Bölgeler Arası Dönüşümler

II., III. ya da IV. bölgedeki bir açının trigonometrik oranlarını dar açılar cinsinden bulmamızı sağlayan formüllere indirgeme formülleri denir.

\( [0, 2\pi) \) aralığı dışındaki açıların yönlü açılar konusunda öğrendiğimiz yöntemlerle önce esas ölçüsü bulunur, daha sonra bu esas ölçüye indirgeme formülleri uygulanarak trigonometrik oran dar açılar cinsinden ifade edilir.

Bölgeler ve İşaretler

Önceki bölümde birim çember üzerindeki bir noktanın koordinatlarının, noktanın karşılık geldiği \( \theta \) açısının sırasıyla kosinüsüne ve sinüsüne eşit olduğunu görmüştük.

Birim çember üzerindeki noktanın koordinatları
Birim çember üzerindeki noktanın koordinatları

Buna göre farklı bölgelerdeki noktaların apsisinin ve ordinatının işareti, sinüs ve kosinüsün o bölgelerdeki işaretini de aşağıdaki şekilde belirler.

Sinüs ve kosinüsün işareti
Sinüs ve kosinüsün işareti

Sinüs ve kosinüsün işaretleri kullanılarak diğer dört trigonometrik oranın farklı bölgelerdeki işaretleri aşağıdaki şekilde belirlenebilir.

  • Tanjant ve kotanjant sinüs ve kosinüsün oranı şeklinde yazılabildiği için, işaretleri sinüs ve kosinüs aynı işaretli ise pozitif, zıt işaretli ise negatiftir.
  • Sekant ve kosekant sırasıyla kosinüs ve sinüsün çarpmaya göre tersi olduğu için, işaretleri bu iki oranın her bölgedeki işareti ile aynıdır.

Buna göre altı trigonometrik oranın koordinat düzleminin dört bölgesindeki işaretleri aşağıdaki şekilde olur.

Trigonometrik oranların işareti
Trigonometrik oranların işareti

Trigonometrik oranların farklı bölgelerdeki işaretlerini inceledikten sonra şimdi II., III. ve IV. bölgelerdeki açıların trigonometrik oranlarının dar açılar cinsinden nasıl ifade edilebileceğini görelim.

Yatay Eksen İndirgeme Formülleri

\( \pi \pm \theta \) ve \( 2\pi - \theta \) formundaki açıların trigonometrik oranları \( \theta \) açısı cinsinden aşağıdaki yöntemle ifade edilebilir.

  • Trigonometrik oranın adı değişmez.
  • \( \theta \) açısının dar açı olduğu varsayılarak, trigonometrik oranın verilen açının bulunduğu bölgedeki işareti sonucun önüne yazılır.

Bu şekilde elde edilen ve aşağıda listeleyeceğimiz tüm eşitlikler \( \theta \) dar açı olmasa da geçerlidir.

Şimdi farklı bölgelerdeki noktaların simetri özelliklerini ve dik üçgenlerin eşliğini kullanarak bu formüllerin nasıl türetildiklerini inceleyelim.

II. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \pi - \theta \) açısı II. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur. Eş üçgenlerde iç açılar ve kenar uzunlukları eşittir, ancak noktaların koordinatlarının işaretleri bulundukları bölgelere göre değişir.

II. bölgedeki açılar
II. bölgedeki açılar

Buna göre \( \pi - \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

III. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \pi + \theta \) açısı III. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur.

III. bölgedeki açılar
III. bölgedeki açılar

Buna göre \( \pi + \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

IV. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( 2\pi - \theta \) açısı IV. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur.

IV. bölgedeki açılar
IV. bölgedeki açılar

Buna göre \( 2\pi - \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

Düşey Eksen İndirgeme Formülleri

\( \frac{\pi}{2} \pm \theta \) ve \( \frac{3\pi}{2} \pm \theta \) formundaki açıların trigonometrik oranları \( \theta \) açısı cinsinden aşağıdaki yöntemle ifade edilebilir.

  • Trigonometrik oranın adı değişir: sinüs \( \Leftrightarrow \) kosinüs, tanjant \( \Leftrightarrow \) kotanjant, kosekant \( \Leftrightarrow \) sekant
  • \( \theta \) açısının dar açı olduğu varsayılarak, orijinal trigonometrik oranın verilen açının bulunduğu bölgedeki işareti sonucun önüne yazılır.

Bu şekilde elde edilen ve aşağıda listeleyeceğimiz tüm eşitlikler \( \theta \) dar açı olmasa da geçerlidir.

Şimdi farklı bölgelerdeki noktaların simetri özelliklerini ve dik üçgenlerin eşliğini kullanarak bu formüllerin nasıl türetildiklerini inceleyelim.

I. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \frac{\pi}{2} - \theta \) açısı I. bölgede \( \theta \) açısının yine I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş ve \( y = x \) doğrusuna göre simetrik bir üçgen oluşturur.

I. bölgedeki açılar
I. bölgedeki açılar

Buna göre \( \frac{\pi}{2} - \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

II. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \frac{\pi}{2} + \theta \) açısı II. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur.

II. bölgedeki açılar
II. bölgedeki açılar

Buna göre \( \frac{\pi}{2} + \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

III. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \frac{3\pi}{2} - \theta \) açısı III. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur.

III. bölgedeki açılar
III. bölgedeki açılar

Buna göre \( \frac{3\pi}{2} - \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

IV. Bölgedeki Açılar

\( \theta \) açısının dar açı olduğu durumda, \( \frac{3\pi}{2} + \theta \) açısı IV. bölgede \( \theta \) açısının I. bölgede oluşturduğu dik üçgen ile eş bir üçgen oluşturur.

IV. bölgedeki açılar
IV. bölgedeki açılar

Buna göre \( \frac{3\pi}{2} + \theta \) açısının trigonometrik oranları aşağıdaki şekilde yazılabilir.

Bu iki oran kullanılarak diğer dört oran aşağıdaki şekilde bulunur.

Negatif Açı Özdeşlikleri

Bir \( \theta \) açısının ve zıt işaretlisinin sinüs, tanjant, kosekant ve kotanjant oranları birbirinin zıt işaretlisidir. Bu yüzden önümüzdeki bölümlerde bu oranlar için tanımlayacağımız fonksiyonlar tek fonksiyondur.

Bir \( \theta \) açısının ve zıt işaretlisinin kosinüs ve sekant oranları birbirine eşittir. Bu yüzden önümüzdeki bölümlerde bu oranlar için tanımlayacağımız fonksiyonlar çift fonksiyondur.

Birbirini Tamamlayan Açılar

Birbirini belirli bir açıya tamamlayan açılar arasında aşağıdaki özdeşlikler yazılabilir.

Birbirini 90°'ye Tamamlayan Açılar

Birbirini 90°'ye tamamlayan (tümler) açılar arasında aşağıdaki dönüşümler geçerlidir.

Birbirini 180°'ye Tamamlayan Açılar

Birbirini 180°'ye tamamlayan (bütünler) açılar arasında aşağıdaki dönüşümler geçerlidir.

Birbirini 360°'ye Tamamlayan Açılar

Birbirini 360°'ye tamamlayan açılar arasında aşağıdaki dönüşümler geçerlidir.

Bir trigonometrik oran hem yatay hem de düşey eksen indirgeme formülleri kullanılarak bir dar açı cinsinden ifade edilebilir.

SORU 1 :

Aşağıdaki trigonometrik oranların değerlerini bulunuz.

(a) \( \sin{135°} \)

(b) \( \cos{210°} \)

(c) \( \tan{300°} \)

(a) seçeneği:

\( \sin{135°} = \sin(180° - 45°) \)

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( = \sin{45°} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)

(b) seçeneği:

\( \cos{210°} = \cos(180° + 30°) \)

Kosinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{30°} = -\dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

(c) seçeneği:

\( \tan{300°} = \tan(360° - 60°) \)

Tanjant IV. bölgede negatiftir.

\( = -\tan{60°} = -\sqrt{3} \)


SORU 2 :

Aşağıdaki trigonometrik oranların değerlerini bulunuz.

(a) \( \tan{\dfrac{7\pi}{6}} \)

(b) \( \cos{\dfrac{7\pi}{4}} \)

(c) \( \sin{\dfrac{11\pi}{6}} \)

(a) seçeneği:

Tanjant III. bölgede pozitiftir.

\( \tan{\dfrac{7\pi}{6}} = \tan\left( \pi + \dfrac{\pi}{6} \right) \)

\( = -\tan{\dfrac{\pi}{6}} = -\dfrac{\sqrt{3}}{3} \)

(b) seçeneği:

\( \cos{\dfrac{7\pi}{4}} = \cos\left( 2\pi - \dfrac{\pi}{4} \right) \)

Kosinüs IV. bölgede pozitiftir.

\( = \cos{\dfrac{\pi}{4}} = \dfrac{\sqrt{2}}{2} \)

(c) seçeneği:

\( \sin{\dfrac{11\pi}{6}} = \sin\left( 2\pi - \dfrac{\pi}{6} \right) \)

Sinüs IV. bölgede negatiftir.

\( = -\sin{\dfrac{\pi}{6}} = -\dfrac{1}{2} \)


SORU 3 :

Aşağıdaki trigonometrik oranları dar açılar cinsinden ifade ediniz.

(a) \( \sin{318°} \)

(b) \( \tan{265°} \)

(c) \( \cos{143°} \)

(a) seçeneği:

\( \sin{318°} = \sin(360° - 42°) \)

Sinüs IV. bölgede negatiftir.

\( = -\sin{42°} \)

(b) seçeneği:

\( \tan{265°} = \tan(180° + 85°) \)

Tanjant III. bölgede pozitiftir.

\( = \tan{85°} \)

(c) seçeneği:

\( \cos{143°} = \cos(180° - 37°) \)

Kosinüs II. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{37°} \)


SORU 4 :

Aşağıdaki trigonometrik oranları dar açılar cinsinden ifade ediniz.

(a) \( \tan{\dfrac{4\pi}{5}} \)

(b) \( \cos{\dfrac{17\pi}{10}} \)

(c) \( \sin{\dfrac{13\pi}{9}} \)

(a) seçeneği:

\( \tan{\dfrac{4\pi}{5}} = \tan\left( \pi - \dfrac{\pi}{5} \right) \)

Tanjant II. bölgede negatiftir.

\( = -\tan{\dfrac{\pi}{5}} \)

(b) seçeneği:

\( \cos{\dfrac{17\pi}{10}} = \cos\left( 2\pi - \dfrac{3\pi}{10} \right) \)

Kosinüs IV. bölgede pozitiftir.

\( = \cos{\dfrac{3\pi}{10}} \)

(c) seçeneği:

\( \sin{\dfrac{13\pi}{9}} = \sin\left( \pi + \dfrac{4\pi}{9} \right) \)

Sinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\sin{\dfrac{4\pi}{9}} \)


SORU 5 :

Aşağıdaki trigonometrik oranları dar açılar cinsinden ifade ediniz.

(a) \( \cos{944°} \)

(b) \( \cot{2789°} \)

(c) \( \tan{3557°} \)

Öncelikle verilen trigonometrik oranlardaki açıların esas ölçülerini bulalım.

Ölçüsü pozitif olan açıların esas ölçüsünü bulmak için açı ölçüsü 360°'ye bölünür. Bölme işleminin kalanı açının esas ölçüsüdür.

(a) seçeneği:

\( 944° = 2 \cdot 360° + 224° \)

Buna göre 944°'nin esas ölçüsü 224° olur.

\( \cos{944°} = \cos{224°} \)

\( = \cos(180° + 44°) \)

Kosinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{44°} \)

(b) seçeneği:

\( 2789° = 7 \cdot 360° + 269° \)

Buna göre 2789°'nin esas ölçüsü 269° olur.

\( \cot{2789°} = \cot{269°} \)

\( = \cot(180° + 89°) \)

Kotanjant III. bölgede pozitiftir.

\( = \cot{89°} \)

(c) seçeneği:

\( 3557° = 9 \cdot 360° + 317° \)

Buna göre 3557°'nin esas ölçüsü 317° olur.

\( \tan{3557°} = \tan{317°} \)

\( = \tan(360° - 43°) \)

Tanjant IV. bölgede negatiftir.

\( = -\tan{43°} \)


SORU 6 :

Aşağıdaki trigonometrik oranları dar açılar cinsinden ifade ediniz.

(a) \( \tan{\dfrac{21\pi}{5}} \)

(b) \( \cos{\dfrac{39\pi}{7}} \)

(c) \( \sin{\dfrac{107\pi}{8}} \)

Öncelikle verilen trigonometrik oranlardaki açıların esas ölçülerini bulalım.

Ölçüsü pozitif olan açıların esas ölçüsünü bulmak için açı ölçüsü içindeki \( 2\pi \)'nin katı olan en büyük sayı çıkarılır. Eğer açı ölçüsü kesirli ise paydaki \( \pi \)'nin katsayısı paydanın 2 katına bölünerek kalan bulunur ve bu kalan paydaki katsayının yerine yazılır.

(a) seçeneği:

\( \dfrac{21\pi}{5} = 2 \cdot 2\pi + \dfrac{\pi}{5} \)

Buna göre \( \frac{21\pi}{5} \) radyanın esas ölçüsü \( \frac{\pi}{5} \) radyan olur.

\( \tan{\dfrac{21\pi}{5}} = \tan{\dfrac{\pi}{5}} \)

\( \frac{\pi}{5} \) radyan dar açıdır.

(b) seçeneği:

\( \dfrac{39\pi}{7} = 2 \cdot 2\pi + \dfrac{11\pi}{7} \)

Buna göre \( \frac{39\pi}{7} \) radyanın esas ölçüsü \( \frac{11\pi}{7} \) radyan olur.

\( \cos{\dfrac{39\pi}{7}} = \cos{\dfrac{11\pi}{7}} \)

\( = \cos\left( 2\pi - \dfrac{3\pi}{7} \right) \)

Kosinüs IV. bölgede pozitiftir.

\( = \cos{\dfrac{3\pi}{7}} \)

(c) seçeneği:

\( \dfrac{107\pi}{8} = 6 \cdot 2\pi + \dfrac{11\pi}{8} \)

Buna göre \( \frac{107\pi}{8} \) radyanın esas ölçüsü \( \frac{11\pi}{8} \) radyan olur.

\( \sin{\dfrac{107\pi}{8}} = \sin{\dfrac{11\pi}{8}} \)

\( = \sin\left( \pi + \dfrac{3\pi}{8} \right) \)

Sinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\sin{\dfrac{3\pi}{8}} \)


SORU 7 :

\( x \) dar açı olmak üzere, aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. \( \cos\left( \dfrac{3\pi}{2} - x \right) = \sin(\pi - x) \)

II. \( \sin\left( \dfrac{\pi}{2} + x \right) = -\sin\left( \dfrac{3\pi}{2} - x \right) \)

III. \( \tan(2\pi - x) = \cot\left( \dfrac{\pi}{2} - x \right) \)

IV. \( \sec\left( \dfrac{3\pi}{2} + x \right) = -\csc(\pi - x) \)

I. öncül:

\( \cos\left( \dfrac{3\pi}{2} - x \right) = -\sin{x} \)

\( \sin(\pi - x) = \sin{x} \)

I. öncül yanlıştır.

II. öncül:

\( \sin\left( \dfrac{\pi}{2} + x \right) = \cos{x} \)

\( -\sin\left( \dfrac{3\pi}{2} - x \right) = \cos{x} \)

II. öncül doğrudur.

III. öncül:

\( \tan\left( 2\pi - x \right) = -\tan{x} \)

\( \cot\left( \dfrac{\pi}{2} - x \right) = \tan{x} \)

III. öncül yanlıştır.

IV. öncül:

\( \sec\left( \dfrac{3\pi}{2} + x \right) = \dfrac{1}{\cos(\frac{3\pi}{2} + x)} = \dfrac{1}{\sin{x}} \)

\( -\csc(\pi - x) = -\dfrac{1}{\sin(\pi - x)} = -\dfrac{1}{\sin{x}} \)

IV. öncül yanlıştır.

Buna göre sadece II. öncül doğrudur.


SORU 8 :

Aşağıdaki ifadeleri \( x \) cinsinden ifade ediniz.

(a) \( \cos{20°} = x, \quad \sin{110°} = ? \)

(b) \( \sin{1°} = x, \quad \cos{-451°} = ? \)

(c) \( \cos{155°} = x, \quad \cos{205°} = ? \)

(a) seçeneği:

\( \sin{110°} = \sin(180° - 70°) \)

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( = \sin{70°} \)

Tümler açıların sinüs ve kosinüs değerleri birbirine eşittir.

\( = \cos{20°} = x \)

(b) seçeneği:

\( -451° = -2 \cdot 360° + 269° \)

Buna göre -451°'nin esas ölçüsü 269° olur.

\( \cos(-451°) = \cos{269°} \)

\( = \cos(180 + 89°) \)

Kosinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{89°} \)

Tümler açıların sinüs ve kosinüs değerleri birbirine eşittir.

\( = -\sin{1°} = -x \)

(c) seçeneği:

\( x = \cos{155°} = \cos(180° - 25°) \)

Kosinüs II. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{25°} \)

\( \cos{205°} = \cos(180° + 25°) \)

Kosinüs III. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{25°} = x \)


SORU 9 :

\( \sin{\dfrac{\pi}{7}} + \sin{\dfrac{13\pi}{7}} - \cos{\dfrac{2\pi}{7}} + \cos{\dfrac{12\pi}{7}} \) işleminin sonucu kaçtır?

Trigonometrik oranları dar açılar cinsinden ifade edelim.

Sinüs IV. bölgede negatiftir.

\( \sin{\dfrac{13\pi}{7}} = \sin\left( 2\pi - \dfrac{\pi}{7} \right) = -\sin{\dfrac{\pi}{7}} \)

Kosinüs IV. bölgede pozitiftir.

\( \cos{\dfrac{12\pi}{7}} = \cos\left( 2\pi - \dfrac{2\pi}{7} \right) = \cos{\dfrac{2\pi}{7}} \)

Bulduğumuz değerleri verilen ifadede yerine koyalım.

\( \sin{\dfrac{\pi}{7}} + \left( -\sin{\dfrac{\pi}{7}} \right) - \cos{\dfrac{2\pi}{7}} + \cos{\dfrac{2\pi}{7}} = 0 \) bulunur.


SORU 10 :

\( x \) dar açı olmak üzere, aşağıdakilerden hangilerinin değeri \( \sin(\pi + x) \) ile aynıdır?

I. \( \sin(-\pi - x) \)

II. \( -\sin(-x) \)

III. \( -\sin(\pi - x) \)

IV. \( \cos\left( \dfrac{\pi}{2} + x \right) \)

Sinüs III. bölgede negatiftir.

\( \sin(\pi + x) = -\sin{x} \)

I. öncül

Bir trigonometrik oranda açıya \( 2\pi \) radyanın katını eklemek ya da çıkarmak ifadenin değerini değiştirmez.

\( \sin(2\pi - \pi - x) = \sin(\pi - x) \)

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( = \sin{x} \)

II. öncül

\( -\sin(-x) = -(-\sin{x}) \)

\( = \sin{x} \)

III. öncül

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( -\sin(\pi - x) = -\sin{x} \)

IV. öncül

Kosinüs II. bölgede negatiftir.

\( \cos\left( \dfrac{\pi}{2} + x \right) = -\sin{x} \)

Buna göre III. ve IV. öncüllerin değeri verilen ifadeye eşittir.


SORU 11 :

\( \dfrac{\sin(9\pi + x)}{\cos(\frac{43\pi}{2} + x)} - \dfrac{\tan(20\pi - x)}{\cot(x - \frac{39\pi}{2})} \) işleminin sonucu kaçtır?

Trigonometrik oranların açılarının esas ölçülerini yazalım.

\( \dfrac{\sin(\pi + x)}{\cos(\frac{3\pi}{2} + x)} - \dfrac{\tan(2\pi - x)}{\cot(\frac{\pi}{2} + x)} \)

Bölgeler arası dönüşüm formüllerini kullanalım.

\( = \dfrac{-\sin{x}}{\sin{x}} - \dfrac{-\tan{x}}{-\tan{x}} \)

\( = -1 - 1 = -2 \) bulunur.


SORU 12 :

\( 0 \lt x \lt 2 \pi \) olmak üzere,

\( \dfrac{\cos(\frac{3\pi}{2} + x)}{\cot(x - \frac{\pi}{2})} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \) olduğuna göre, \( x \)'in alabileceği değerler nelerdir?

Bir trigonometrik oranda açıya \( 2\pi \) radyanın katını eklemek ya da çıkarmak ifadenin değerini değiştirmez.

\( \cot\left( x - \dfrac{\pi}{2} \right) = \cot\left( x - \dfrac{\pi}{2} + 2\pi \right) \)

\( = \cot\left( \dfrac{3\pi}{2} + x \right) \)

\( \dfrac{\cos(\frac{3\pi}{2} + x)}{\cot(\frac{3\pi}{2} + x)} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

Kosinüs IV. bölgede pozitif, kotanjant IV. bölgede negatiftir.

\( \dfrac{\sin{x}}{-\tan{x}} = \dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

\( \dfrac{\sin{x}}{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}} = -\dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

\( \cos{x} = -\dfrac{\sqrt{3}}{2} \)

Kosinüs II. ve III. bölgelerde negatiftir.

\( x \in \left\{ \dfrac{5\pi}{6}, \dfrac{7\pi}{6} \right\} \)


SORU 13 :

\( 2x - 3y = \pi \) olmak üzere,

\( \dfrac{\sin(2x - 4y)}{\cos(4x - 5y)} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Sinüs ve kosinüs ifadelerinin içine \( y \) ekleyip çıkararak parantez içinde \( 2x - 3y \) ifadesini elde etmeye çalışalım.

\( \dfrac{\sin(2x - 4y + y - y)}{\cos(4x - 5y + y - y)} \)

\( = \dfrac{\sin(2x - 3y - y)}{\cos(4x - 6y + y)} \)

\( = \dfrac{\sin(2x - 3y - y)}{\cos[2(2x - 3y) + y]} \)

\( 2x - 3y = \pi \) yazalım.

\( = \dfrac{\sin(\pi - y)}{\cos(2\pi + y)} \)

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( = \dfrac{\sin{y}}{\cos{y}} = \tan{y} \) bulunur.


SORU 14 :

Bir \( ABC \) üçgeninin köşelerine ait açıların ölçüleri \( a, b, c \) olduğuna göre,

\( \cos(a + c) + \cos{b} \) ifadesinin eşiti nedir?

Üçgenin iç açıları toplamı 180°'dir.

\( a + b + c = 180° \)

\( a + c = 180° - b \)

Ölçüleri eşit olan açıların trigonometrik oranları da eşittir.

\( \cos(a + c) = \cos(180° - b) \)

Kosinüs II. bölgede negatiftir.

\( = -\cos{b} \)

Sorudaki ifadenin değerini bulalım.

\( \cos(a + c) + \cos{b} = -\cos{b} + \cos{b} = 0 \) bulunur.


SORU 15 :

\( \pi \lt x \lt 2\pi \) olmak üzere,

\( 2\sec{x} + \sqrt{5} = 0 \) olduğuna göre,

\( \dfrac{\sin{x} - \cos{x}}{\tan{x}} \) ifadesinin değeri kaçtır?

\( 2\sec{x} + \sqrt{5} = 0 \)

\( \sec{x} = -\dfrac{\sqrt{5}}{2} \)

\( \cos{x} = \dfrac{1}{\sec{x}} = -\dfrac{2}{\sqrt{5}} \)

Kosinüs \( (\pi, 2\pi) \) aralığında III. bölgede negatiftir, buna göre \( x \) III. bölgede bir açıdır.

Pisagor özdeşliğini kullanarak \( x \) açısının sinüs değerini bulalım.

\( \sin^2{x} + \cos^2{x} = 1 \)

\( \sin^2{x} + \left( -\dfrac{2}{\sqrt{5}} \right)^2 = 1 \)

\( \sin^2{x} = \dfrac{1}{5} \)

Sinüs III. bölgede negatiftir.

\( \sin{x} = -\dfrac{1}{\sqrt{5}} \)

\( x \) açısının tanjant değerini bulalım.

\( \tan{x} = \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)

\( = \dfrac{-\frac{1}{\sqrt{5}}}{-\frac{2}{\sqrt{5}}} = \dfrac{1}{2} \)

Sorudaki ifadenin değerini bulalım.

\( \dfrac{\sin{x} - \cos{x}}{\tan{x}} = \dfrac{-\frac{1}{\sqrt{5}} - (-\frac{2}{\sqrt{5}})}{\frac{1}{2}} \)

\( = \dfrac{2}{\sqrt{5}} \)

Paydayı rasyonel hale getirelim.

\( = \dfrac{2\sqrt{5}}{5} \) bulunur.


SORU 16 :
Soru

\( ABCD \) bir karedir.

\( \abs{AE} = 3\abs{EB} \) olduğuna göre, \( \sin{x} \) kaçtır?

Soru

\( \abs{EB} = a \) diyelim

\( \abs{AE} = 3\abs{EB} = 3a \)

\( \abs{AD} = \abs{AB} = a + 3a = 4a \)

Pisagor teoremi ile \( \abs{DE} \) uzunluğunu bulalım.

\( \abs{DE} = \sqrt{(4a)^2 + (3a)^2} = 5a \)

\( m(\widehat{AED}) = y \) diyelim.

\( x \) ve \( y \) bütünler açılardır.

\( x + y = 180° \)

\( x = 180° - y \)

\( \sin{x} = \sin(180° - y) \)

Sinüs II. bölgede pozitiftir.

\( = \sin{y} \)

\( = \dfrac{4a}{5a} = \dfrac{4}{5} \) bulunur.


SORU 17 :
Soru

\( ABCD \) bir kare ve \( [BD] \) karenin bir köşegenidir.

\( \abs{DE} = 20, \abs{EB} = 4 \) olduğuna göre, \( \tan{x} \) kaçtır?

\( C \) noktasından \( [BD] \) köşegenine bir dikme çizelim ve köşegeni kestiği noktaya \( F \) diyelim.

Soru

Bir karede köşegenler birbirini dik kestiği için bu dikmenin uzantısı aynı zamanda karenin \( [AC] \) köşegenidir.

Bir karede köşegenler birbirini ortalar.

\( \abs{DF} = \dfrac{20 + 4}{2} = 12 \)

\( \abs{FE} = 20 - 12 = 8 \)

\( m(\widehat{BDC}) = 45° \) olduğu için oluşan dik üçgen ikizkenar üçgendir.

\( \abs{FC} = 12 \)

\( m(\widehat{FEC}) = y \) diyelim.

\( x \) ve \( y \) bütünler açılardır.

\( x + y = 180° \)

\( x = 180° - y \)

\( \tan{x} = \tan(180° - y) \)

Tanjant II. bölgede negatiftir.

\( = -\tan{y} \)

\( = -\dfrac{12}{8} = -\dfrac{3}{2} \) bulunur.


« Önceki
Birim Çember
Sonraki »
Kosinüs ve Sinüs Teoremleri