dfrac{3\sqrt{10}}{\sqrt{10}} = 3 \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{3} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{10}} = \sqrt{10} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{1}{3} \)

(c) seçeneği:

\( \tan{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

Bir dik üçgen çizelim ve \( \beta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( \sqrt{3} \), komşu kenar uzunluğuna 2, bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = 2^2 + (\sqrt{3})^2 \)

\( c = \sqrt{7} \)

Diğer trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{\sqrt{7}} = \dfrac{\sqrt{21}}{7} \)

\( \cos{\beta} = \dfrac{2}{\sqrt{7}} = \dfrac{2\sqrt{7}}{7} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{7}{\sqrt{21}} = \dfrac{\sqrt{21}}{3} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{7}{2\sqrt{7}} = \dfrac{\sqrt{7}}{2} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{\sqrt{3}} = \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \)


SORU 4 :

Aşağıda iki kenar uzunluğu verilen dik üçgenlerde ilgili açı için altı trigonometrik oranı bulunuz.

(a) Karşı kenar: 3, komşu kenar: 9

(b) Karşı kenar: \( 6\sqrt{3} \), hipotenüs: \( 8\sqrt{2} \)

(c) Komşu kenar: \( \dfrac{1}{10} \), hipotenüs: \( \dfrac{1}{9} \)

(a) seçeneği:

Karşı kenar: 3, komşu kenar: 9

Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.

Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = 9^2 + 3^2 \)

\( c = 3\sqrt{10} \)

Altı trigonometrik oranı bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{3}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{9}{3\sqrt{10}} = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{3}{9} = \dfrac{1}{3} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{10}} = \sqrt{10} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{3} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{3}{1} = 3 \)

(b) seçeneği:

Karşı kenar: \( 6\sqrt{3} \), hipotenüs: \( 8\sqrt{2} \)

Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen komşu kenar uzunluğuna \( b \) diyelim.

Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.

Soru

Pisagor teoremi ile komşu kenar uzunluğunu bulalım.

\( (8\sqrt{2})^2 = (6\sqrt{3})^2 + b^2 \)

\( b = 2\sqrt{5} \)

Altı trigonometrik oranı bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{6\sqrt{3}}{8\sqrt{2}} = \dfrac{3\sqrt{6}}{8} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{2\sqrt{5}}{8\sqrt{2}} = \dfrac{\sqrt{10}}{8} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{6\sqrt{3}}{2\sqrt{5}} = \dfrac{3\sqrt{15}}{5} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{8}{3\sqrt{6}} = \dfrac{4\sqrt{6}}{9} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{8}{\sqrt{10}} = \dfrac{4\sqrt{10}}{5} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{5}{3\sqrt{15}} = \dfrac{\sqrt{15}}{9} \)

(c) seçeneği:

Komşu kenar: \( \dfrac{1}{10} \), hipotenüs: \( \dfrac{1}{9} \)

Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.

Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.

Soru

Pisagor teoremi ile karşı kenar uzunluğunu bulalım.

\( \left( \dfrac{1}{9} \right)^2 = a^2 + \left( \dfrac{1}{10} \right)^2 \)

\( a = \dfrac{\sqrt{19}}{90} \)

Altı trigonometrik oranı bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{\frac{\sqrt{19}}{90}}{\frac{1}{9}} = \dfrac{\sqrt{19}}{10} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{\frac{1}{10}}{\frac{1}{9}} = \dfrac{9}{10} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{\frac{\sqrt{19}}{90}}{\frac{1}{10}} = \dfrac{\sqrt{19}}{9} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{19}} = \dfrac{10\sqrt{19}}{19} \)

\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{9} \)

\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{9}{\sqrt{19}} = \dfrac{9\sqrt{19}}{19} \)


SORU 5 :

\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \dfrac{3 \sin{\theta} - 2 \cos{\theta}}{2 \cos{\theta} + 2 \sin{\theta}} = \dfrac{1}{3} \) olduğuna göre, \( \tan{\theta} \) kaçtır?

İçler - dışlar çarpımı yapalım.

\( 9\sin{\theta} - 6\cos{\theta} = 2\cos{\theta} + 2\sin{\theta} \)

\( 7\sin{\theta} = 8\cos{\theta} \)

\( \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = \dfrac{8}{7} \)

Sinüs/kosinüs oranı tanjanta eşittir.

\( \tan{\theta} = \dfrac{8}{7} \) bulunur.


SORU 6 :

Aşağıdaki ifadelerin değeri kaçtır?

(a) \( (\tan{30°}\tan{45°})^2 - (\sin{30°}\cos{45°})^2 \)

(b) \( \dfrac{\cos{30°}}{\tan{60°}} + \dfrac{\sin{45°}}{\tan{30°}} \)

(c) \( \dfrac{\csc^2{60°} + \sec^2{60°}}{\cot^2{30°} - \sec^2{45°}} \)

(a) seçeneği:

\( (\tan{30°}\tan{45°})^2 - (\sin{30°}\cos{45°})^2 \)

\( = \left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \cdot 1 \right)^2 - \left( \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 \)

\( = \dfrac{3}{9} - \dfrac{2}{16} \)

\( = \dfrac{5}{24} \)

(b) seçeneği:

\( \dfrac{\cos{30°}}{\tan{60°}} + \dfrac{\sin{45°}}{\tan{30°}} \)

\( = \dfrac{\frac{\sqrt{3}}{2}}{\sqrt{3}} + \dfrac{\frac{\sqrt{2}}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{3}} \)

\( = \dfrac{1}{2} + \dfrac{\sqrt{6}}{2} \)

\( = \dfrac{\sqrt{6} + 1}{2} \)

(c) seçeneği:

\( \dfrac{\csc^2{60°} + \sec^2{60°}}{\cot^2{30°} - \sec^2{45°}} \)

\( = \dfrac{(\frac{2\sqrt{3}}{3})^2 + 2^2}{(\sqrt{3})^2 - (\sqrt{2})^2} \)

\( = \dfrac{\frac{4}{3} + 4}{3 - 2} \)

\( = \dfrac{16}{3} \)


SORU 7 :

\( \dfrac{9}{8}\tan^2{30°} + 4\sin^2{45°} - 5\cos^2{60°} \) ifadesinin değeri kaçtır?

İfadelerin verilen açılar için değerlerini yazalım.

\( \tan{30°} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)

\( \sin{45°} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)

\( \cos{60°} = \dfrac{1}{2} \)

Bu değerleri verilen ifadede yerine koyalım.

\( \dfrac{9}{8}\left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \right)^2 + 4\left( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 - 5\left( \dfrac{1}{2} \right)^2 \)

\( = \dfrac{3}{8} + \dfrac{4}{2} - \dfrac{5}{4} \)

\( = \dfrac{3}{8} + \dfrac{16}{8} - \dfrac{10}{8} \)

\( = \dfrac{9}{8} \) bulunur.


SORU 8 :

Dikdörtgen biçimindeki bir tarlanın uzun kenarı kısa kenarından 7 metre daha uzundur.

Bu tarlanın köşegeninin kısa kenarla yaptığı açının tanjantı \( \frac{4}{3} \) olduğuna göre, bu tarlanın kısa kenarının uzunluğu kaç metredir?

Tarlanın kısa kenarının uzunluğuna \( x \) diyelim. Bu durumda uzun kenar uzunluğu \( x + 7 \) olur.

Dikdörtgenin köşegeni, kısa kenar ve uzun kenar bir dik üçgen oluşturur.

Köşegenin kısa kenarla yaptığı açıya \( \theta \) diyelim.

Soru

\( \theta \) açısının tanjantı, karşı (uzun) kenar uzunluğunun komşu (kısa) kenar uzunluğuna oranına eşittir.

\( \tan{\theta} = \dfrac{x + 7}{x} = \dfrac{4}{3} \)

\( 3(x + 7) = 4x \)

\( 3x + 21 = 4x \)

\( x = 21 \) metre bulunur.


SORU 9 :

\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \sin{\theta} = 4\cos{\theta} \) olduğuna göre, \( \sec{\theta}\csc{\theta} \) çarpımı kaça eşittir?

\( \cos{\theta} \) ifadesini eşitliğin sol tarafına alalım.

\( \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = 4 \)

\( \tan{\theta} = 4 \)

Bir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( 4k \), komşu kenar uzunluğuna \( k \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = k^2 + (4k)^2 \)

\( c = \sqrt{17}k \)

Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.

\( \sec{\theta} = \dfrac{\sqrt{17}k}{k} = \sqrt{17} \)

\( \csc{\theta} = \dfrac{\sqrt{17}k}{4k} = \dfrac{\sqrt{17}}{4} \)

Bu değerleri sorudaki ifadede yerine koyalım.

\( \sec{\theta}\csc{\theta} = \sqrt{17} \cdot \dfrac{\sqrt{17}}{4} \)

\( = \dfrac{17}{4} \) bulunur.


SORU 10 :

\( \alpha \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \dfrac{1 + \cot{\alpha}}{1 + \tan{\alpha}} = 3 \) olduğuna göre, \( \cos{\alpha} \) kaçtır?

Tanjant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{1 + \frac{\cos{\alpha}}{\sin{\alpha}}}{1 + \frac{\sin{\alpha}}{\cos{\alpha}}} = 3 \)

\( \dfrac{\frac{\sin{\alpha} + \cos{\alpha}}{\sin{\alpha}}}{\frac{\cos{\alpha + \sin{\alpha}}}{\cos{\alpha}}} = 3 \)

\( \dfrac{\cos{\alpha}}{\sin{\alpha}} = 3 \)

\( \cot{\alpha} = 3 \)

Bir dik üçgen çizelim ve \( \alpha \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( 3k \), karşı kenar uzunluğuna \( k \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = (3k)^2 + k^2 \)

\( c = \sqrt{10}k \)

Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranı bulalım.

\( \cos{\alpha} = \dfrac{3k}{\sqrt{10}k} \)

\( = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \) bulunur.


SORU 11 :

\( \beta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \csc{\beta}(\sin{\beta} - \tan{\beta}) = -2 \) olduğuna göre, \( \sec{\beta} \) ifadesinin değeri kaçtır?

Tanjant ve kosekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{1}{\sin{\beta}}\left( \sin{\beta} - \dfrac{\sin{\beta}}{\cos{\beta}} \right) = -2 \)

Parantezi genişletelim.

\( 1 - \dfrac{1}{\cos{\beta}} = -2 \)

\( \dfrac{1}{\cos{\beta}} = 3 \)

Kosinüs fonksiyonunun çarpmaya göre tersi sekant fonksiyonudur.

\( \sec{\beta} = 3 \) bulunur.


SORU 12 :

\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \cos{\theta} = \dfrac{15}{17} \) olduğuna göre, \( \sin{\theta} + \tan{\theta} \) ifadesinin değeri kaçtır?

Bir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( 15k \), hipotenüs uzunluğuna \( 17k \), bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.

Soru

Pisagor teoremi ile karşı kenar uzunluğunu bulalım.

\( (17k)^2 = a^2 + (15k)^2 \)

\( a = 8k \)

Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{8k}{17k} = \dfrac{8}{17} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{8k}{15k} = \dfrac{8}{15} \)

Değerleri ifadede yerine yazalım.

\( \sin{\theta} + \tan{\theta} = \dfrac{8}{17} + \dfrac{8}{15} \)

\( = \dfrac{8 \cdot 15 + 8 \cdot 17}{17 \cdot 15} = \dfrac{256}{255} \) bulunur.


SORU 13 :

\( 3A - 6B, 2A + B \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \tan(3A - 6B) = 2\cos(2A + B) = 1 \) olduğuna göre, \( B \) kaç derecedir?

\( \tan(3A - 6B) = 1 \)

\( (0°, 90°) \) aralığında tanjantı \( 1 \) olan açı 45°'dir.

\( 3A - 6B = 45° \)

\( \cos(A + 2B) = \dfrac{1}{2} \)

\( (0°, 90°) \) aralığında kosinüsü \( \frac{1}{2} \) olan açı 60°'dir.

\( 2A + B = 60° \)

İkinci denklemi 6 ile çarpıp birinci denklemle taraf tarafa toplayalım.

\( 12A + 6B = 360° \)

\( 15A = 405° \)

\( A = 27° \)

Bulduğumuz değeri ikinci denklemde yerine koyarak \( B \) değerini bulalım.

\( 2(27) + B = 60° \)

\( B = 6 \) bulunur.


SORU 14 :

\( \theta \in (0°, 90°) \) ve \( k, t \gt 0 \) olmak üzere,

\( \tan{\theta} = \dfrac{k}{t} \) olduğuna göre,

\( \sin{\theta} - \cos{\theta} \) ifadesinin \( k \) ve \( t \) cinsinden eşiti nedir?

Verilen tanjant değerini bir üçgen üzerinde karşı kenar uzunluğunun komşu kenar uzunluğuna oranı şeklinde gösterelim.

Soru

Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.

\( c^2 = k^2 + t^2 \)

\( c = \sqrt{k^2 + t^2} \)

Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{\theta} = \dfrac{k}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)

Değerleri ifadede yerine yazalım.

\( \sin{\theta} - \cos{\theta} = \dfrac{k}{\sqrt{k^2 + t^2}} - \dfrac{t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)

\( = \dfrac{k - t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \) bulunur.


SORU 15 :

\( \abs{m} \gt 1 \) olmak üzere,

\( \dfrac{\sin{\alpha} + \cos{\alpha}}{\sin{\alpha} - \cos{\alpha}} = m \) olduğuna göre, \( \tan{\alpha} \) ifadesinin \( m \) cinsinden değeri nedir?

İçler - dışlar çarpımı yapalım.

\( \sin{\alpha} + \cos{\alpha} = m(\sin{\alpha} - \cos{\alpha}) \)

\( \sin{\alpha} + \cos{\alpha} = m\sin{\alpha} - m\cos{\alpha} \)

\( m\sin{\alpha} - \sin{\alpha} = m\cos{\alpha} + \cos{\alpha} \)

\( \sin{\alpha}(m - 1) = \cos{\alpha}(m + 1) \)

\( \dfrac{\sin{\alpha}}{\cos{\alpha}} = \dfrac{m + 1}{m - 1} \)

\( \tan{\alpha} = \dfrac{m + 1}{m - 1} \) bulunur.


SORU 16 :
Soru

\( ABC \) üçgeninde verilenlere göre, \( \tan{x} \) değeri kaçtır?

\( A \) köşesinden tabana bir dikme çizelim (mavi kesikli çizgi) ve tabanı kestiği noktaya \( H \) diyelim.

Soru

Çizdiğimiz bu doğru parçası tabana ait yüksekliktir.

\( [AH] \perp [BC] \)

\( ABC \) ikizkenar üçgen olduğu için bu yükseklik aynı zamanda kenarortaydır.

\( \abs{BH} = \abs{HC} = \dfrac{18 + 6}{2} = 12 \)

\( \abs{HD} = 6 \)

Tanjant değeri karşı kenar uzunluğunun komşu kenar uzunluğuna oranına eşittir.

\( \tan{x} = \dfrac{\abs{AH}}{\abs{HD}} = \dfrac{9}{6} = \dfrac{3}{2} \) bulunur.


SORU 17 :

Aşağıda bir merdivenin bir duvar ve zemindeki iki farklı konumu verilmiştir.

Soru

Merdivenin zemin ile yaptığı açı 1. konumda \( x \), 2. konumda \( y \) olmaktadır.

Buna göre, \( \sin{x}\tan{y} \) çarpımı kaçtır?

Merdivenin uzunluğuna \( a \) diyelim.

\( a \) uzunluğunu 1. konumu kullanarak Pisagor teoremi ile bulalım.

\( 150^2 + 200^2 = a^2 \)

\( a = 250 \) cm

Merdivenin uzunluğu 2. konumda da aynı olur. Yine Pisagor teoremini kullanarak 2. konumda merdivenin yerden yüksekliğini bulalım.

\( h^2 + 240^2 = a^2 = 250^2 \)

\( h = \sqrt{250^2 - 240^2} = 70 \) cm

Oluşan üçgenlerin kenar uzunluklarını kullanarak istenen trigonometrik oranları bulalım.

\( \sin{x} = \dfrac{200}{250} = \dfrac{4}{5} \)

\( \tan{y} = \dfrac{70}{240} = \dfrac{7}{24} \)

\( \sin{x}\tan{y} = \dfrac{4}{5} \cdot \dfrac{7}{24} \)

\( = \dfrac{7}{30} \) bulunur.


SORU 18 :

\( \sqrt{5}^{\sin{x}} = 125^{\cos{x}} \) olduğuna göre, \( \tan{x} \) değeri kaçtır?

\( (5^{\frac{1}{2}})^{\sin{x}} = (5^3)^{\cos{x}} \)

\( 5^{\frac{\sin{x}}{2}} = 5^{3\cos{x}} \)

İki üslü ifadenin eşitliğinde tabanlar aynı ve 0, 1 ve -1'den farklıysa üsler birbirine eşittir.

\( \dfrac{\sin{x}}{2} = 3\cos{x} \)

\( \sin{x} = 6\cos{x} \)

\( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} = 6 \)

\( \tan{x} = 6 \) bulunur.


SORU 19 :
Soru

Yukarıdaki gibi dar açılı bir \( ABC \) üçgeninde her zaman \( b\cos{\hat{A}} + a\cos{\hat{B}} = c \) olduğunu gösteriniz.

\( C \) köşesinden \( [AB] \) kenarına bir dikme çizelim (mavi kesikli çizgi) ve kenarı kestiği noktaya \( H \) diyelim.

Soru

\( [CH] \perp [AB] \)

\( [AH] = x \) ve \( [HB] = y \) diyelim.

\( \hat{A} \) ve \( \hat{B} \) açılarına ait kosinüs oranlarını yazalım.

\( \cos{\hat{A}} = \dfrac{x}{b} \Longrightarrow x = b\cos{\hat{A}} \)

\( \cos{\hat{B}} = \dfrac{y}{a} \Longrightarrow y = a\cos{\hat{B}} \)

\( x + y = c \)

\( x \) ve \( y \) değerlerini yerine koyalım.

\( b\cos{\hat{A}} + a\cos{\hat{B}} = c \) bulunur.


SORU 20 :

\( 0° \lt x \lt 90° \) olmak üzere,

\( \cos(60° - x) = \dfrac{2\sqrt{5}}{\sqrt{40}} \) olduğuna göre, \( \tan^2(2x) + \cos^2(4x) \) ifadesinin değeri kaçtır?

\( \cos(60° - x) = \dfrac{2\sqrt{5}}{{2\sqrt{10}}} \)

\( = \dfrac{1}{{\sqrt{2}}} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)

\( (0°, 90°) \) aralığında kosinüsü \( \frac{\sqrt{2}}{2} \) olan açı 45°'dir.

\( 60° - x = 45° \)

\( x = 15° \)

Bu değeri sorudaki ifadede yerine koyalım.

\( \tan^2(2 \cdot 15°) + \cos^2(4 \cdot 15°) = \tan^2{30°} + \cos^2{60°} \)

\( = \left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \right)^2 + \left( \dfrac{1}{2} \right)^2 \)

\( = \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{4} = \dfrac{7}{12} \) bulunur.


SORU 21 :
Soru

Kenar uzunlukları 16 ve 20 birim olan \( ABCD \) dikdörtgeni \( [DE] \) doğru parçası boyunca şekildeki gibi katlandığında \( A \) noktası \( F \) noktasına gelmektedir.

Buna göre, \( \sec{x} \) kaçtır?

\( \abs{DA} = \abs{DF} = 20 \)

Pisagor Teoremi ile \( \abs{CF} \) uzunluğunu bulalım.

\( \abs{DC}^2 + \abs{CF}^2 = \abs{DF}^2 \)

\( \abs{CF} = \sqrt{20^2 - 16^2} = 12 \)

Soru

\( \widehat{FEB} \) ve \( \widehat{EFB} \) açıları kendi aralarında, \( \widehat{EFB} \) ve \( \widehat{DFC} \) açıları da kendi aralarında tümler açılar oldukları için, \( \widehat{FEB} \) ve \( \widehat{DFC} \) açılarının ölçüleri eşittir.

\( m(\widehat{DFC}) = m(\widehat{FEB}) = x \)

\( x \) açısının sekant değerini hesaplayalım.

\( \sec{x} = \dfrac{\abs{DF}}{\abs{CF}} \)

\( = \dfrac{20}{12} = \dfrac{5}{3} \) bulunur.


SORU 22 :
Soru

\( ABCD \) bir yamuktur.

Şekilde verilen bilgilere göre \( \sin{x} + \cos{x} \) ifadesinin sonucu kaçtır?

\( [AD] \) kenarına paralel bir \( [EC] \) doğrusu çizelim.

Soru

\( AECD \) dörtgeni bir paralelkenar olur.

\( \abs{EC} = \abs{AD} = 8 \)

\( \abs{AE} = \abs{DC} = 2 \)

\( m(\widehat{DAE}) = m(\widehat{CEB}) = x \)

Buna göre \( \abs{EB} = 10 \) olur.

Oluşan \( ECB \) üçgeni 6-8-10 özel üçgeni olduğu için \( m(\widehat{ECB}) = 90° \) olur.

\( ECB \) dik üçgeninde \( \widehat{CEB} \) açısını kullanarak istenen sinüs ve kosinüs değerlerini bulalım.

\( \sin{x} + \cos{x} = \dfrac{6}{10} + \dfrac{8}{10} \)

\( = \dfrac{7}{5} \) bulunur.


« Önceki
Trigonometri
Sonraki »
Temel Trigonometrik Özdeşlikler