Trigonometri, açılar ve uzunluklar arasındaki ilişkileri inceleyen matematik dalıdır. Bu konuda ilk önce dik üçgenlerdeki açılar ile kenar uzunlukları arasındaki ilişkileri ifade etmek için kullanılan trigonometrik oranları tanımlayacağız. Daha sonra bu oranları dik üçgenlerin ötesine taşıyarak trigonometrik fonksiyonları ele alacağız.
Dik üçgende bir dar \( \theta \) açısı için kenarlar aşağıdaki şekilde adlandırılır.
Bir dik üçgende dar açılardan biri sabit tutulduğunda, üçgenin büyüklüğü değişse bile kenar uzunlukları arasındaki oranlar değişmez. Bunun nedeni, aynı dar açıya sahip dik üçgenlerin açı-açı benzerliğine göre benzer olmasıdır.
Aşağıdaki şekilde, birer dar açısı \( \theta \) olan üç dik üçgen verilmiştir.
Bu üçgenlerde kenarlar arasındaki oranları hesaplayalım.
Karşı kenarın hipotenüse oranı:
\( \dfrac{6}{10} = \dfrac{9}{15} = \dfrac{12}{20} \)
Komşu kenarın hipotenüse oranı:
\( \dfrac{8}{10} = \dfrac{12}{15} = \dfrac{16}{20} \)
Karşı kenarın komşu kenara oranı:
\( \dfrac{6}{8} = \dfrac{9}{12} = \dfrac{12}{16} \)
Görüldüğü gibi, üçgenlerin kenar uzunlukları farklı olsa da bu uzunlukların birbirine oranları aynıdır. Dolayısıyla bir dik üçgende kenar uzunlukları arasındaki oranlar üçgenin büyüklüğüne değil, yalnızca \( \theta \) açısının ölçüsüne bağlıdır.
Bu özellik sayesinde, her dar açıya karşılık gelen kenar oranları üçgenden bağımsız olarak tanımlanabilir. Bu oranlara trigonometrik oranlar denir.
Bir dik üçgenin üç kenarı arasında yazılabilecek altı farklı oran vardır ve bunların her biri için tanımlanmış birer trigonometrik oran vardır. Bu altı trigonometrik orandan en sık kullanılan üçü sinüs, kosinüs ve tanjanttır.
| Trigonometrik Oran | Tanım |
|---|---|
| Sinüs | \( \sin{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{a}{c} \) |
| Kosinüs | \( \cos{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{b}{c} \) |
| Tanjant | \( \tan{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{a}{b} \) |
Aşağıdaki dik üçgende \( \alpha \) ve \( \beta \) açılarının sinüs, kosinüs ve tanjant oranlarını bulalım.
Dik üçgende bir açının sinüsü karşı kenarın hipotenüse, kosinüsü komşu kenarın hipotenüse, tanjantı da karşı kenarın komşu kenara oranına eşittir.
\( \alpha \) açısı için istenen trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\alpha} = \dfrac{3}{5}, \cos{\alpha} = \dfrac{4}{5}, \tan{\alpha} = \dfrac{3}{4} \)
\( \beta \) açısı için aynı oranları bulalım.
\( \sin{\beta} = \dfrac{4}{5}, \cos{\beta} = \dfrac{3}{5}, \tan{\beta} = \dfrac{4}{3} \)
Belirli bir açının tanjantı, açının sinüsünün kosinüsüne oranı alınarak da bulunabilir.
\( \tan{\theta} = \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = \dfrac{\frac{a}{c}}{\frac{b}{c}} = \dfrac{a}{b} \)
Bir dik üçgende hesaplanabilecek diğer üç trigonometrik oran kosekant, sekant ve kotanjant olup, bu oranlar sırasıyla yukarıdaki üç oranın çarpmaya göre tersleridir.
| Trigonometrik Oran | Tanım |
|---|---|
| Kosekant | \( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{c}{a} \) |
| Sekant | \( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{c}{b} \) |
| Kotanjant | \( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{b}{a} \) |
Aşağıdaki dik üçgende \( \theta \) açısı için altı trigonometrik oranı bulalım.
\( \theta \) açısı için sinüs, kosinüs ve tanjant oranlarını bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{20}{29}, \cos{\theta} = \dfrac{21}{29}, \tan{\theta} = \dfrac{20}{21} \)
Kosekant, sekant ve kotanjant oranları sırasıyla sinüs, kosinüs ve tanjant oranlarının çarpmaya göre tersine eşittir.
\( \csc{\theta} = \dfrac{29}{20}, \sec{\theta} = \dfrac{29}{21}, \cot{\theta} = \dfrac{21}{20} \)
Tanjantta olduğu gibi; belirli bir açının kotanjantı, açının kosinüsünün sinüsüne oranı alınarak da bulunabilir.
\( \cot{\theta} = \dfrac{\cos{\theta}}{\sin{\theta}} = \dfrac{\frac{b}{c}}{\frac{a}{c}} = \dfrac{b}{a} \)
\( ABC \) üçgeninde \( m(\widehat{C}) = 90° \) ve \( \sin{\widehat{A}} = \frac{1}{3} \) olduğuna göre, \( \widehat{B} \) açısı için altı trigonometrik oranı bulalım.
\( \sin{\widehat{A}} = \dfrac{1}{3} \)
Buna göre \( \widehat{A} \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( a = k \), hipotenüs uzunluğuna \( c = 3k \) diyelim.
\( \widehat{A} \) açısının komşu kenar uzunluğunu Pisagor teoremi ile bulalım.
\( c^2 = a^2 + b^2 \)
\( (3k)^2 = k^2 + b^2 \)
\( b = 2\sqrt{2}k \)
\( ABC \) üçgenini çizelim.
\( \widehat{B} \) açısı için trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\widehat{B}} = \dfrac{2\sqrt{2}k}{3k} = \dfrac{2\sqrt{2}}{3} \)
\( \cos{\widehat{B}} = \dfrac{k}{3k} = \dfrac{1}{3} \)
\( \tan{\widehat{B}} = \dfrac{2\sqrt{2}k}{k} = 2\sqrt{2} \)
\( \csc{\widehat{B}} = \dfrac{3k}{2\sqrt{2}k} = \dfrac{3\sqrt{2}}{4} \)
\( \sec{\widehat{B}} = \dfrac{3k}{k} = 3 \)
\( \cot{\widehat{B}} = \dfrac{k}{2\sqrt{2}k} = \dfrac{\sqrt{2}}{4} \)
En sık kullanılan 30-60-90° ve 45-45-90° dik üçgenleri için trigonometrik oranlar aşağıdaki şekilde türetilebilir.
45° için altı trigonometrik oranı bulalım.
Dik kenarlarının uzunluğu 1 birim olan bir ikizkenar dik üçgen çizelim.
\( m(\widehat{A}) = m(\widehat{B}) = 45° \)
Pisagor teoreminden üçgenin hipotenüsü \( \sqrt{2} \) olur.
\( \widehat{A} \) açısı için trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{45°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{\sqrt{2}} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( \cos{45°} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{\sqrt{2}} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( \tan{45°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{1}{1} = 1 \)
\( \csc{45°} = \dfrac{1}{\sin{45°}} = \dfrac{2}{\sqrt{2}} = \sqrt{2} \)
\( \sec{45°} = \dfrac{1}{\cos{45°}} = \dfrac{2}{\sqrt{2}} = \sqrt{2} \)
\( \cot{45°} = \dfrac{1}{\tan{45°}} = \dfrac{1}{1} = 1 \)
30° ve 60° için trigonometrik oranlar bir eşkenar üçgen kullanılarak türetilebilir.
30° için altı trigonometrik oranı bulalım.
Bir kenar uzunluğu 2 birim olan bir eşkenar üçgen çizelim.
\( m(\widehat{A}) = m(\widehat{B}) = m(\widehat{C}) = 60° \)
Eşkenar üçgenin \( B \) köşesinden tabana bir yükseklik indirelim. Eşkenar üçgende yükseklik aynı zamanda açıortay ve kenarortaydır.
\( \abs{AH} = \abs{HC} = 1 \)
\( m(\widehat{ABH}) = 30° \)
Pisagor teoreminden \( \abs{BH} \) uzunluğu \( \sqrt{3} \) olur.
\( \widehat{ABH} \) açısı için trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{30°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{2} \)
\( \cos{30°} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
\( \tan{30°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{1}{\sqrt{3}} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)
\( \csc{30°} = \dfrac{1}{\sin{30°}} = \dfrac{2}{1} = 2 \)
\( \sec{30°} = \dfrac{1}{\cos{30°}} = \dfrac{2}{\sqrt{3}} = \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \)
\( \cot{30°} = \dfrac{1}{\tan{30°}} = \dfrac{3}{\sqrt{3}} = \sqrt{3} \)
60° için altı trigonometrik oranı bulunuz.
Çözümü GösterBir kenar uzunluğu 2 birim olan bir eşkenar üçgen çizelim.
\( m(\widehat{A}) = m(\widehat{B}) = m(\widehat{C}) = 60° \)
Eşkenar üçgenin \( B \) köşesinden tabana bir yükseklik indirelim. Eşkenar üçgende yükseklik aynı zamanda açıortay ve kenarortaydır.
\( \abs{AH} = \abs{HC} = 1 \)
Pisagor teoreminden \( \abs{BH} \) uzunluğu \( \sqrt{3} \) olur.
\( \widehat{BAC} \) açısı için trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{60°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
\( \cos{60°} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{1}{2} \)
\( \tan{60°} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{\sqrt{3}}{1} = \sqrt{3} \)
\( \csc{60°} = \dfrac{1}{\sin{60°}} = \dfrac{2}{\sqrt{3}} = \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \)
\( \sec{60°} = \dfrac{1}{\cos{60°}} = \dfrac{2}{1} = 2 \)
\( \cot{60°} = \dfrac{1}{\tan{60°}} = \dfrac{1}{\sqrt{3}} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)
Elde ettiğimiz bu değerler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Aynı açı için sinüs - kosekant, kosinüs - sekant ve tanjant - kotanjant değerleri çarpımının 1'e eşit olduğu tabloda görülebilir.
| Derece | Sinüs | Kosinüs | Tanjant | Kosekant | Sekant | Kotanjant |
|---|---|---|---|---|---|---|
| \( 30° \) | \( \dfrac{1}{2} \) | \( \dfrac{\sqrt{3}}{2} \) | \( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \) | \( 2 \) | \( \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \) | \( \sqrt{3} \) |
| \( 45° \) | \( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \) | \( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \) | \( 1 \) | \( \sqrt{2} \) | \( \sqrt{2} \) | \( 1 \) |
| \( 60° \) | \( \dfrac{\sqrt{3}}{2} \) | \( \dfrac{1}{2} \) | \( \sqrt{3} \) | \( \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \) | \( 2 \) | \( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \) |
Trigonometrik oranların kuvvetleri \( \sin^n{\theta} \) şeklinde gösterilir.
\( \sin^2{\theta} = (\sin{\theta})^2 \)
\( \cos^3{\theta} = (\cos{\theta})^3 \)
Bu bölümde yalnızca dar açılar için tanımladığımız trigonometrik oranları, ileride birim çember yardımıyla tüm açılara genişleteceğiz.
Yukarıdaki dik üçgendeki \( \theta \) açısı için altı trigonometrik oranı bulunuz.
Çözümü GösterPisagor teoremini kullanarak hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = 2^2 + 4^2 = 20 \)
\( c = \sqrt{20} = 2\sqrt{5} \)
\( \theta \) açısı için üç temel trigonometrik oranı bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{2}{2\sqrt{5}} = \dfrac{\sqrt{5}}{5} \)
\( \cos{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{hipotenüs}} = \dfrac{4}{2\sqrt{5}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{5} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{\text{karşı kenar}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{2}{4} = \dfrac{1}{2} \)
Diğer üç trigonometrik oran yukarıdaki temel oranların çarpmaya göre tersidir.
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{5}{\sqrt{5}} = \sqrt{5} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{5}{2\sqrt{5}} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{1} = 2 \)
Diğer üç trigonometrik oran kenarlar arasındaki oranlar kullanılarak da bulunabilir.
\( \csc{\theta} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{2} = \sqrt{5} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{\text{hipotenüs}}{\text{komşu kenar}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{4} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{\text{komşu kenar}}{\text{karşı kenar}} = \dfrac{4}{2} = 2 \)
Aşağıda birer trigonometrik oranı verilen açılar için diğer beş trigonometrik oranı bulunuz.
(a) \( \sin{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{3} \)
(b) \( \cos{\alpha} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)
(c) \( \tan{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( \sin{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{3} \)
Bir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( \sqrt{5} \), hipotenüs uzunluğuna 3, bilinmeyen komşu kenar uzunluğuna \( b \) diyelim.
Pisagor teoremi ile komşu kenar uzunluğunu bulalım.
\( 3^2 = (\sqrt{5})^2 + b^2 \)
\( b = 2 \)
Diğer trigonometrik oranları bulalım.
\( \cos{\theta} = \dfrac{2}{3} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{3}{\sqrt{5}} = \dfrac{3\sqrt{5}}{5} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{3}{2} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{\sqrt{5}} = \dfrac{2\sqrt{5}}{5} \)
(b) seçeneği:
\( \cos{\alpha} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)
Bir dik üçgen çizelim ve \( \alpha \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( \sqrt{10} \), hipotenüs uzunluğuna 10, bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( 10^2 = a^2 + (\sqrt{10})^2 \)
\( a = 3\sqrt{10} \)
Diğer trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\alpha} = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \)
\( \tan{\alpha} = \dfrac{3\sqrt{10}}{\sqrt{10}} = 3 \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{3} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{10}} = \sqrt{10} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{1}{3} \)
(c) seçeneği:
\( \tan{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)
Bir dik üçgen çizelim ve \( \beta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( \sqrt{3} \), komşu kenar uzunluğuna 2, bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = 2^2 + (\sqrt{3})^2 \)
\( c = \sqrt{7} \)
Diğer trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\beta} = \dfrac{\sqrt{3}}{\sqrt{7}} = \dfrac{\sqrt{21}}{7} \)
\( \cos{\beta} = \dfrac{2}{\sqrt{7}} = \dfrac{2\sqrt{7}}{7} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{7}{\sqrt{21}} = \dfrac{\sqrt{21}}{3} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{7}{2\sqrt{7}} = \dfrac{\sqrt{7}}{2} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{2}{\sqrt{3}} = \dfrac{2\sqrt{3}}{3} \)
Aşağıda iki kenar uzunluğu verilen dik üçgenlerde ilgili açı için altı trigonometrik oranı bulunuz.
(a) Karşı kenar: 3, komşu kenar: 9
(b) Karşı kenar: \( 6\sqrt{3} \), hipotenüs: \( 8\sqrt{2} \)
(c) Komşu kenar: \( \dfrac{1}{10} \), hipotenüs: \( \dfrac{1}{9} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
Karşı kenar: 3, komşu kenar: 9
Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.
Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = 9^2 + 3^2 \)
\( c = 3\sqrt{10} \)
Altı trigonometrik oranı bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{3}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{10} \)
\( \cos{\theta} = \dfrac{9}{3\sqrt{10}} = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{3}{9} = \dfrac{1}{3} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{10}} = \sqrt{10} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{3\sqrt{10}} = \dfrac{\sqrt{10}}{3} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{3}{1} = 3 \)
(b) seçeneği:
Karşı kenar: \( 6\sqrt{3} \), hipotenüs: \( 8\sqrt{2} \)
Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen komşu kenar uzunluğuna \( b \) diyelim.
Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.
Pisagor teoremi ile komşu kenar uzunluğunu bulalım.
\( (8\sqrt{2})^2 = (6\sqrt{3})^2 + b^2 \)
\( b = 2\sqrt{5} \)
Altı trigonometrik oranı bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{6\sqrt{3}}{8\sqrt{2}} = \dfrac{3\sqrt{6}}{8} \)
\( \cos{\theta} = \dfrac{2\sqrt{5}}{8\sqrt{2}} = \dfrac{\sqrt{10}}{8} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{6\sqrt{3}}{2\sqrt{5}} = \dfrac{3\sqrt{15}}{5} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{8}{3\sqrt{6}} = \dfrac{4\sqrt{6}}{9} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{8}{\sqrt{10}} = \dfrac{4\sqrt{10}}{5} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{5}{3\sqrt{15}} = \dfrac{\sqrt{15}}{9} \)
(c) seçeneği:
Komşu kenar: \( \dfrac{1}{10} \), hipotenüs: \( \dfrac{1}{9} \)
Trigonometrik oranlarını hesaplayacağımız açıya \( \theta \), bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.
Verilen bilgileri bir dik üçgen üzerinde gösterelim.
Pisagor teoremi ile karşı kenar uzunluğunu bulalım.
\( \left( \dfrac{1}{9} \right)^2 = a^2 + \left( \dfrac{1}{10} \right)^2 \)
\( a = \dfrac{\sqrt{19}}{90} \)
Altı trigonometrik oranı bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{\frac{\sqrt{19}}{90}}{\frac{1}{9}} = \dfrac{\sqrt{19}}{10} \)
\( \cos{\theta} = \dfrac{\frac{1}{10}}{\frac{1}{9}} = \dfrac{9}{10} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{\frac{\sqrt{19}}{90}}{\frac{1}{10}} = \dfrac{\sqrt{19}}{9} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{1}{\sin{\theta}} = \dfrac{10}{\sqrt{19}} = \dfrac{10\sqrt{19}}{19} \)
\( \sec{\theta} = \dfrac{1}{\cos{\theta}} = \dfrac{10}{9} \)
\( \cot{\theta} = \dfrac{1}{\tan{\theta}} = \dfrac{9}{\sqrt{19}} = \dfrac{9\sqrt{19}}{19} \)
\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \dfrac{3 \sin{\theta} - 2 \cos{\theta}}{2 \cos{\theta} + 2 \sin{\theta}} = \dfrac{1}{3} \) olduğuna göre, \( \tan{\theta} \) kaçtır?
Çözümü Gösterİçler - dışlar çarpımı yapalım.
\( 9\sin{\theta} - 6\cos{\theta} = 2\cos{\theta} + 2\sin{\theta} \)
\( 7\sin{\theta} = 8\cos{\theta} \)
\( \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = \dfrac{8}{7} \)
Sinüs/kosinüs oranı tanjanta eşittir.
\( \tan{\theta} = \dfrac{8}{7} \) bulunur.
Aşağıdaki ifadelerin değeri kaçtır?
(a) \( (\tan{30°}\tan{45°})^2 - (\sin{30°}\cos{45°})^2 \)
(b) \( \dfrac{\cos{30°}}{\tan{60°}} + \dfrac{\sin{45°}}{\tan{30°}} \)
(c) \( \dfrac{\csc^2{60°} + \sec^2{60°}}{\cot^2{30°} - \sec^2{45°}} \)
Çözümü Göster(a) seçeneği:
\( (\tan{30°}\tan{45°})^2 - (\sin{30°}\cos{45°})^2 \)
\( = \left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \cdot 1 \right)^2 - \left( \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 \)
\( = \dfrac{3}{9} - \dfrac{2}{16} \)
\( = \dfrac{5}{24} \)
(b) seçeneği:
\( \dfrac{\cos{30°}}{\tan{60°}} + \dfrac{\sin{45°}}{\tan{30°}} \)
\( = \dfrac{\frac{\sqrt{3}}{2}}{\sqrt{3}} + \dfrac{\frac{\sqrt{2}}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{3}} \)
\( = \dfrac{1}{2} + \dfrac{\sqrt{6}}{2} \)
\( = \dfrac{\sqrt{6} + 1}{2} \)
(c) seçeneği:
\( \dfrac{\csc^2{60°} + \sec^2{60°}}{\cot^2{30°} - \sec^2{45°}} \)
\( = \dfrac{(\frac{2\sqrt{3}}{3})^2 + 2^2}{(\sqrt{3})^2 - (\sqrt{2})^2} \)
\( = \dfrac{\frac{4}{3} + 4}{3 - 2} \)
\( = \dfrac{16}{3} \)
\( \dfrac{9}{8}\tan^2{30°} + 4\sin^2{45°} - 5\cos^2{60°} \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü Gösterİfadelerin verilen açılar için değerlerini yazalım.
\( \tan{30°} = \dfrac{\sqrt{3}}{3} \)
\( \sin{45°} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( \cos{60°} = \dfrac{1}{2} \)
Bu değerleri verilen ifadede yerine koyalım.
\( \dfrac{9}{8}\left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \right)^2 + 4\left( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 - 5\left( \dfrac{1}{2} \right)^2 \)
\( = \dfrac{3}{8} + \dfrac{4}{2} - \dfrac{5}{4} \)
\( = \dfrac{3}{8} + \dfrac{16}{8} - \dfrac{10}{8} \)
\( = \dfrac{9}{8} \) bulunur.
Dikdörtgen biçimindeki bir tarlanın uzun kenarı kısa kenarından 7 metre daha uzundur.
Bu tarlanın köşegeninin kısa kenarla yaptığı açının tanjantı \( \frac{4}{3} \) olduğuna göre, bu tarlanın kısa kenarının uzunluğu kaç metredir?
Çözümü GösterTarlanın kısa kenarının uzunluğuna \( x \) diyelim. Bu durumda uzun kenar uzunluğu \( x + 7 \) olur.
Dikdörtgenin köşegeni, kısa kenar ve uzun kenar bir dik üçgen oluşturur.
Köşegenin kısa kenarla yaptığı açıya \( \theta \) diyelim.
\( \theta \) açısının tanjantı, karşı (uzun) kenar uzunluğunun komşu (kısa) kenar uzunluğuna oranına eşittir.
\( \tan{\theta} = \dfrac{x + 7}{x} = \dfrac{4}{3} \)
\( 3(x + 7) = 4x \)
\( 3x + 21 = 4x \)
\( x = 21 \) metre bulunur.
\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \sin{\theta} = 4\cos{\theta} \) olduğuna göre, \( \sec{\theta}\csc{\theta} \) çarpımı kaça eşittir?
Çözümü Göster\( \cos{\theta} \) ifadesini eşitliğin sol tarafına alalım.
\( \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = 4 \)
\( \tan{\theta} = 4 \)
Bir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının karşı kenar uzunluğuna \( 4k \), komşu kenar uzunluğuna \( k \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = k^2 + (4k)^2 \)
\( c = \sqrt{17}k \)
Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.
\( \sec{\theta} = \dfrac{\sqrt{17}k}{k} = \sqrt{17} \)
\( \csc{\theta} = \dfrac{\sqrt{17}k}{4k} = \dfrac{\sqrt{17}}{4} \)
Bu değerleri sorudaki ifadede yerine koyalım.
\( \sec{\theta}\csc{\theta} = \sqrt{17} \cdot \dfrac{\sqrt{17}}{4} \)
\( = \dfrac{17}{4} \) bulunur.
\( \alpha \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \dfrac{1 + \cot{\alpha}}{1 + \tan{\alpha}} = 3 \) olduğuna göre, \( \cos{\alpha} \) kaçtır?
Çözümü GösterTanjant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.
\( \dfrac{1 + \frac{\cos{\alpha}}{\sin{\alpha}}}{1 + \frac{\sin{\alpha}}{\cos{\alpha}}} = 3 \)
\( \dfrac{\frac{\sin{\alpha} + \cos{\alpha}}{\sin{\alpha}}}{\frac{\cos{\alpha + \sin{\alpha}}}{\cos{\alpha}}} = 3 \)
\( \dfrac{\cos{\alpha}}{\sin{\alpha}} = 3 \)
\( \cot{\alpha} = 3 \)
Bir dik üçgen çizelim ve \( \alpha \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( 3k \), karşı kenar uzunluğuna \( k \), bilinmeyen hipotenüs uzunluğuna \( c \) diyelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = (3k)^2 + k^2 \)
\( c = \sqrt{10}k \)
Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranı bulalım.
\( \cos{\alpha} = \dfrac{3k}{\sqrt{10}k} \)
\( = \dfrac{3\sqrt{10}}{10} \) bulunur.
\( \beta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \csc{\beta}(\sin{\beta} - \tan{\beta}) = -2 \) olduğuna göre, \( \sec{\beta} \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterTanjant ve kosekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.
\( \dfrac{1}{\sin{\beta}}\left( \sin{\beta} - \dfrac{\sin{\beta}}{\cos{\beta}} \right) = -2 \)
Parantezi genişletelim.
\( 1 - \dfrac{1}{\cos{\beta}} = -2 \)
\( \dfrac{1}{\cos{\beta}} = 3 \)
Kosinüs fonksiyonunun çarpmaya göre tersi sekant fonksiyonudur.
\( \sec{\beta} = 3 \) bulunur.
\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \cos{\theta} = \dfrac{15}{17} \) olduğuna göre, \( \sin{\theta} + \tan{\theta} \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü GösterBir dik üçgen çizelim ve \( \theta \) açısının komşu kenar uzunluğuna \( 15k \), hipotenüs uzunluğuna \( 17k \), bilinmeyen karşı kenar uzunluğuna \( a \) diyelim.
Pisagor teoremi ile karşı kenar uzunluğunu bulalım.
\( (17k)^2 = a^2 + (15k)^2 \)
\( a = 8k \)
Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{8k}{17k} = \dfrac{8}{17} \)
\( \tan{\theta} = \dfrac{8k}{15k} = \dfrac{8}{15} \)
Değerleri ifadede yerine yazalım.
\( \sin{\theta} + \tan{\theta} = \dfrac{8}{17} + \dfrac{8}{15} \)
\( = \dfrac{8 \cdot 15 + 8 \cdot 17}{17 \cdot 15} = \dfrac{256}{255} \) bulunur.
\( 3A - 6B, 2A + B \in (0°, 90°) \) olmak üzere,
\( \tan(3A - 6B) = 2\cos(2A + B) = 1 \) olduğuna göre, \( B \) kaç derecedir?
Çözümü Göster\( \tan(3A - 6B) = 1 \)
\( (0°, 90°) \) aralığında tanjantı \( 1 \) olan açı 45°'dir.
\( 3A - 6B = 45° \)
\( \cos(A + 2B) = \dfrac{1}{2} \)
\( (0°, 90°) \) aralığında kosinüsü \( \frac{1}{2} \) olan açı 60°'dir.
\( 2A + B = 60° \)
İkinci denklemi 6 ile çarpıp birinci denklemle taraf tarafa toplayalım.
\( 12A + 6B = 360° \)
\( 15A = 405° \)
\( A = 27° \)
Bulduğumuz değeri ikinci denklemde yerine koyarak \( B \) değerini bulalım.
\( 2(27) + B = 60° \)
\( B = 6 \) bulunur.
\( \theta \in (0°, 90°) \) ve \( k, t \gt 0 \) olmak üzere,
\( \tan{\theta} = \dfrac{k}{t} \) olduğuna göre,
\( \sin{\theta} - \cos{\theta} \) ifadesinin \( k \) ve \( t \) cinsinden eşiti nedir?
Çözümü GösterVerilen tanjant değerini bir üçgen üzerinde karşı kenar uzunluğunun komşu kenar uzunluğuna oranı şeklinde gösterelim.
Pisagor teoremi ile hipotenüs uzunluğunu bulalım.
\( c^2 = k^2 + t^2 \)
\( c = \sqrt{k^2 + t^2} \)
Bu üçgeni kullanarak değeri istenen trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{\theta} = \dfrac{k}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)
\( \cos{\theta} = \dfrac{t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)
Değerleri ifadede yerine yazalım.
\( \sin{\theta} - \cos{\theta} = \dfrac{k}{\sqrt{k^2 + t^2}} - \dfrac{t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \)
\( = \dfrac{k - t}{\sqrt{k^2 + t^2}} \) bulunur.
\( \abs{m} \gt 1 \) olmak üzere,
\( \dfrac{\sin{\alpha} + \cos{\alpha}}{\sin{\alpha} - \cos{\alpha}} = m \) olduğuna göre, \( \tan{\alpha} \) ifadesinin \( m \) cinsinden değeri nedir?
Çözümü Gösterİçler - dışlar çarpımı yapalım.
\( \sin{\alpha} + \cos{\alpha} = m(\sin{\alpha} - \cos{\alpha}) \)
\( \sin{\alpha} + \cos{\alpha} = m\sin{\alpha} - m\cos{\alpha} \)
\( m\sin{\alpha} - \sin{\alpha} = m\cos{\alpha} + \cos{\alpha} \)
\( \sin{\alpha}(m - 1) = \cos{\alpha}(m + 1) \)
\( \dfrac{\sin{\alpha}}{\cos{\alpha}} = \dfrac{m + 1}{m - 1} \)
\( \tan{\alpha} = \dfrac{m + 1}{m - 1} \) bulunur.
\( ABC \) üçgeninde verilenlere göre, \( \tan{x} \) değeri kaçtır?
Çözümü Göster\( A \) köşesinden tabana bir dikme çizelim (mavi kesikli çizgi) ve tabanı kestiği noktaya \( H \) diyelim.
Çizdiğimiz bu doğru parçası tabana ait yüksekliktir.
\( [AH] \perp [BC] \)
\( ABC \) ikizkenar üçgen olduğu için bu yükseklik aynı zamanda kenarortaydır.
\( \abs{BH} = \abs{HC} = \dfrac{18 + 6}{2} = 12 \)
\( \abs{HD} = 6 \)
Tanjant değeri karşı kenar uzunluğunun komşu kenar uzunluğuna oranına eşittir.
\( \tan{x} = \dfrac{\abs{AH}}{\abs{HD}} = \dfrac{9}{6} = \dfrac{3}{2} \) bulunur.
Aşağıda bir merdivenin bir duvar ve zemindeki iki farklı konumu verilmiştir.
Merdivenin zemin ile yaptığı açı 1. konumda \( x \), 2. konumda \( y \) olmaktadır.
Buna göre, \( \sin{x}\tan{y} \) çarpımı kaçtır?
Çözümü GösterMerdivenin uzunluğuna \( a \) diyelim.
\( a \) uzunluğunu 1. konumu kullanarak Pisagor teoremi ile bulalım.
\( 150^2 + 200^2 = a^2 \)
\( a = 250 \) cm
Merdivenin uzunluğu 2. konumda da aynı olur. Yine Pisagor teoremini kullanarak 2. konumda merdivenin yerden yüksekliğini bulalım.
\( h^2 + 240^2 = a^2 = 250^2 \)
\( h = \sqrt{250^2 - 240^2} = 70 \) cm
Oluşan üçgenlerin kenar uzunluklarını kullanarak istenen trigonometrik oranları bulalım.
\( \sin{x} = \dfrac{200}{250} = \dfrac{4}{5} \)
\( \tan{y} = \dfrac{70}{240} = \dfrac{7}{24} \)
\( \sin{x}\tan{y} = \dfrac{4}{5} \cdot \dfrac{7}{24} \)
\( = \dfrac{7}{30} \) bulunur.
\( \sqrt{5}^{\sin{x}} = 125^{\cos{x}} \) olduğuna göre, \( \tan{x} \) değeri kaçtır?
Çözümü Göster\( (5^{\frac{1}{2}})^{\sin{x}} = (5^3)^{\cos{x}} \)
\( 5^{\frac{\sin{x}}{2}} = 5^{3\cos{x}} \)
İki üslü ifadenin eşitliğinde tabanlar aynı ve 0, 1 ve -1'den farklıysa üsler birbirine eşittir.
\( \dfrac{\sin{x}}{2} = 3\cos{x} \)
\( \sin{x} = 6\cos{x} \)
\( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} = 6 \)
\( \tan{x} = 6 \) bulunur.
Yukarıdaki gibi dar açılı bir \( ABC \) üçgeninde her zaman \( b\cos{\hat{A}} + a\cos{\hat{B}} = c \) olduğunu gösteriniz.
Çözümü Göster\( C \) köşesinden \( [AB] \) kenarına bir dikme çizelim (mavi kesikli çizgi) ve kenarı kestiği noktaya \( H \) diyelim.
\( [CH] \perp [AB] \)
\( [AH] = x \) ve \( [HB] = y \) diyelim.
\( \hat{A} \) ve \( \hat{B} \) açılarına ait kosinüs oranlarını yazalım.
\( \cos{\hat{A}} = \dfrac{x}{b} \Longrightarrow x = b\cos{\hat{A}} \)
\( \cos{\hat{B}} = \dfrac{y}{a} \Longrightarrow y = a\cos{\hat{B}} \)
\( x + y = c \)
\( x \) ve \( y \) değerlerini yerine koyalım.
\( b\cos{\hat{A}} + a\cos{\hat{B}} = c \) bulunur.
\( 0° \lt x \lt 90° \) olmak üzere,
\( \cos(60° - x) = \dfrac{2\sqrt{5}}{\sqrt{40}} \) olduğuna göre, \( \tan^2(2x) + \cos^2(4x) \) ifadesinin değeri kaçtır?
Çözümü Göster\( \cos(60° - x) = \dfrac{2\sqrt{5}}{{2\sqrt{10}}} \)
\( = \dfrac{1}{{\sqrt{2}}} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)
\( (0°, 90°) \) aralığında kosinüsü \( \frac{\sqrt{2}}{2} \) olan açı 45°'dir.
\( 60° - x = 45° \)
\( x = 15° \)
Bu değeri sorudaki ifadede yerine koyalım.
\( \tan^2(2 \cdot 15°) + \cos^2(4 \cdot 15°) = \tan^2{30°} + \cos^2{60°} \)
\( = \left( \dfrac{\sqrt{3}}{3} \right)^2 + \left( \dfrac{1}{2} \right)^2 \)
\( = \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{4} = \dfrac{7}{12} \) bulunur.
Kenar uzunlukları 16 ve 20 birim olan \( ABCD \) dikdörtgeni \( [DE] \) doğru parçası boyunca şekildeki gibi katlandığında \( A \) noktası \( F \) noktasına gelmektedir.
Buna göre, \( \sec{x} \) kaçtır?
Çözümü Göster\( \abs{DA} = \abs{DF} = 20 \)
Pisagor Teoremi ile \( \abs{CF} \) uzunluğunu bulalım.
\( \abs{DC}^2 + \abs{CF}^2 = \abs{DF}^2 \)
\( \abs{CF} = \sqrt{20^2 - 16^2} = 12 \)
\( \widehat{FEB} \) ve \( \widehat{EFB} \) açıları kendi aralarında, \( \widehat{EFB} \) ve \( \widehat{DFC} \) açıları da kendi aralarında tümler açılar oldukları için, \( \widehat{FEB} \) ve \( \widehat{DFC} \) açılarının ölçüleri eşittir.
\( m(\widehat{DFC}) = m(\widehat{FEB}) = x \)
\( x \) açısının sekant değerini hesaplayalım.
\( \sec{x} = \dfrac{\abs{DF}}{\abs{CF}} \)
\( = \dfrac{20}{12} = \dfrac{5}{3} \) bulunur.
\( ABCD \) bir yamuktur.
Şekilde verilen bilgilere göre \( \sin{x} + \cos{x} \) ifadesinin sonucu kaçtır?
Çözümü Göster\( [AD] \) kenarına paralel bir \( [EC] \) doğrusu çizelim.
\( AECD \) dörtgeni bir paralelkenar olur.
\( \abs{EC} = \abs{AD} = 8 \)
\( \abs{AE} = \abs{DC} = 2 \)
\( m(\widehat{DAE}) = m(\widehat{CEB}) = x \)
Buna göre \( \abs{EB} = 10 \) olur.
Oluşan \( ECB \) üçgeni 6-8-10 özel üçgeni olduğu için \( m(\widehat{ECB}) = 90° \) olur.
\( ECB \) dik üçgeninde \( \widehat{CEB} \) açısını kullanarak istenen sinüs ve kosinüs değerlerini bulalım.
\( \sin{x} + \cos{x} = \dfrac{6}{10} + \dfrac{8}{10} \)
\( = \dfrac{7}{5} \) bulunur.