Temel Trigonometrik Özdeşlikler

Bu bölümde trigonometride kullanılan temel özdeşlikleri inceleyeceğiz. Bölgeler arası dönüşüm (indirgeme), toplam, fark, iki kat, yarım açı ve toplam/çarpım dönüşüm formüllerini ise ileriki bölümlerde inceleyeceğiz.

Bu sayfadaki özdeşlikleri dik üçgen yardımıyla dar açılar için ispatlayacağız, birim çember konusunda ise bu özdeşliklerin trigonometrik oranların tanımlı olduğu tüm açılar için geçerli olduğunu göreceğiz.

Bölüm Özdeşlikleri

Trigonometrik oranların tanımında gördüğümüz üzere, tanjant ve kotanjant sinüs ve kosinüs cinsinden aşağıdaki şekilde ifade edilebilir.

Pisagor Özdeşlikleri

Bir açının sinüs ve kosinüs değerlerinin kareleri toplamı 1'e eşittir.

Aşağıdaki iki özdeşlik yukarıdaki Pisagor özdeşliğinden kolaylıkla türetilebilir.

Ters Oran Özdeşlikleri

Kosekant, sekant ve kotanjant oranları sırasıyla sinüs, kosinüs ve tanjant oranlarının çarpmaya göre tersi olduğu için, bu oranların ikili çarpımları 1'e eşittir.

Tümler Açı Özdeşlikleri

Bir açının sinüsü/tanjantı/sekantı, sırasıyla bu açıyı \( 90° \)'ye tamamlayan açının kosinüsüne/kotanjantına/kosekantına eşittir.

Trigonometrik Oranlarda Sadeleştirme

Verilen bir trigonometrik ifadenin sadeleştirilmesi ya da bir özdeşliğin ispatlanması istendiğinde kullanılabilecek bazı yöntemler aşağıdaki gibidir.

  • Tanjant, kotanjant, sekant ve kosekant oranları sinüs ve kosinüs cinsinden yazılır.
  • Çarpanlara ayırma yöntemleri ile ifadeler çarpanlarına ayrılır.
  • Pisagor özdeşlikleri ile ifadeler sadeleştirilir.
  • Bu düzenlemeler sonrasında pay ve paydada oluşan ortak çarpanlar sadeleştirilir.

Trigonometrik ifadeler sadeleştirilirken başlangıçtaki ifadenin tanım koşulları korunmalıdır. Sadeleştirme sonucunda elde edilen ifade daha geniş bir kümede tanımlı olsa bile eşitlik yalnızca başlangıçtaki ifadenin tanımlı olduğu değerlerde geçerlidir.

SORU 1 :

\( \dfrac{\sin{40°}\tan{27°}}{\cos{50°}\cot{63°}} \) ifadesinin eşiti kaçtır?

Tümler açıların sinüs ve kosinüs değerleri birbirine eşittir. Aynı şekilde tümler açıların tanjant ve kotanjant değerleri birbirine eşittir.

\( \sin{40°} = \cos(90° - 40°) = \cos{50°} \)

\( \tan{27°} = \cot(90° - 27°) = \cot{63°} \)

\( \dfrac{\sin{40°}\tan{27°}}{\cos{50°}\cot{63°}} = \dfrac{\sin{40°}\tan{27°}}{\sin{40°}\tan{27°}} \)

\( = 1 \) bulunur.


SORU 2 :

\( \sin^4{x} + \cos^2{x}\sin^2{x} - \sin^2{x} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

\( \sin^4{x} + \cos^2{x}\sin^2{x} - \sin^2{x} \)

İfadeyi \( \sin^2{x} \) parantezine alalım.

\( = \sin^2{x}(\sin^2{x} + \cos^2{x} - 1) \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \sin^2{x}(1 - 1) \)

\( = 0 \) bulunur.


SORU 3 :

\( \sec^3{x}\cos^6{x} + \cot{x}\csc{x}\sin^4{x} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Kosekant, sekant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{1}{\cos^3{x}} \cdot \cos^6{x} + \dfrac{\cos{x}}{\sin{x}} \cdot \dfrac{1}{\sin{x}} \cdot \sin^4{x} \)

\( = \cos^3{x} + \cos{x}\sin^2{x} \)

İfadeyi kosinüs parantezine alalım.

\( = \cos{x}(\cos^2{x} + \sin^2{x}) \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \cos{x} \) bulunur.


SORU 4 :

\( (3\cos{x} + \sin{x})^2 + (\cos{x} - 3\sin{x})^2 \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Parantez karesi ifadelerinin açılımını yazalım.

\( 9\cos^2{x} + 6\cos{x}\sin{x} + \sin^2{x} + \cos^2{x} - 6\cos{x}\sin{x} + 9\sin^2{x} \)

\( = 10\sin^2{x} + 10\cos^2{x} \)

\( = 10(\sin^2{x} + \cos^2{x}) \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = 10 \) bulunur.


SORU 5 :

\( \dfrac{\tan^2{x}}{1 + \tan^2{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{\tan^2{x}}{1 + \tan^2{x}} = \dfrac{(\frac{\sin{x}}{\cos{x}})^2}{1 + (\frac{\sin{x}}{\cos{x}})^2} \)

\( = \dfrac{\frac{\sin^2{x}}{\cos^2{x}}}{\frac{\cos^2{x} + \sin^2{x}}{\cos^2{x}}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{\frac{\sin^2{x}}{\cos^2{x}}}{\frac{1}{\cos^2{x}}} \)

Paydalardaki ortak ifadeler sadeleşir.

\( = \dfrac{\sin^2{x}}{1} = \sin^2{x} \) bulunur.


SORU 6 :

\( \dfrac{1 + \sec{x}}{\sin{x} + \tan{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ve sekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{1 + \sec{x}}{\sin{x} + \tan{x}} = \dfrac{1 + \frac{1}{\cos{x}}}{\sin{x} + \frac{\sin{x}}{\cos{x}}} \)

\( = \dfrac{\frac{\cos{x} + 1}{\cos{x}}}{\frac{\sin{x}\cos{x} + \sin{x}}{\cos{x}}} \)

Paydalardaki ortak ifadeler sadeleşir.

\( = \dfrac{\cos{x} + 1}{\sin{x}\cos{x} + \sin{x}} \)

\( = \dfrac{\cos{x} + 1}{\sin{x}(\cos{x} + 1)} \)

\( = \dfrac{1}{\sin{x}} = \csc{x} \) bulunur.


SORU 7 :

\( \dfrac{\sin^2{x}}{1 + \cos{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( \dfrac{\sin^2{x}}{1 + \cos{x}} = \dfrac{1 - \cos^2{x}}{1 + \cos{x}} \)

Kare farkı özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{(1 - \cos{x})(1 + \cos{x})}{(1 + \cos{x})} \)

\( = 1 - \cos{x} \) bulunur.


SORU 8 :

\( \dfrac{\sec{x} - \cos{x}}{\sin^2{x}\tan{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ve sekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{\sec{x} - \cos{x}}{\sin^2{x}\tan{x}} = \dfrac{\frac{1}{\cos{x}} - \cos{x}}{\sin^2{x} \cdot \frac{\sin{x}}{\cos{x}}} \)

\( = \dfrac{\frac{1 - \cos^2{x}}{\cos{x}}}{\frac{\sin^3{x}}{\cos{x}}} \)

\( = \dfrac{1 - \cos^2{x}}{\sin^3{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{\sin^2{x}}{\sin^3{x}} \)

\( = \dfrac{1}{\sin{x}} = \csc{x} \) bulunur.


SORU 9 :

\( \cos{x} + \sin{x}\tan{x} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ifadesini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \cos{x} + \sin{x}\tan{x} = \cos{x} + \sin{x} \cdot \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \)

Terimlerin paydalarını eşitleyelim.

\( = \dfrac{\cos^2{x}}{\cos{x}} + \dfrac{\sin^2{x}}{\cos{x}} \)

\( = \dfrac{\cos^2{x} + \sin^2{x}}{\cos{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{1}{\cos{x}} = \sec{x} \) bulunur.


SORU 10 :

\( \csc^2{x}(\tan^2{x} - \sin^2{x}) \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ve kosekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{1}{\sin^2{x}}\left( \left( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} \right)^2 - \sin^2{x} \right) \)

Parantez içerisinde paydaları eşitleyelim.

\( = \dfrac{1}{\sin^2{x}}\left( \dfrac{\sin^2{x}}{\cos^2{x}} - \dfrac{\sin^2{x}\cos^2{x}}{\cos^2{x}} \right) \)

\( = \dfrac{1}{\sin^2{x}} \cdot \dfrac{\sin^2{x}(1 - \cos^2{x})}{\cos^2{x}} \)

\( = \dfrac{1 - \cos^2{x}}{\cos^2{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{\sin^2{x}}{\cos^2{x}} = \tan^2{x} \) bulunur.


SORU 11 :

\( \dfrac{\sin^3{x} - \cos^3{x}}{1 + \sin{x}\cos{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Payda küp farkı özdeşliğini kullanalım.

\( a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2) \)

\( \dfrac{(\sin{x} - \cos{x})(\sin^2{x} + \sin{x}\cos{x} + \cos^2{x})}{1 + \sin{x}\cos{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{(\sin{x} - \cos{x})(1 + \sin{x}\cos{x})}{1 + \sin{x}\cos{x}} \)

\( = \sin{x} - \cos{x} \) bulunur.


SORU 12 :

\( \tan{x} - \cot{x} = \dfrac{3}{4} \) olduğuna göre, \( \tan^2{x} + \cot^2{x} \) kaçtır?

Eşitliğin taraflarının karesini alalım.

\( (\tan{x} - \cot{x})^2 = \left( \dfrac{3}{4} \right)^2 \)

\( \tan{x}^2 - 2\tan{x}\cot{x} + \cot^2{x} = \dfrac{9}{16} \)

Bir açının tanjantı ile kotanjantının çarpımı 1'dir.

\( \tan^2{x} - 2 + \cot^2{x} = \dfrac{9}{16} \)

\( \tan^2{x} + \cot^2{x} = \dfrac{41}{16} \) bulunur.


SORU 13 :

\( \dfrac{\tan{x}}{\sec{x} - 1} - \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Tanjant ve sekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{\tan{x}}{\sec{x} - 1} - \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} = \dfrac{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}}{\frac{1}{\cos{x}} - 1} - \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \)

\( = \dfrac{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}}{\frac{1 - \cos{x}}{\cos{x}}} - \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \)

\( = \dfrac{\sin{x}}{1 - \cos{x}} - \dfrac{\sin{x}}{1 + \cos{x}} \)

Kesirlerin paydalarını eşitleyelim.

\( = \dfrac{\sin{x}(1 + \cos{x})}{(1 - \cos{x})(1 + \cos{x})} - \dfrac{\sin{x}(1 - \cos{x})}{(1 + \cos{x})(1 - \cos{x})} \)

\( = \dfrac{\sin{x} + \sin{x}\cos{x} - \sin{x} + \sin{x}\cos{x}}{(1 - \cos{x})(1 + \cos{x})} \)

\( = \dfrac{2\sin{x}\cos{x}}{1 - \cos^2{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{2\sin{x}\cos{x}}{\sin^2{x}} \)

\( = \dfrac{2\cos{x}}{\sin{x}} = 2\cot{x} \) bulunur.


SORU 14 :

\( \dfrac{\sec{x}}{1 + \sec{x}} - \dfrac{\sec{x}}{1 - \sec{x}} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Sekant ifadelerini kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{\sec{x}}{1 + \sec{x}} - \dfrac{\sec{x}}{1 - \sec{x}} = \dfrac{\frac{1}{\cos{x}}}{1 + \frac{1}{\cos{x}}} - \dfrac{\frac{1}{\cos{x}}}{1 - \frac{1}{\cos{x}}} \)

\( = \dfrac{\frac{1}{\cos{x}}}{\frac{\cos{x} + 1}{\cos{x}}} - \dfrac{\frac{1}{\cos{x}}}{\frac{\cos{x} - 1}{\cos{x}}} \)

Paydalardaki kosinüs ifadeleri sadeleşir.

\( = \dfrac{1}{\cos{x} + 1} - \dfrac{1}{\cos{x} - 1} \)

Kesirlerin paydalarını eşitleyelim.

\( = \dfrac{\cos{x} - 1}{(\cos{x} + 1)(\cos{x} - 1)} - \dfrac{\cos{x} + 1}{(\cos{x} + 1)(\cos{x} - 1)} \)

\( = \dfrac{\cos{x} - 1 - \cos{x} - 1}{\cos^2{x} - 1} \)

Paydada Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{-2}{-\sin^2{x}} \)

\( = \dfrac{2}{\sin^2{x}} = 2\csc^2{x} \) bulunur.


SORU 15 :

\( a = \csc^2{x} - \dfrac{1}{\tan^2{x}} \)

\( b = 3\tan^2{x} - \dfrac{3}{\cos^2{x}} \)

olduğuna göre, \( ab \) çarpımı kaçtır?

Tanjant ve kosekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım ve paydaları eşitleyelim.

\( a = \dfrac{1}{\sin^2{x}} - \dfrac{1}{\frac{\sin^2{x}}{\cos^2{x}}} \)

\( = \dfrac{1}{\sin^2{x}} - \dfrac{\cos^2{x}}{\sin^2{x}} \)

\( = \dfrac{1 - \cos^2{x}}{\sin^2{x}} \)

\( = \dfrac{\sin^2{x}}{\sin^2{x}} = 1 \)

\( b = \dfrac{3\sin^2{x}}{\cos^2{x}} - \dfrac{3}{\cos^2{x}} \)

\( = \dfrac{3(\sin^2{x} - 1)}{\cos^2x} \)

\( = \dfrac{3(-\cos^2{x})}{\cos^2{x}} = -3 \)

\( ab = 1 \cdot (-3) = -3 \) bulunur.


SORU 16 :

\( 0° \lt x \lt 90° \) olmak üzere,

\( 5\sin^2{x} + 2\cos^2{x} = \dfrac{11}{3} \) olduğuna göre, \( \tan{x} \) kaçtır?

Verilen eşitliği tek bir trigonometrik oran cinsinden yazalım.

\( 3\sin^2{x} + 2\sin^2{x} + 2\cos^2{x} = \dfrac{11}{3} \)

\( 3\sin^2{x} + 2(\sin^2{x} + \cos^2{x}) = \dfrac{11}{3} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( 3\sin^2{x} + 2 = \dfrac{11}{3} \)

\( \sin^2{x} = \dfrac{5}{9} \)

\( \sin{x} = \dfrac{\sqrt{5}}{3} \)

\( x \) açısının tanjant değerini bulmak için bir dik üçgen çizelim.

Soru

\( x \) açısının komşu kenarı Pisagor teoremi ile \( 2k \) olarak bulunur.

\( (\sqrt{5}k)^2 + (2k)^2 = (3k)^2 \)

\( \tan{x} = \dfrac{\sqrt{5}k}{2k} \)

\( = \dfrac{\sqrt{5}}{2} \) bulunur.


SORU 17 :

\( \sin{x} - \cos{x} = \dfrac{1}{3} \) olduğuna göre,

\( \tan{x} + \cot{x} \) ifadesinin değeri nedir?

Eşitliğin taraflarının karesini alalım.

\( (\sin{x} - \cos{x})^2 = \left( \dfrac{1}{3} \right)^2 \)

\( \sin^2{x} - 2\sin{x}\cos{x} + \cos^2{x} = \dfrac{1}{9} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( 1 - 2\sin{x}\cos{x} = \dfrac{1}{9} \)

\( \sin{x}\cos{x} = \dfrac{4}{9} \)

Değeri sorulan ifadede tanjant ve kotanjant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \tan{x} + \cot{x} = \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} + \dfrac{\cos{x}}{\sin{x}} \)

\( = \dfrac{\sin^2{x} + \cos^2{x}}{\sin{x}\cos{x}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{1}{\sin{x}\cos{x}} \)

\( = \dfrac{1}{\frac{4}{9}} = \dfrac{9}{4} \) bulunur.


SORU 18 :

\( 0° \lt \theta \lt 90° \) olmak üzere,

\( \dfrac{\cos{\theta} - \sin{\theta}}{3(\sin{\theta} + \cos{\theta})} = \dfrac{1}{4} \)

olduğuna göre, \( \cos^4{\theta} - \sin^4{\theta} \) ifadesinin değeri kaçtır?

İçler - dışlar çarpımı yapalım.

\( 4\cos{\theta} - 4\sin{\theta} = 3\sin{\theta} + 3\cos{\theta} \)

\( \cos{\theta} = 7\sin{\theta} \)

\( \dfrac{\sin{\theta}}{\cos{\theta}} = \dfrac{1}{7} \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{1}{7} \)

Bir dik üçgende \( \theta \) açısının karşı kenarına \( k \), komşu kenarına \( 7k \) dersek hipotenüs Pisagor teoreminden \( \sqrt{50}k \) olarak bulunur.

\( k^2 + (7k)^2 = (\sqrt{50}k)^2 \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{7k}{\sqrt{50}k} = \dfrac{7}{\sqrt{50}} \)

\( \sin{\theta} = \dfrac{k}{\sqrt{50}k} = \dfrac{1}{\sqrt{50}} \)

Soruda istenen ifadenin değerini bulalım.

\( \cos^4{\theta} - \sin^4{\theta} = (\cos^2{\theta} - \sin^2{\theta})(\cos^2{\theta} + \sin^2{\theta}) \)

\( = \cos^2{\theta} - \sin^2{\theta} \)

\( = \left( \dfrac{7}{\sqrt{50}} \right)^2 - \left( \dfrac{1}{\sqrt{50}} \right)^2 \)

\( = \dfrac{49}{50} - \dfrac{1}{50} \)

\( = \dfrac{48}{50} = \dfrac{24}{25} \) bulunur.


SORU 19 :

\( \sin^2{1°} + \sin^2{2°} + \ldots + \sin^2{89°} \) ifadesinin sonucu kaçtır?

Tümleyen (birbirini 90 dereceye tamamlayan) açıların sinüs ve kosinüs değerleri birbirine eşittir.

\( \sin{x} = \cos(90° - x) \)

\( 46° - 89° \) arasındaki sinüs ifadelerini kosinüse çevirirsek \( 1° - 44° \) arasındaki sinüs ifadeleri ile \( 46° - 89° \) arasındaki kosinüs ifadeleri ayrı ayrı Pisagor özdeşliği oluşturur.

\( \sin^2{1°} + \sin^2{89°} = \sin^2{1°} + \cos^2{1°} = 1 \)

Bu 44 kare toplamı ifadesinin toplamı \( 44 \cdot 1 = 44 \) olur.

Geriye sadece \( 45° \)'li terim kalır.

\( = 44 + \sin^2{45°} \)

\( = 44 + \left( \dfrac{\sqrt{2}}{2} \right)^2 \)

\( = 44 + \dfrac{1}{2} \)

\( = \dfrac{89}{2} \) bulunur.


SORU 20 :

\( \dfrac{6\sin{\theta} - 5}{\sqrt{11} - 6\cos{\theta}} - \dfrac{6\cos{\theta} + \sqrt{11}}{5 + 6\sin{\theta}} \)

ifadesinin değeri kaçtır?

Paydaları eşitleyelim.

\( \dfrac{(6\sin{\theta} - 5)(6\sin{\theta} + 5) - (\sqrt{11} + 6\cos{\theta})(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})}{(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})(5 + 6\sin{\theta})} \)

Paydaki çarpanlar birbirinin eşleniği olduğu için kare farkı şeklinde yazalım.

\( \dfrac{((6\sin{\theta})^2 - 5^2) - ((\sqrt{11})^2 - (6\cos{\theta})^2)}{(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})(5 + 6\sin{\theta})} \)

\( = \dfrac{36\sin^2{\theta} - 25 - 11 + 36\cos^2{\theta}}{(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})(5 + 6\sin{\theta})} \)

\( = \dfrac{36(\sin^2{\theta} + \cos^2{\theta}) - 36}{(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})(5 + 6\sin{\theta})} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{36 - 36}{(\sqrt{11} - 6\cos{\theta})(5 + 6\sin{\theta})} \)

\( = 0 \) bulunur.


SORU 21 :

\( \dfrac{\tan{x}}{(1 - \cos{x})(1 + \sec{x})} \) ifadesinin en sade halini bulunuz.

Paydadaki parantezi dağıtalım.

\( \dfrac{\tan{x}}{(1 - \cos{x})(1 + \sec{x})} = \dfrac{\tan{x}}{1 + \sec{x} - \cos{x} - \sec{x}\cos{x}} \)

Kosinüs ve sekant birbirinin çarpmaya göre tersi olduğu için çarpımları 1'e eşittir.

\( = \dfrac{\tan{x}}{1 + \sec{x} - \cos{x} - 1} \)

\( = \dfrac{\tan{x}}{\sec{x} - \cos{x}} \)

Tanjant ve sekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( = \dfrac{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}}{\frac{1}{\cos{x}} - \cos{x}} \)

\( = \dfrac{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}}{\frac{1 - \cos^2{x}}{\cos{x}}} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = \dfrac{\frac{\sin{x}}{\cos{x}}}{\frac{\sin^2{x}}{\cos{x}}} \)

Paydalardaki ortak ifadeler sadeleşir.

\( = \dfrac{\sin{x}}{\sin^2{x}} \)

\( = \dfrac{1}{\sin{x}} = \csc{x} \) bulunur.


SORU 22 :

\( \theta \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( m = \sqrt{3}\sin{\theta} + 2\cos{\theta} \)

\( n = \sqrt{3}\cos{\theta} - 2\sin{\theta} \)

eşitlikleri veriliyor. Buna göre, \( m \)'nin \( n \) cinsinden eşiti kaçtır?

Her iki eşitlikte tarafların karesini alalım.

\( m^2 = 3\sin^2{\theta} + 4\sqrt{3}\sin{\theta}\cos{\theta} + 4\cos^2{\theta} \)

\( n^2 = 3\cos^2{\theta} - 4\sqrt{3}\sin{\theta}\cos{\theta} + 4\sin^2{\theta} \)

Eşitlikleri taraf tarafa toplayalım.

\( m^2 + n^2 = 7\sin^2{\theta} + 7\cos^2{\theta} \)

\( = 7(\sin^2{\theta} + \cos^2{\theta}) \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( = 7 \)

\( m^2 = 7 - n^2 \)

\( (0°, 90°) \) aralığında sinüs ve kosinüs ifadeleri pozitif olduğu için \( m \) de pozitif olur.

\( m = \sqrt{7 - n^2} \) bulunur.


SORU 23 :

\( 0° \lt \theta \lt 90° \) olmak üzere,

\( \tan^2{\theta} + \sec^2{\theta} = 4 \) eşitliği veriliyor.

Buna göre, \( \tan{\theta} \) kaça eşittir?

Tanjant ve sekant ifadelerini sinüs ve kosinüs cinsinden yazalım.

\( \dfrac{\sin^2{\theta}}{\cos^2{\theta}} + \dfrac{1}{\cos^2{\theta}} = 4 \)

\( \dfrac{\sin^2{\theta} + 1}{\cos^2{\theta}} = 4 \)

\( 1 + \sin^2{\theta} = 4\cos^2{\theta} \)

Pisagor özdeşliğini kullanarak sinüs ifadesini kosinüs cinsinden yazalım.

\( 1 + (1 - \cos^2{\theta}) = 4\cos^2{\theta} \)

\( 5\cos^2{\theta} = 2 \)

\( \cos^2{\theta} = \dfrac{2}{5} \)

\( \cos{\theta} = \dfrac{\sqrt{2}}{\sqrt{5}} \)

\( \theta \) açısının tanjant değerini bulmak için bir dik üçgen çizelim.

Soru

\( \theta \) açısının karşı kenarı Pisagor teoremi ile \( \sqrt{3}k \) olarak bulunur.

\( (\sqrt{5}k)^2 = (\sqrt{2}k)^2 + (\sqrt{3}k)^2 \)

\( \tan{\theta} = \dfrac{\sqrt{3}}{\sqrt{2}} \)

\( = \dfrac{\sqrt{6}}{2} \) bulunur.


SORU 24 :

\( \cos{x} + \dfrac{1}{4}\sec{x} = 1 \) olduğuna göre,

\( \cos^4{x} + \sec^4{x} \) ifadesinin değeri kaçtır?

Sekant ifadesini kosinüs cinsinden yazalım.

\( \cos{x} + \dfrac{1}{4\cos{x}} = 1 \)

\( \dfrac{4\cos^2{x} + 1}{4\cos{x}} = 1 \)

\( 4\cos^2{x} + 1 = 4\cos{x} \)

\( 4\cos^2{x} - 4\cos{x} + 1 = 0 \)

\( (2\cos{x} - 1)^2 = 0 \)

\( 2\cos{x} - 1 = 0 \)

\( \cos{x} = \dfrac{1}{2} \)

\( \sec{x} = \dfrac{1}{\cos{x}} = 2 \)

Bulduğumuz değerleri istenen ifadede yerine koyalım.

\( \cos^4{x} + \sec^4{x} = \left( \dfrac{1}{2} \right)^4 + 2^4 \)

\( = \dfrac{1}{16} + 16 = \dfrac{257}{16} \) bulunur.


SORU 25 :

\( x \in (0°, 90°) \) olmak üzere,

\( \tan^4{x} + \cot^4{x} = 2 \) olduğuna göre, \( \tan{x} + \cot{x} \) toplamı kaçtır?

\( \tan{x} + \cot{x} = k \) diyelim.

İki tarafın karesini alalım.

\( (\tan{x} + \cot{x})^2 = k^2 \)

\( \tan^2{x} + 2\tan{x}\cot{x} + \cot^2{x} = k^2 \)

Bir açının tanjantı ile kotanjantının çarpımı 1'dir.

\( \tan^2{x} + 2 + \cot^2{x} = k^2 \)

\( \tan^2{x} + \cot^2{x} = k^2 - 2 \)

İki tarafın tekrar karesini alalım.

\( (\tan^2{x} + \cot^2{x})^2 = (k^2 - 2)^2 \)

\( \tan^4{x} + 2\tan^2{x} \cot^2{x} + \cot^4{x} = (k^2 - 2)^2 \)

\( \tan^4{x} + 2 + \cot^4{x} = (k^2 - 2)^2 \)

Verilen \( \tan^4{x} + \cot^4{x} \) değerini yerine koyalım.

\( (k^2 - 2)^2 = 2 + 2 = 4 \)

\( k^2 - 2 = 2 \) veya \( k^2 - 2 = -2 \)

\( k^2 = 4 \) veya \( k^2 = 0 \)

\( (0°, 90°) \) aralığında tanjant ve kotanjant pozitiftir, dolayısıyla toplamları olan \( k \) değeri de pozitif olur.

\( k^2 = 4 \)

\( k = \tan{x} + \cot{x} = 2 \) bulunur.


SORU 26 :

\( 2 \sin{x} + \sqrt{11} \cos{x} = \sqrt{15} \) olduğuna göre, \( \tan{x} \) kaçtır?

Verilen eşitliğin taraflarının karesini alalım.

\( (2 \sin{x} + \sqrt{11} \cos{x})^2 = (\sqrt{15})^2 \)

\( 4\sin^2{x} + 4 \sqrt{11} \sin{x} \cos{x} + 11\cos^2{x} = 15 \)

Eşitliğin sağını Pisagor özdeşliğini kullanarak düzenleyelim.

\( 4\sin^2{x} + 4 \sqrt{11} \sin{x} \cos{x} + 11\cos^2{x} = 15 (\sin^2{x} + \cos^2{x}) \)

\( 4\sin^2{x} + 4 \sqrt{11} \sin{x} \cos{x} + 11\cos^2{x} = 15\sin^2{x} + 15\cos^2{x} \)

Tüm terimleri eşitliğin sol tarafında toplayalım.

\( -11\sin^2{x} + 4 \sqrt{11} \sin{x} \cos{x} - 4\cos^2{x} = 0 \)

Eşitliğin taraflarını \( -1 \) ile çarpalım.

\( 11\sin^2{x} - 4 \sqrt{11} \sin{x} \cos{x} + 4\cos^2{x} = 0 \)

Bu ifade bir parantez karesine eşittir.

\( (\sqrt{11} \sin{x} - 2\cos{x})^2 = 0 \)

\( \sqrt{11} \sin{x} - 2\cos{x} = 0 \)

\( \sqrt{11} \sin{x} = 2\cos{x} \)

\( \dfrac{\sin{x}}{\cos{x}} = \tan{x} = \dfrac{2}{\sqrt{11}} \)

\( = \dfrac{2\sqrt{11}}{11} \) bulunur.


SORU 27 :

\( 4x^2 - 5x - k = 0 \) denkleminin kökleri \( \sin{t} \) ve \( \cos{t} \) olduğuna göre, \( k \) kaçtır?

İkinci dereceden denklemin kökler toplamı formülünü kullanalım.

\( \sin{t} + \cos{t} = -\dfrac{b}{a} = \dfrac{5}{4} \)

İkinci dereceden denklemin kökler çarpımı formülünü kullanalım.

\( \sin{t}\cos{t} = \dfrac{c}{a} = -\dfrac{k}{4} \)

Kökler toplamı eşitliğinde iki tarafın karesini alalım.

\( (\sin{t} + \cos{t})^2 = \left( \dfrac{5}{4} \right)^2 \)

\( \sin^2{t} + 2\sin{t}\cos{t} + \cos^2{t} = \dfrac{25}{16} \)

Pisagor özdeşliğini kullanalım.

\( 1 + 2\sin{t}\cos{t} = \dfrac{25}{16} \)

\( \sin{t}\cos{t} = \dfrac{9}{32} \)

Kökler çarpımını yukarıda bulduğumuz değere eşitleyelim.

\( \sin{t}\cos{t} = \dfrac{9}{32} = -\dfrac{k}{4} \)

\( k = -\dfrac{9}{8} \) bulunur.


« Önceki
Dik Üçgende Trigonometrik Oranlar
Sonraki »
Yönlü Açılar