Mutlak Değer Denklemleri

Değişken içeren en az bir mutlak değerli ifade bulunan denklemlere mutlak değer denklemi denir. Bu bölümde değişkenin reel sayı değerler aldığı mutlak değer denklemlerinin çözüm yöntemlerini inceleyeceğiz.

İnceleyeceğimiz denklem formlarının her birinde denklemin çözümleri, denklemin iki tarafını temsil eden fonksiyonların kesişim noktalarının apsisleridir.

\( \abs{f(x)} = c \) Formundaki Denklemler

\( c \in \mathbb{R} \) olmak üzere, bu formdaki denklemler üç durum altında incelenebilir.

Durum 1: \( c \gt 0 \)

Bu formdaki denklemlerde mutlak değer içindeki ifade hem \( c \) hem de \( -c \) değerini alabilir, bu nedenle denklem \( f(x) = c \) ve \( f(x) = -c \) için ayrı ayrı çözülür. Denklemin çözüm kümesi bu iki durum için bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Durum 2: \( c = 0 \)

Bir mutlak değer ifadesi ancak ve ancak içindeki ifade sıfır olduğunda sıfıra eşittir.

Durum 3: \( c \lt 0 \)

Bir mutlak değer ifadesi negatif olamayacağı için, bu formdaki denklemlerin çözüm kümesi boş küme olur.

Bu üç durum için çözüm yöntemleri aşağıdaki şekilde özetlenebilir. Yukarıdaki örnekler ve grafikler incelendiğinde, ikinci durumunun birinci durumdan üçüncü duruma geçişi temsil ettiği görülebilir.

\( \abs{f(x)} = \abs{g(x)} \) Formundaki Denklemler

Bu formdaki denklemlerin çözümünde iki farklı yöntem kullanılabilir.

Yöntem 1: Tarafların Karesini Alma

Önceki bölümde ispatıyla birlikte gösterdiğimiz üzere, iki mutlak değer ifadesinin eşitliği, mutlak değer içindeki ifadelerin karelerinin eşitliğine denktir.

Bu yöntemi bir örnek üzerinde gösterelim.

Yöntem 2: İki Denkleme Ayırma

İki ifadenin mutlak değerleri eşitse ifadeler ya birbirine eşittir ya da birbirinin zıt işaretlisidir, bu nedenle bu yöntemde denklem \( f(x) = g(x) \) ve \( f(x) = -g(x) \) için ayrı ayrı çözülür. Denklemin çözüm kümesi bu iki durum için bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Bu ikinci yöntemin birinci yönteme (tarafların karesini alma) dayandığı ve ondan türetilebildiği yukarıdaki ispatta gösterilmiştir.

Bu yöntemi aynı örnek üzerinde gösterelim.

\( \abs{f(x)} = g(x) \) Formundaki Denklemler

Yukarıda incelediğimiz \( \abs{f(x)} = \abs{g(x)} \) formunda iki taraf da pozitif ya da sıfır olduğu için, tarafların karesi alındığında denk bir denklem elde edilir (yabancı bir çözüm oluşmaz ve çözüm kümesi aynı kalır).

\( \abs{f(x)} = g(x) \) formunda ise sağ tarafın işareti bilinmediğinden, tarafların karesini almak denk bir denklem vermez (yabancı bir çözüm oluşabilir ve çözüm kümesi genişleyebilir). Bu yüzden tarafların karesi alınarak elde edilen aday çözümlerden yalnızca \( g(x) \ge 0 \) koşulunu sağlayanlar kabul edilir, bu koşulu sağlamayan yabancı çözümlerde ise eşitliğin sağ tarafı negatif olur.

Bu yöntemi bir örnek üzerinde gösterelim.

\( g(x) \ge 0 \) koşulunu uygulamak yerine, aday çözümler orijinal denklemde yerine konarak da yabancı çözüm kontrolü yapılabilir.

Bu formdaki denklemler, aşağıdaki "Genel Yöntem: Aralıklara Ayırma" bölümündeki yöntemle de çözülebilir.

Genel Yöntem: Aralıklara Ayırma

Yukarıda farklı denklem formlarından ve her form için hızlı yol denebilecek çözüm yöntemlerinden bahsettik. Bu bölümde bahsedeceğimiz aralıklara ayırma yöntemi (şu ana kadar incelediğimiz ve bundan sonra inceleyeceğimiz) tüm mutlak değer denklemlerine uygulanabilir.

Bu yöntemin uygulama adımları aşağıdaki gibidir.

  • Denklemde mutlak değer içinde bulunan her ifade sıfıra eşitlenerek kritik noktalar belirlenir.
  • Bu noktalar kullanılarak, sayı doğrusu ifadelerin işaretlerinin değişmediği alt aralıklara ayrılır. \( n \) farklı kritik nokta sayı doğrusunu \( n + 1 \) aralığa böler. Her kritik nokta solundaki ya da sağındaki iki aralıktan herhangi birine dahil edilebilir, sonuç değişmez.
  • Bir işaret tablosu hazırlanır ve mutlak değer ifadelerinin her aralıktaki işareti kullanılarak denklem mutlak değersiz formda yazılır. Denklemde tek bir mutlak değer ifadesi varsa işaret tablosu hazırlamadan da sayı doğrusu iki aralığa bölünebilir.
  • Her aralık için elde edilen denklem çözülür ve incelenen aralıkta bulunan çözümler belirlenir.
  • Denklemin çözüm kümesi, her aralıkta elde edilen çözümlerin birleşiminden oluşur.

Bu yöntemde her aralıkta çözülen denklem o aralıkta orijinal denkleme denktir, dolayısıyla aralık koşulunu sağlayan her çözüm aynı zamanda orijinal denklemin de çözümüdür. Bu nedenle bu yöntemde ayrıca yabancı çözüm kontrolü gerekmez.

Bu yöntemi yukarıda \( \abs{f(x)} = g(x) \) formunda kullandığımız örnek üzerinde gösterelim.

Diğer Denklem Formları

Yukarıda incelediğimiz denklemlerin ortak özelliği, eşitliğin bir ya da iki tarafında bir mutlak değer ifadesinin tek başına bulunmasıydı. Diğer bazı denklem formları aşağıdaki gibidir.

Bu tipteki denklemler yukarıda bahsettiğimiz aralıklara ayırma yöntemi ile çözülebilir.

Bu yöntemi bir örnek üzerinde gösterelim.

\( \abs{f(x)} + \abs{g(x)} = c \) formundaki denklemler yukarıdaki yönteme ek olarak mutlak değer fonksiyonlarının grafiği bölümünde inceleyeceğimiz grafik yöntemiyle de çözülebilir. Bu yöntemde eşitliğin sol tarafındaki fonksiyonun grafiği çizilir ve grafiğin \( y = c \) doğrusu ile kesişim noktalarının apsisleri bulunur.

İç İçe Mutlak Değer İfadeleri

Bir denklem iç içe birden fazla mutlak değer işlemi içeriyorsa yukarıda incelediğimiz yöntemler en dıştaki mutlak değerden başlanarak içtekilere doğru adım adım uygulanabilir.

Bu yöntemi bir örnek üzerinde gösterelim.

\( \abs{f(x)} + \abs{g(x)} = 0 \) Formundaki Denklemler

İki ya da daha fazla mutlak değer ifadesinin toplamı sıfırsa her bir mutlak değer ifadesi (dolayısıyla mutlak değer içindeki ifadeler) ayrı ayrı sıfıra eşit olur. Bunun sebebi, mutlak değer içindeki ifadelerden biri bile pozitif olursa diğerleri negatif olamayacağı için toplamın pozitif olmasıdır.

Birden fazla mutlak değer ifadesi aynı değişkeni içeriyorsa bu değişken için koşulların hepsi aynı anda sağlanmalıdır, sağlanamıyorsa denklemin çözümü yoktur.

SORU 1 :

Aşağıdaki eşitlikleri sağlayan \( x \) değer aralıklarını bulunuz.

(a) \( \abs{-2x} = -2x \)

(b) \( \abs{2 - 5x} = 5x - 2 \)

(c) \( \abs{-8 + 3x} = 3x - 8 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{-2x} = -2x \)

Mutlak değer içindeki ifade mutlak değerden olduğu gibi çıktığına göre değeri pozitif ya da sıfırdır.

\( -2x \ge 0 \)

\( x \le 0 \)

(b) seçeneği:

\( \abs{2 - 5x} = 5x - 2 = -(2 - 5x) \)

Mutlak değer içindeki ifade mutlak değerden negatif işaretli çıktığına göre değeri negatif ya da sıfırdır.

\( 2 - 5x \le 0 \)

\( x \ge \dfrac{2}{5} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{-8 + 3x} = 3x - 8 = -8 + 3x \)

Mutlak değer içindeki ifade mutlak değerden olduğu gibi çıktığına göre değeri pozitif ya da sıfırdır.

\( -8 + 3x \ge 0 \)

\( x \ge \dfrac{8}{3} \)


SORU 2 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{3x - 6} = 9 \)

(b) \( \abs{2x + 8} = 0 \)

(c) \( \abs{5x - 4} = -3 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{3x - 6} = 9 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( 3x - 6 = 9 \)

\( x = 5 \)

Durum 2:

\( 3x - 6 = -9 \)

\( x = -1 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -1, 5 \} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{2x + 8} = 0 \)

Bir mutlak değer ifadesi ancak ve ancak içindeki ifade sıfır olduğunda sıfıra eşittir.

\( 2x + 8 = 0 \)

\( x = -4 \)

Çözüm kümesi: \( \{ -4 \} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{5x - 4} = -3 \)

Bir mutlak değer ifadesinin sonucu reel sayılarda negatif olamaz.

Dolayısıyla bu denklemi sağlayan herhangi bir \( x \) reel sayısı yoktur.

Çözüm kümesi: \( \emptyset \)


SORU 3 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{x^2 - 4} = 2 \)

(b) \( \abs{x^2 - 4} = 4 \)

(c) \( \abs{x^2 - 4} = 6 \)

(d) \( \abs{x^2 - 4} = -2 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 4} = 2 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 - 4 = 2 \)

\( x^2 = 6 \)

\( x = \pm \sqrt{6} \)

Durum 2:

\( x^2 - 4 = -2 \)

\( x^2 = 2 \)

\( x = \pm \sqrt{2} \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -\sqrt{6}, -\sqrt{2}, \sqrt{2}, \sqrt{6} \} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 4} = 4 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 - 4 = 4 \)

\( x^2 = 8 \)

\( x = \pm 2\sqrt{2} \)

Durum 2:

\( x^2 - 4 = -4 \)

\( x^2 = 0 \)

\( x = 0 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -2\sqrt{2}, 0, 2\sqrt{2} \} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 4} = 6 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 - 4 = 6 \)

\( x^2 = 10 \)

\( x = \pm \sqrt{10} \)

Durum 2:

\( x^2 - 4 = -6 \)

\( x^2 = -2 \)

Bir reel sayının karesi negatif olamayacağından bu durumda reel kök yoktur.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -\sqrt{10}, \sqrt{10} \} \)

(d) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 4} = -2 \)

Bir mutlak değer ifadesinin sonucu reel sayılarda negatif olamaz.

Dolayısıyla bu denklemi sağlayan herhangi bir \( x \) reel sayısı yoktur.

Çözüm kümesi: \( \emptyset \)

Tüm şıklardaki durumlar aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.

Soru

SORU 4 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{2x - 3} = \abs{x + 6} \)

(b) \( \abs{x} = \abs{x + 1} \)

(c) \( \abs{3x - 5} = \abs{5 - 3x} \)

İki mutlak değer ifadesinin eşitliği, mutlak değer içindeki ifadelerin karelerinin eşitliğine denktir.

\( \abs{f(x)} = \abs{g(x)} \Longleftrightarrow [f(x)]^2 = [g(x)]^2 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{2x - 3} = \abs{x + 6} \)

Eşitliğin her iki tarafının karesini alalım.

\( (2x - 3)^2 = (x + 6)^2 \)

\( 4x^2 - 12x + 9 = x^2 + 12x + 36 \)

Tüm terimleri sol tarafta toplayıp ifadeyi sıfıra eşitleyelim.

\( 3x^2 - 24x - 27 = 0 \)

\( x^2 - 8x - 9 = 0 \)

\( (x + 1)(x - 9) = 0 \)

Denklemin çözüm kümesi her bir çarpanı sıfır yapan \( x \) değerlerinden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -1, 9 \} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{x} = \abs{x + 1} \)

Eşitliğin her iki tarafının karesini alalım.

\( x^2 = (x + 1)^2 \)

\( x^2 = x^2 + 2x + 1 \)

\( 2x = -1 \)

\( x = -\dfrac{1}{2} \)

Çözüm kümesi: \( \left\{ -\dfrac{1}{2} \right\} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{3x - 5} = \abs{5 - 3x} \)

Eşitliğin her iki tarafının karesini alalım.

\( (3x - 5)^2 = (5 - 3x)^2 \)

\( 9x^2 - 30x + 25 = 25 - 30x + 9x^2 \)

Tüm terimleri sol tarafta toplayalım.

\( 0 = 0 \)

Elde ettiğimiz eşitlik her \( x \) için sağlandığı için denklemin çözüm kümesi tüm reel sayılardır.

Çözüm kümesi: \( \mathbb{R} \)

Verilen denklem mutlak değer özelliklerinde gördüğümüz \( \abs{x - y} = \abs{y - x} \) özdeşliğinin bir uygulamasıdır.


SORU 5 :

Aşağıdaki denklemlerin çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{6 - 2x} + \abs{3x - 9} = 25 \)

(b) \( \abs{5 - 5x} - \abs{x - 1} = 72 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{6 - 2x} + \abs{3x - 9} = 25 \)

\( \abs{2(3 - x)} + \abs{3(x - 3)} = 25 \)

Mutlak değer içindeki pozitif çarpan mutlak değer dışına çıkarılabilir.

\( 2\abs{3 - x} + 3\abs{x - 3} = 25 \)

\( \abs{3 - x} \) ve \( \abs{x - 3} \) ifadeleri birbirine eşittir.

\( 2\abs{x - 3} + 3\abs{x - 3} = 25 \)

\( 5\abs{x - 3} = 25 \)

\( \abs{x - 3} = 5 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( x - 3 = 5 \)

\( x = 8 \)

Durum 2:

\( x - 3 = -5 \)

\( x = -2 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-2, 8\} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{5 - 5x} - \abs{x - 1} = 72 \)

\( \abs{5(1 - x)} - \abs{x - 1} = 72 \)

Mutlak değer içindeki pozitif çarpan mutlak değer dışına çıkarılabilir.

\( 5\abs{1 - x} - \abs{x - 1} = 72 \)

\( \abs{1 - x} \) ve \( \abs{x - 1} \) ifadeleri birbirine eşittir.

\( 5\abs{x - 1} - \abs{x - 1} = 72 \)

\( 4\abs{x - 1} = 72 \)

\( \abs{x - 1} = 18 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( x - 1 = 18 \)

\( x = 19 \)

Durum 2:

\( x - 1 = -18 \)

\( x = -17 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-17, 19\} \)


SORU 6 :

\( \abs{\sqrt[3]{x} + \sqrt[3]{-8}} = 3 \) eşitliğini sağlayan \( x \) değerlerinin toplamı kaçtır?

\( \abs{\sqrt[3]{x} - \sqrt[3]{-8}} = \abs{\sqrt[3]{x} - 2} = 3 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( \sqrt[3]{x} - 2 = 3 \)

\( \sqrt[3]{x} = 5 \)

\( x = 125 \)

Durum 2:

\( \sqrt[3]{x} - 2 = -3 \)

\( \sqrt[3]{x} = -1 \)

\( x = -1 \)

Eşitliği sağlayan \( x \) değerlerinin toplamı \( 125 + (-1) = 124 \) olarak bulunur.


SORU 7 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{x^2 - 5x} = 6 \)

(b) \( \abs{x^2 - 6x + 7} = 2 \)

(c) \( \abs{x^2 + 2x - 3} = 5 \)

(d) \( \abs{2x^2 - 3x + 4} = -7 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 5x} = 6 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 - 5x = 6 \)

\( x^2 - 5x - 6 = 0 \)

\( (x + 1)(x - 6) = 0 \)

\( x = -1 \) veya \( x = 6 \)

Durum 2:

\( x^2 - 5x = -6 \)

\( x^2 - 5x + 6 = 0 \)

\( (x - 2)(x - 3) = 0 \)

\( x = 2 \) veya \( x = 3 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -1, 2, 3, 6 \} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 6x + 7} = 2 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 - 6x + 7 = 2 \)

\( x^2 - 6x + 5 = 0 \)

\( (x - 1)(x - 5) = 0 \)

\( x = 1 \) veya \( x = 5 \)

Durum 2:

\( x^2 - 6x + 7 = -2 \)

\( x^2 - 6x + 9 = 0 \)

\( (x - 3)^2 = 0 \)

\( x = 3 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ 1, 3, 5 \} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{x^2 + 2x - 3} = 5 \)

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( x^2 + 2x - 3 = 5 \)

\( x^2 + 2x - 8 = 0 \)

\( (x + 4)(x - 2) = 0 \)

\( x = -4 \) veya \( x = 2 \)

Durum 2:

\( x^2 + 2x - 3 = -5 \)

\( x^2 + 2x + 2 = 0 \)

Bu denklemin diskriminantını inceleyelim.

\( \Delta = b^2 - 4ac \)

\( = 2^2 - 4(1)(2) = 4 - 8 = -4 \)

\( \Delta \lt 0 \) olduğundan bu durumda reel kök oluşmaz.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -4, 2 \} \)

(d) seçeneği:

\( \abs{2x^2 - 3x + 4} = -7 \)

Bir mutlak değer ifadesinin sonucu reel sayılarda negatif olamaz.

Dolayısıyla bu denklemi sağlayan herhangi bir \( x \) reel sayısı yoktur.

Çözüm kümesi: \( \emptyset \)


SORU 8 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{x^2 - 4} = \abs{3x} \)

(b) \( \abs{x^2 - 2x} = \abs{x} \)

(c) \( \abs{x^2 - 1} = \abs{x^2 - 3} \)

İki ifadenin mutlak değerleri eşitse ifadeler ya birbirine eşittir ya da birbirinin zıt işaretlisidir.

\( \abs{f(x)} = \abs{g(x)} \Longleftrightarrow f(x) = g(x) \) veya \( f(x) = -g(x) \)

(a) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 4} = \abs{3x} \)

Durum 1:

\( x^2 - 4 = 3x \)

\( x^2 - 3x - 4 = 0 \)

\( (x + 1)(x - 4) = 0 \)

\( x = -1 \) veya \( x = 4 \)

Durum 2:

\( x^2 - 4 = -3x \)

\( x^2 + 3x - 4 = 0 \)

\( (x + 4)(x - 1) = 0 \)

\( x = -4 \) veya \( x = 1 \)

Denklemin çözüm kümesi her iki durumdan bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -4, -1, 1, 4 \} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 2x} = \abs{x} \)

Durum 1:

\( x^2 - 2x = x \)

\( x^2 - 3x = 0 \)

\( x(x - 3) = 0 \)

\( x = 0 \) veya \( x = 3 \)

Durum 2:

\( x^2 - 2x = -x \)

\( x^2 - x = 0 \)

\( x(x - 1) = 0 \)

\( x = 0 \) veya \( x = 1 \)

Denklemin çözüm kümesi her iki durumdan bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ 0, 1, 3 \} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{x^2 - 1} = \abs{x^2 - 3} \)

Durum 1:

\( x^2 - 1 = x^2 - 3 \)

\( -1 = -3 \)

Bu eşitlik hiçbir \( x \) değeri için sağlanmadığından bu durumda geçerli bir çözüm yoktur.

Durum 2:

\( x^2 - 1 = -(x^2 - 3) \)

\( x^2 - 1 = -x^2 + 3 \)

\( 2x^2 = 4 \)

\( x = \pm \sqrt{2} \)

Çözüm kümesi: \( \{ -\sqrt{2}, \sqrt{2} \} \)


SORU 9 :

\( \abs{x + k} = 40 \) eşitliğini sağlayan \( x \) değerleri toplamı 22 olduğuna göre, \( k \) kaçtır?

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( x + k = 40 \)

\( x = 40 - k \)

Durum 2:

\( x + k = -40 \)

\( x = -40 - k \)

Bu iki çözümün toplamı 22 olarak veriliyor.

\( (40 - k) + (-40 - k) = 22 \)

\( -2k = 22 \)

\( k = -11 \) bulunur.


SORU 10 :

\( x, y \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{3x - 6} = 12 \)

\( \abs{y - 9} = 5 \)

olduğuna göre, \( xy \) çarpımının en küçük değeri kaçtır?

Birinci denklemin çözüm kümesini bulalım.

\( \abs{3x - 6} = 12 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( 3x - 6 = 12 \)

\( x = 6 \)

Durum 2:

\( 3x - 6 = -12 \)

\( x = -2 \)

Çözüm kümesi: \( \{ -2, 6 \} \)

İkinci denklemin çözüm kümesini bulalım.

\( \abs{y - 9} = 5 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( y - 9 = 5 \)

\( y = 14 \)

Durum 2:

\( y - 9 = -5 \)

\( y = 4 \)

Çözüm kümesi: \( y \in \{ 4, 14 \} \)

\( xy \) çarpımının en küçük değerini bulmak için \( x \)'in negatif değerini, \( y \)'nin de büyük değerini seçmeliyiz.

\( xy = (-2) \cdot 14 = -28 \) bulunur.


SORU 11 :

\( x, y \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{3x - 4y + 14} + \abs{2x + 3y - 19} = 0 \)

olduğuna göre, \( x^2 - y^2 \) ifadesinin değeri kaçtır?

Bir mutlak değer ifadesi negatif olamayacağı için, iki ya da daha fazla sayıda mutlak değer ifadesinin toplamı sıfır ise her ifade ayrı ayrı sıfıra eşittir.

\( \abs{3x - 4y + 14} = 0 \)

\( \abs{2x + 3y - 19} = 0 \)

Bir ifadenin mutlak değeri sıfıra eşitse kendisi de sıfırdır.

\( 3x - 4y + 14 = 0 \)

\( 2x + 3y - 19 = 0 \)

İki denklemi de birlikte sağlayan \( x \) ve \( y \) değerlerini bulmak için denklemleri ortak çözelim.

Birinci denklemin taraflarını 3 ile, ikinci denklemin taraflarını 4 ile çarpalım.

\( 9x - 12y + 42 = 0 \)

\( 8x + 12y - 76 = 0 \)

İki denklemi taraf tarafa toplayalım.

\( 17x - 34 = 0 \)

\( x = 2 \)

\( x = 2 \) değerini birinci denklemde yerine yazarak \( y \) değerini bulalım.

\( 3(2) - 4y + 14 = 0 \)

\( y = 5 \)

İstenen ifadenin sonucunu bulalım.

\( x^2 - y^2 = 2^2 - 5^2 = -21 \) bulunur.


SORU 12 :

\( \sqrt{x^2 - 6x + 9} = \abs{2x + 1} \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

Eşitliğin sol tarafını düzenleyelim.

\( \sqrt{(x - 3)^2} = \abs{2x + 1} \)

\( \abs{x - 3} = \abs{2x + 1} \)

İki ifadenin mutlak değerleri eşitse ifadeler ya birbirine eşittir ya da birbirinin zıt işaretlisidir.

Denklem 1:

\( x - 3 = 2x + 1 \)

\( x = -4 \)

Denklem 2:

\( x - 3 = -(2x + 1) \)

\( x - 3 = -2x - 1 \)

\( x = \dfrac{2}{3} \)

Denklemin çözüm kümesi her iki durumdan bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -4, \dfrac{2}{3} \right\} \)


SORU 13 :

\( \abs{3x^2 - 5x + 2} + 5x - 3x^2 = 2 \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

Mutlak değer ifadesini yalnız bırakalım.

\( \abs{3x^2 - 5x + 2} = 3x^2 - 5x + 2 \)

Mutlak değer içindeki ifade mutlak değerden olduğu gibi çıktığına göre değeri pozitif ya da sıfırdır.

\( 3x^2 - 5x + 2 \ge 0 \)

Eşitsizliğin sol tarafını çarpanlarına ayıralım.

\( (3x - 2)(x - 1) \ge 0 \)

İkinci dereceden ifadeyi sıfır yapan değerler \( x = \frac{2}{3} \) ve \( x = 1 \)'dir.

Pozitif başkatsayılı ve birbirinden farklı iki reel kökü olan ikinci dereceden bir ifade kök değerlerinde sıfır, köklerin arasındaki aralıkta negatif, dışındaki aralıkta pozitif olur.

Eşitsizlikte \( \ge \) sembolü kullanıldığı için eşitsizliğin pozitif ve sıfır olduğu aralıklar eşitsizliğin çözüm kümesi olur.

Çözüm kümesi: \( \left( -\infty, \dfrac{2}{3} \right] \cup [1, \infty) \)


SORU 14 :

\( k \in \mathbb{Z} \) olmak üzere,

Sayı doğrusu üzerindeki \( A(7) \) ve \( B(k + 4) \) noktaları arasındaki uzaklık, \( A(7) \) ve \( C(k + 10) \) noktaları arasındaki uzaklığın 3 katı olduğuna göre, \( k \) kaçtır?

Bir \( x \) sayısının sayı doğrusu üzerinde \( y \) sayısına uzaklığı \( \abs{x - y} \) ile ifade edilir.

\( A \) ve \( B \) noktaları arasındaki uzaklık aşağıdaki şekilde ifade edilir.

\( \abs{(k + 4) - 7} = \abs{k - 3} \)

\( A \) ve \( C \) noktaları arasındaki uzaklık aşağıdaki şekilde ifade edilir.

\( \abs{(k + 10) - 7} = \abs{k + 3} \)

Bu iki ifade arasında aşağıdaki ilişki veriliyor.

\( \abs{k - 3} = 3\abs{k + 3} \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( k - 3 = 3k + 9 \)

\( 2k = -12 \)

\( k = -6 \)

Durum 2:

\( k - 3 = -(3k + 9) \)

\( 4k = -6 \)

\( k = -\dfrac{3}{2} \)

\( k \) bir tam sayı olduğu için bu değer geçerli bir çözüm değildir.

Buna göre \( k = -6 \) bulunur.


SORU 15 :

\( x^2 - 8\abs{x} + 7 = 0 \) denkleminin kökler çarpımı kaçtır?

\( \abs{x^2} = \abs{x}^2 = x^2 \) özdeşliğini kullanalım.

\( \abs{x}^2 - 8\abs{x} + 7 = 0 \)

\( (\abs{x} - 1)(\abs{x} - 7) = 0 \)

\( \abs{x} \in \{ 1, 7 \} \)

Her \( \abs{x} \) değeri için denklemin çözümünü bulalım.

Durum 1:

\( \abs{x} = 1 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

\( x \in \{ -1, 1 \} \)

Durum 2:

\( \abs{x} = 7 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

\( x \in \{ -7, 7 \} \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -7, -1, 1, 7 \} \)

Denklemin kökler çarpımı \( (-7)(-1)(1)(7) = 49 \) olarak bulunur.


SORU 16 :

Aşağıdaki denklemlerin reel sayılardaki çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{\dfrac{x}{x - 2}} = 3 \)

(b) \( \abs{\dfrac{2x + 1}{x - 1}} = 1 \)

(c) \( \abs{\dfrac{x + 2}{1 - 2x}} = \dfrac{1}{3} \)

(a) seçeneği:

\( \abs{\dfrac{x}{x - 2}} = 3 \)

Paydayı sıfır yapan \( x = 2 \) değeri çözüm kümesinde yer almaz.

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( \dfrac{x}{x - 2} = 3 \)

\( x = 3(x - 2) \)

\( x = 3x - 6 \)

\( x = 3 \)

Durum 2:

\( \dfrac{x}{x - 2} = -3 \)

\( x = -3(x - 2) \)

\( x = -3x + 6 \)

\( x = \dfrac{3}{2} \)

Denklemin çözüm kümesi her iki durumdan bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ \dfrac{3}{2}, 3 \right\} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{\dfrac{2x + 1}{x - 1}} = 1 \)

Paydayı sıfır yapan \( x = 1 \) değeri çözüm kümesinde yer almaz.

Mutlak değer içindeki ifadenin alabileceği iki farklı değer için denklemi ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( \dfrac{2x + 1}{x - 1} = 1 \)

\( 2x + 1 = x - 1 \)

\( x = -2 \)

Durum 2:

\( \dfrac{2x + 1}{x - 1} = -1 \)

\( 2x + 1 = -(x - 1) \)

\( 2x + 1 = -x + 1 \)

\( x = 0 \)

Denklemin çözüm kümesi her iki durumdan bulunan çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -2, 0 \} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{\dfrac{x + 2}{1 - 2x}} = \dfrac{1}{3} \)

Mutlak değerde bölme kuralını kullanalım.

\( \dfrac{\abs{x + 2}}{\abs{1 - 2x}} = \dfrac{1}{3} \)

İçler - dışlar çarpımı yaparken paydayı sıfır yapan \( x = \frac{1}{2} \) değerinin çözüm kümesine dahil olamayacağını not edelim.

\( 3\abs{x + 2} = \abs{1 - 2x} \)

\( \abs{3x + 6} = \abs{1 - 2x} \)

Her iki tarafın karesini alıp iki kare farkı olarak yazalım.

\( (3x + 6)^2 = (1 - 2x)^2 \)

\( (3x + 6)^2 - (1 - 2x)^2 = 0 \)

\( [(3x + 6) - (1 - 2x)][(3x + 6) + (1 - 2x)] = 0 \)

\( (x + 7)(5x + 5) = 0 \)

\( 5(x + 7)(x + 1) = 0 \)

Denklemin çözüm kümesi her bir çarpanı sıfır yapan \( x \) değerlerinden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -7, -1 \} \)


SORU 17 :

Aşağıdaki denklemlerin çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{x - \abs{3x + 8} - 1} = 13 \)

(b) \( \abs{12x - \abs{-10x + 5} + 4} = 45 \)

(c) \( \abs{6x + \abs{-x} - 8} = 20 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{x - \abs{3x + 8} - 1} = 13 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = -\frac{8}{3} \) değerinin oluşturduğu \( x \lt -\frac{8}{3} \) ve \( x \ge -\frac{8}{3} \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt -\dfrac{8}{3} \)

Bu aralıkta \( 3x + 8 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( \abs{x - [-(3x + 8)] - 1} = 13 \)

\( \abs{x + 3x + 8 - 1} = 13 \)

\( \abs{4x + 7} = 13 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1.1:

\( 4x + 7 = 13 \)

\( x = \dfrac{3}{2} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt -\frac{8}{3} \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 1.2:

\( 4x + 7 = -13 \)

\( x = -5 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt -\frac{8}{3} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( x \ge -\dfrac{8}{3} \)

Bu aralıkta \( 3x + 8 \) ifadesi sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( \abs{x - (3x + 8) - 1} = 13 \)

\( \abs{-2x - 9} = 13 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 2.1:

\( -2x - 9 = 13 \)

\( x = -11 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge -\frac{8}{3} \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 2.2:

\( -2x - 9 = -13 \)

\( x = 2 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge -\frac{8}{3} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-5, 2\} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{12x - \abs{-10x + 5} + 4} = 45 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = \frac{1}{2} \) değerinin oluşturduğu \( x \lt \frac{1}{2} \) ve \( x \ge \frac{1}{2} \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt \dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( -10x + 5 \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( \abs{12x - (-10x + 5) + 4} = 45 \)

\( \abs{12x + 10x - 5 + 4} = 45 \)

\( \abs{22x - 1} = 45 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1.1:

\( 22x - 1 = 45 \)

\( x = \dfrac{23}{11} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt \frac{1}{2} \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 1.2:

\( 22x - 1 = -45 \)

\( x = -2 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt \frac{1}{2} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( x \ge \dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( -10x + 5 \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( \abs{12x - [-(-10x + 5)] + 4} = 45 \)

\( \abs{12x - 10x + 5 + 4} = 45 \)

\( \abs{2x + 9} = 45 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 2.1:

\( 2x + 9 = 45 \)

\( x = 18 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge \frac{1}{2} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2.2:

\( 2x + 9 = -45 \)

\( x = -27 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge \frac{1}{2} \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-2, 18\} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{6x + \abs{-x} - 8} = 20 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = 0 \) değerinin oluşturduğu \( x \lt 0 \) ve \( x \ge 0 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt 0 \)

Bu aralıkta \( x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( \abs{6x + (-x) - 8} = 20 \)

\( \abs{5x - 8} = 20 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1.1:

\( 5x - 8 = 20 \)

\( x = \dfrac{28}{5} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt 0 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 1.2:

\( 5x - 8 = -20 \)

\( x = -\dfrac{12}{5} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt 0 \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( x \ge 0 \)

Bu aralıkta \( x \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( \abs{6x + [-(-x)] - 8} = 20 \)

\( \abs{6x + x - 8} = 20 \)

\( \abs{7x - 8} = 20 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 2.1:

\( 7x - 8 = 20 \)

\( x = 4 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge 0 \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2.2:

\( 7x - 8 = -20 \)

\( x = -\dfrac{12}{7} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge 0 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -\dfrac{12}{5}, 4 \right\} \)


SORU 18 :

Aşağıdaki denklemlerin çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{3x - 2} + \abs{x - 2} = 12 \)

(b) \( \abs{2 - x} - \abs{2x - 1} = -6 \)

(c) \( \abs{12 - 4x} + \abs{8 - x} = 4 \)

(a) seçeneği:

\( \abs{3x - 2} + \abs{x - 2} = 12 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x \in \{\frac{2}{3}, 2\} \) değerlerinin oluşturduğu \( x \lt \frac{2}{3} \), \( \frac{2}{3} \le x \lt 2 \) ve \( x \ge 2 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt \dfrac{2}{3} \)

Bu aralıkta \( 3x - 2 \) ve \( x - 2 \) ifadeleri negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(3x - 2) + [-(x - 2)] = 12 \)

\( -3x + 2 + 2 - x = 12 \)

\( 4 - 4x = 12 \)

\( x = -2 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt \frac{2}{3} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( \dfrac{2}{3} \le x \lt 2 \)

Bu aralıkta \( 3x - 2 \) ifadesi sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

Bu aralıkta \( x - 2 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( (3x - 2) + [-(x - 2)] = 12 \)

\( 3x - 2 + 2 - x = 12 \)

\( x = 6 \)

Bu değer incelediğimiz \( \frac{2}{3} \le x \lt 2 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 3:

\( x \ge 2 \)

Bu aralıkta \( 3x - 2 \) ve \( x - 2 \) ifadeleri sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( (3x - 2) + (x - 2) = 12 \)

\( 4x - 4 = 12 \)

\( x = 4 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge 2 \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-2, 4\} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{2 - x} - \abs{2x - 1} = -6 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x \in \{\frac{1}{2}, 2\} \) değerlerinin oluşturduğu \( x \lt \frac{1}{2} \), \( \frac{1}{2} \le x \lt 2 \) ve \( x \ge 2 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt \dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( 2x - 1 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

Bu aralıkta \( 2 - x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( (2 - x) - [-(2x - 1)] = -6 \)

\( 2 - x + 2x - 1 = -6 \)

\( x = -7 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt \frac{1}{2} \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( \dfrac{1}{2} \le x \lt 2 \)

Bu aralıkta \( 2x - 1 \) ve \( 2 - x \) ifadeleri sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( (2 - x) - (2x - 1) = -6 \)

\( 2 - x - 2x + 1 = -6 \)

\( x = 3 \)

Bu değer incelediğimiz \( \frac{1}{2} \le x \lt 2 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 3:

\( x \ge 2 \)

Bu aralıkta \( 2x - 1 \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

Bu aralıkta \( 2 - x \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(2 - x) - (2x - 1) = -6 \)

\( -2 + x - 2x + 1 = -6 \)

\( x = 5 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge 2 \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-7, 5\} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{12 - 4x} + \abs{8 - x} = 4 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x \in \{3, 8\} \) değerlerinin oluşturduğu \( x \lt 3 \), \( 3 \le x \lt 8 \) ve \( x \ge 8 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt 3 \)

Bu aralıkta \( 12 - 4x \) ve \( 8 - x \) ifadeleri pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( (12 - 4x) + (8 - x) = 4 \)

\( 12 - 4x + 8 - x = 4 \)

\( x = \dfrac{16}{5} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt 3 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 2:

\( 3 \le x \lt 8 \)

Bu aralıkta \( 12 - 4x \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

Bu aralıkta \( 8 - x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( -(12 - 4x) + (8 - x) = 4 \)

\( -12 + 4x + 8 - x = 4 \)

\( x = \dfrac{8}{3} \)

Bu değer incelediğimiz \( 3 \le x \lt 8 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 3:

\( x \ge 8 \)

Bu aralıkta \( 12 - 4x \) ve \( 8 - x \) ifadeleri sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(12 - 4x) + [-(8 - x)] = 4 \)

\( -12 + 4x - 8 + x = 4 \)

\( x = \dfrac{24}{5} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \ge 8 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Her üç durumda da geçerli bir çözüm bulunmadığı için denklemin çözüm kümesi boş kümedir.

Çözüm kümesi: \( \emptyset \)


SORU 19 :

Sayı doğrusu üzerindeki \( x \) tam sayısının \( -6 \) ve \( 3 \) sayılarına uzaklıkları toplamı \( 15 \)'tir.

Buna göre \( x \) tam sayısının alabileceği değerler toplamı kaçtır?

Bir \( x \) sayısının sayı doğrusu üzerinde \( y \) sayısına uzaklığı \( \abs{x - y} \) ile ifade edilir.

Buna göre soruda verilen uzaklıklar toplamını aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz.

\( \abs{x - (-6)} + \abs{x - 3} = 15 \)

\( \abs{x + 6} + \abs{x - 3} = 15 \)

Her bir mutlak değer ifadesini sıfır yapan \( x \) değerleri denklemin kritik noktalarıdır.

Buna göre \( x = -6 \) ve \( x = 3 \) denklemin kritik noktalarıdır.

Mutlak değer denklemleri kritik noktalar arasında kalan her bir aralık için ayrı ayrı çözülür.

Durum 1:

\( x \lt -6 \)

Bu aralıkta her iki mutlak değer ifadesi de negatif olur, dolayısıyla mutlak değerden negatif işaretli çıkar.

\( -(x + 6) - (x - 3) = 15 \)

\( -2x - 3 = 15 \)

\( x = -9 \)

Bulduğumuz değer denklemi çözdüğümüz \( x \lt -6 \) aralığında olduğu için geçerli bir çözümdür.

Durum 2:

\( -6 \le x \lt 3 \)

Bu aralıkta \( x + 6 \) ifadesi pozitif, \( x - 3 \) ifadesi negatif olur, dolayısıyla birinci ifade mutlak değerden olduğu gibi, ikinci ifade negatif işaretli çıkar.

\( (x + 6) - (x - 3) = 15 \)

\( 9 = 15 \)

Elde ettiğimiz eşitlik herhangi bir \( x \) değeri için sağlanmadığı için bu aralıkta geçerli bir çözüm yoktur.

Durum 3:

\( 3 \le x \)

Bu aralıkta her iki mutlak değer ifadesi de pozitif olur, dolayısıyla mutlak değerden olduğu gibi çıkar.

\( (x + 6) + (x - 3) = 15 \)

\( 2x + 3 = 15 \)

\( x = 6 \)

Bulduğumuz değer denklemi çözdüğümüz \( 3 \le x \) aralığında olduğu için geçerli bir çözümdür.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-9, 6\} \)

Buna göre \( x \)'in alabileceği değerler toplamı \( -9 + 6 = -3 \) olur.


SORU 20 :

\( (x - 4)^2 - 4\abs{4 - x} = 5 \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

\( \abs{x^2} = \abs{x}^2 = x^2 \) özdeşliğini kullanalım.

\( (x - 4)^2 = \abs{x - 4}^2 \)

\( \abs{x - 4} \) ve \( \abs{4 - x} \) ifadeleri birbirine eşittir.

\( \abs{x - 4}^2 - 4\abs{x - 4} = 5 \)

\( \abs{x - 4} = t \) şeklinde değişken değiştirme uygulayalım.

\( t^2 - 4t = 5 \)

\( t^2 - 4t - 5 = 0 \)

\( (t - 5)(t + 1) = 0 \)

\( t \in \{ -1, 5 \} \)

Her \( t \) değeri için denklemin çözümünü bulalım.

Durum 1:

\( t = -1 = \abs{x - 4} \)

Bir mutlak değer ifadesinin sonucu negatif olamayacağı için bu denklemin bir çözümü yoktur.

\( x \in \emptyset \)

Durum 2:

\( t = 5 = \abs{x - 4} \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 2.1:

\( x - 4 = 5 \)

\( x = 9 \)

Durum 2.2:

\( x - 4 = -5 \)

\( x = -1 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -1, 9 \} \)


SORU 21 :

Aşağıdaki denklemlerin çözüm kümelerini bulunuz.

(a) \( \abs{x - 1} = x^2 + 4x - 5 \)

(b) \( \abs{3x - 18} = 3x^2 - 4x - 12 \)

(c) \( \abs{10 - 8x} = 5x^2 + 15x \)

(a) seçeneği:

\( \abs{x - 1} = x^2 + 4x - 5 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = 1 \) değerinin oluşturduğu \( x \lt 1 \) ve \( x \ge 1 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt 1 \)

Bu aralıkta \( x - 1 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(x - 1) = x^2 + 4x - 5 \)

\( x^2 + 5x - 6 = 0 \)

\( (x + 6)(x - 1) = 0 \)

\( x = -6, \quad x = 1 \)

İncelediğimiz \( x \lt 1 \) aralığında sadece \( x = -6 \) geçerli bir çözümdür.

\( x = -6 \)

Durum 2:

\( x \ge 1 \)

Bu aralıkta \( x - 1 \) ifadesi sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( x - 1 = x^2 + 4x - 5 \)

\( x^2 + 3x - 4 = 0 \)

\( (x + 4)(x - 1) = 0 \)

\( x = -4, \quad x = 1 \)

İncelediğimiz \( x \ge 1 \) aralığında sadece \( x = 1 \) geçerli bir çözümdür.

\( x = 1 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{-6, 1\} \)

(b) seçeneği:

\( \abs{3x - 18} = 3x^2 - 4x - 12 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = 6 \) değerinin oluşturduğu \( x \lt 6 \) ve \( x \ge 6 \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt 6 \)

Bu aralıkta \( 3x - 18 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(3x - 18) = 3x^2 - 4x - 12 \)

\( 3x^2 - x - 30 = 0 \)

\( (3x - 10)(x + 3) = 0 \)

\( x = \dfrac{10}{3}, \quad x = -3 \)

Bu iki değer incelediğimiz \( x \lt 6 \) aralığında bulunduğu için geçerli birer çözümdür.

\( x \in \left\{ -3, \dfrac{10}{3} \right\} \)

Durum 2:

\( x \ge 6 \)

Bu aralıkta \( 3x - 18 \) ifadesi sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( 3x - 18 = 3x^2 - 4x - 12 \)

\( 3x^2 - 7x + 6 = 0 \)

Denklemin deltasını hesaplayalım.

\( \Delta = b^2 - 4ac \)

\( a = 3, \quad b = -7, \quad c = 6 \)

\( \Delta = (-7)^2 - 4(3)(6) = -23 \)

\( \Delta \lt 0 \) olduğu için denklemin reel sayı kökü yoktur.

\( x \in \emptyset \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -3, \dfrac{10}{3} \right\} \)

(c) seçeneği:

\( \abs{10 - 8x} = 5x^2 + 15x \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x = \frac{5}{4} \) değerinin oluşturduğu \( x \lt \frac{5}{4} \) ve \( x \ge \frac{5}{4} \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt \dfrac{5}{4} \)

Bu aralıkta \( 10 - 8x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( 10 - 8x = 5x^2 + 15x \)

\( 5x^2 + 23x - 10 = 0 \)

\( (5x - 2)(x + 5) = 0 \)

\( x = \dfrac{2}{5}, \quad x = -5 \)

Bu iki değer incelediğimiz \( x \lt \frac{5}{4} \) aralığında bulunduğu için geçerli birer çözümdür.

\( x \in \left\{ -5, \dfrac{2}{5} \right\} \)

Durum 2:

\( x \ge \dfrac{5}{4} \)

Bu aralıkta \( 10 - 8x \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(10 - 8x) = 5x^2 + 15x \)

\( -10 + 8x = 5x^2 + 15x \)

\( 5x^2 + 7x + 10 = 0 \)

Denklemin deltasını hesaplayalım.

\( \Delta = b^2 - 4ac \)

\( a = 5, \quad b = 7, \quad c = 10 \)

\( \Delta = 7^2 - 4(5)(10) = -151 \)

\( \Delta \lt 0 \) olduğu için denklemin reel sayı kökü yoktur.

\( x \in \emptyset \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -5, \dfrac{2}{5} \right\} \)


SORU 22 :

\( \abs{2x^2 + 7x + 3} = 10x + 12 \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

Mutlak değer içindeki ifadeyi çarpanlarına ayıralım.

\( \abs{(2x + 1)(x + 3)} = 10x + 12 \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x \in \{-3, -\frac{1}{2}\} \) değerlerinin oluşturduğu \( x \lt -3 \), \( -3 \le x \lt -\frac{1}{2} \) ve \( x \ge -\frac{1}{2} \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt -3 \)

Bu aralıkta \( 2x + 1 \) ve \( x + 3 \) ifadeleri negatif olur, dolayısıyla çarpımları pozitif olur ve mutlak değerden olduğu gibi çıkar.

\( (2x + 1)(x + 3) = 10x + 12 \)

\( 2x^2 + 7x + 3 = 10x + 12 \)

\( 2x^2 - 3x - 9 = 0 \)

\( (2x + 3)(x - 3) = 0 \)

\( x = -\dfrac{3}{2}, \quad x = 3 \)

İncelediğimiz \( x \lt -3 \) aralığında iki değer de geçerli birer çözüm değildir.

\( x \in \emptyset \)

Durum 2:

\( -3 \le x \lt -\dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( x + 3 \) ifadesi sıfır ya da pozitif, \( 2x + 1 \) ifadesi negatif olur, dolayısıyla çarpımları sıfır ya da negatif olur ve mutlak değerden negatif işaretli çıkar.

\( -(2x + 1)(x + 3) = 10x + 12 \)

\( -2x^2 - 7x - 3 = 10x + 12 \)

\( 2x^2 + 17x + 15 = 0 \)

\( (2x + 15)(x + 1) = 0 \)

\( x = -\dfrac{15}{2}, \quad x = -1 \)

İncelediğimiz \( -3 \le x \lt -\frac{1}{2} \) aralığında sadece \( x = -1 \) geçerli bir çözümdür.

\( x = -1 \)

Durum 3:

\( x \ge -\dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( 2x + 1 \) ve \( x + 3 \) ifadeleri sıfır ya da pozitif olur, dolayısıyla çarpımları sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değerden olduğu gibi çıkar.

\( (2x + 1)(x + 3) = 10x + 12 \)

\( 2x^2 + 7x + 3 = 10x + 12 \)

\( 2x^2 - 3x - 9 = 0 \)

\( (2x + 3)(x - 3) = 0 \)

\( x = -\dfrac{3}{2}, \quad x = 3 \)

İncelediğimiz \( x \ge -\frac{1}{2} \) aralığında sadece \( x = 3 \) geçerli bir çözümdür.

\( x = 3 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -1, 3 \} \)


SORU 23 :

\( -1 \) sayısının \( a \) noktasına uzaklığı 7 birim, \( a \) noktasının \( b \) noktasına uzaklığı \( 11 \) birimdir.

Buna göre \( b \)'nin alabileceği farklı tam sayı değerlerinin toplamı kaçtır?

Bir \( x \) sayısının sayı doğrusu üzerinde \( y \) sayısına uzaklığı \( \abs{x - y} \) ile ifade edilir.

Buna göre soruda verilen birinci uzaklığı aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz.

\( \abs{a - (-1)} = \abs{a + 1} = 7 \)

Bu denklemin iki çözümü vardır.

\( a + 1 = 7 \Longrightarrow a = 6 \)

\( a + 1 = -7 \Longrightarrow a = -8 \)

Soruda verilen ikinci uzaklığı aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz.

\( \abs{a - b} = 11 \)

Yukarıda bulduğumuz iki \( a \) değeri için bu eşitliği \( b \) için ayrı ayrı çözelim.

Durum 1:

\( a = 6 \)

\( \abs{6 - b} = 11 \)

Bu denklemin iki çözümü vardır.

\( 6 - b = 11 \Longrightarrow b = -5 \)

\( 6 - b = -11 \Longrightarrow b = 17 \)

Durum 2:

\( a = -8 \)

\( \abs{-8 - b} = 11 \)

Bu denklemin iki çözümü vardır.

\( -8 - b = 11 \Longrightarrow b = -19 \)

\( -8 - b = -11 \Longrightarrow b = 3 \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( b \in \{ -19, -5, 3, 17 \} \)

Buna göre \( b \)'nin alabileceği değerler toplamı \( -19 + (-5) + 3 + 17 = -4 \) olarak bulunur.


SORU 24 :

\( \abs{\dfrac{\abs{x}}{x} + 4 + x} = 4x + 5 \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

İçteki mutlak değer ifadesinin içini sıfır yapan \( x = 0 \) değerinin oluşturduğu \( x \lt 0 \), \( x = 0 \) ve \( x \gt 0 \) durumlarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt 0 \)

Bu aralıkta \( x \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( \abs{x} = -x \)

\( \abs{\dfrac{-x}{x} + 4 + x} = 4x + 5 \)

\( \abs{3 + x} = 4x + 5 \)

Bu eşitlikte \( 3 + x \) ifadesinin işaretine göre iki durum oluşur.

Durum 1.1:

\( -3 \le x \lt 0 \)

Bu aralıkta \( 3 + x \) ifadesi sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( 3 + x = 4x + 5 \)

\( x = -\dfrac{2}{3} \)

Bu değer incelediğimiz \( -3 \le x \lt 0 \) aralığında bulunduğu için geçerli bir çözümdür.

\( x \in \left\{ -\dfrac{2}{3} \right\} \)

Durum 1.2:

\( x \lt -3 \)

Bu aralıkta \( 3 + x \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( -(3 + x) = 4x + 5 \)

\( -3 - x = 4x + 5 \)

\( x = -\dfrac{8}{5} \)

Bu değer incelediğimiz \( x \lt -3 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 2:

\( x = 0 \)

\( x = 0 \) değeri \( \frac{\abs{x}}{x} \) ifadesini tanımsız yaptığı için geçerli bir çözüm değildir.

Durum 3:

\( x \gt 0 \)

Bu aralıkta \( x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( \abs{x} = x \)

\( \abs{\dfrac{x}{x} + 4 + x} = 4x + 5 \)

\( \abs{5 + x} = 4x + 5 \)

\( x \gt 0 \) aralığında \( 5 + x \) pozitif olur.

\( 5 + x = 4x + 5 \)

\( x = 0 \)

Bu değer incelediğimiz \( x \gt 0 \) aralığında bulunmadığı için geçerli bir çözüm değildir.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -\dfrac{2}{3} \right\} \)


SORU 25 :

\( x \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{x - 6}\abs{2x^2 + 6x - 36} = 30\abs{3x - 9} \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

İkinci dereceden ifadeyi çarpanlarına ayıralım.

\( \abs{x - 6}\abs{2(x + 6)(x - 3)} = 30\abs{3x - 9} \)

Bir çarpımın mutlak değeri mutlak değerlerin çarpımı şeklinde yazılabilir.

Ayrıca pozitif çarpanlar mutlak değer dışına çıkarılabilir.

\( 2\abs{x - 6}\abs{x + 6}\abs{x - 3} = 90\abs{x - 3} \)

Eşitliğin her iki tarafındaki \( \abs{x - 3} \) çarpanlarını, bu çarpanı sıfır yapan \( x = 3 \) değerinin denklemin köklerinden biri olduğunu not ederek sadeleştirelim.

\( \abs{x - 6} \abs{x + 6} = 45 \)

\( \abs{(x - 6)(x + 6)} = 45 \)

\( \abs{x^2 - 36} = 45 \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( x^2 - 36 = 45 \)

\( x^2 = 81 \)

\( x \in \{ -9, 9 \} \)

Durum 2:

\( x^2 - 36 = -45 \)

\( x^2 = -9 \)

Bir tam kare ifade negatif olamayacağı için bu durum için reel sayılarda bir çözüm yoktur.

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \{ -9, 3, 9 \} \)


SORU 26 :

\( k \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{x + 7} + \abs{x - 6} = k \) denkleminin çözüm kümesi sonsuz elemanlı olduğuna göre, \( k \) kaçtır?

Soruyu mutlak değerin uzaklık tanımını kullanarak çözelim.

Bu tanıma göre, iki reel sayının farkının mutlak değeri bu iki sayının sayı doğrusu üzerinde aralarındaki uzaklığı verir.

Verilen eşitliği düzenleyelim.

\( \abs{x - (-7)} + \abs{x - 6} = k \)

Buna göre, \( \abs{x - (-7)} \) ifadesi \( x \)'in sayı doğrusu üzerinde \( -7 \) noktasına olan uzaklığını, \( \abs{x - 6} \) ifadesi de \( x \)'in sayı doğrusu üzerinde 6 noktasına olan uzaklığını verir.

Sayı doğrusu üzerinde \( -7 \) ve 6 noktaları arasındaki uzaklık \( \abs{-7 - 6} = 13 \) birimdir.

Denklemin çözüm kümesini üç durum için ayrı ayrı inceleyelim.

Durum 1: \( k \gt 13 \)

\( x \) noktası \( (-\infty, -7) \) ya da \( (6, \infty) \) aralığında ise uzaklıklar toplamı 13'ten büyük olur.

Bu durumda denklemi sağlayan biri \( (-\infty, -7) \) diğeri \( (6, \infty) \) aralığında olmak üzere 2 farklı nokta vardır.

Dolayısıyla denklemin çözüm kümesi iki elemanlı olur.

Durum 2: \( k \lt 13 \)

Bir noktanın \( -7 \) ve 6 noktalarına olan uzaklıklarının toplamı, bu iki nokta arasındaki uzaklıktan küçük olamaz.

Bu durumda denklemin çözüm kümesi boş küme olur.

Durum 3: \( k = 13 \)

\( x \) noktası \( [-7, 6] \) aralığında bir nokta ise \( x \) noktasının bu iki noktaya olan uzaklıklarının toplamı daima bu iki nokta arasındaki uzaklığa eşit olur.

Bu aralıkta sonsuz sayıda reel sayı olduğu için denklemin sonsuz sayıda çözümü olur.

Buna göre \( k = 13 \) bulunur.


SORU 27 :

\( k \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{x^2 - 9} = k \)

denkleminin reel sayılardaki çözüm kümesinin her seçenekte belirtilen sayıda elemana sahip olması için, \( k \) değeri ya da değer aralığı ne olmalıdır?

(a) 4 çözüm

(b) 3 çözüm

(c) 2 çözüm

(d) 1 çözüm

(e) 0 çözüm (çözüm yok)

Bu denklemin çözümleri, denklemin iki tarafını temsil eden \( f(x) = \abs{x^2 - 9} \) ve \( y = k \) fonksiyonlarının grafiklerinin kesişim noktalarının apsisleridir.

\( y = x^2 - 9 \) parabolünün tepe noktası \( (0, -9) \)'dur ve \( x \) eksenini \( x = -3 \) ve \( x = 3 \) noktalarında keser.

Mutlak değer alındığında eksenin altında kalan kısım yukarı katlanır ve tepe noktası \( (0, 9) \) olur.

GRAFİK 2

Farklı \( k \) değerleri için \( y = k \) yatay doğrusu ile grafiğin kesişim durumlarını inceleyelim.

(a) seçeneği: 4 çözüm

\( y = k \) doğrusunun \( f \) fonksiyonunu 4 farklı noktada kesmesi için, doğru \( x \) ekseni ile tepe noktası arasında yer almalıdır.

\( k \in (0, 9) \)

(b) seçeneği: 3 çözüm

\( y = k \) doğrusu sadece tepe noktasından geçtiğinde \( f \) fonksiyonunu 3 noktada keser.

\( k = 9 \)

(c) seçeneği: 2 çözüm

Doğru \( f \) fonksiyonunu iki farklı durumda 2 noktada keser.

Durum 1:

\( y = k \) doğrusu tepe noktasının üstündeki bölgede olduğunda \( f \) fonksiyonunu dıştaki iki koldan keser.

\( k \gt 9 \)

Durum 2:

\( y = k \) doğrusu \( x \) ekseni üzerinde olduğunda \( f \) fonksiyonunu \( x = -3 \) ve \( x = 3 \) noktalarında keser.

\( k = 0 \)

\( k \in (9, \infty) \cup \{ 0 \} \)

(d) seçeneği: 1 çözüm

\( f \) fonksiyonu çift olduğundan grafiği \( y \) eksenine göre simetriktir.

Elde edilen kesişim noktaları da simetrik noktalardır, dolayısıyla yalnızca \( x = 0 \) apsisinde tek bir nokta vardır, bu noktada da doğru fonksiyonu 3 noktada keser.

Denklemin 1 reel çözüme sahip olmasını sağlayan hiçbir \( k \) değeri yoktur.

\( k \in \emptyset \)

(e) seçeneği: 0 çözüm

Bir mutlak değer ifadesi hiçbir zaman negatif olamayacağından, \( y = k \) doğrusu \( x \) ekseninin altında kaldığında fonksiyonu kesmez.

\( (k \in (-\infty, 0)) \)


SORU 28 :

\( \abs{x - n} + \abs{7n - 7x} = 48n \) denkleminin kökleri \( x_1 \) ve \( x_2 \) olarak veriliyor.

\( \abs{x_1 - x_2} = 108 \) olduğuna göre, \( n \) kaçtır?

Verilen eşitliği düzenleyelim.

Mutlak değer içindeki pozitif çarpan mutlak değer dışına çıkarılabilir.

\( \abs{x - n} + 7\abs{n - x} = 48n \)

Mutlak değer içini \( -1 \) ile çarpıp terimlerin yerini değiştirebiliriz.

\( \abs{x - n} + 7\abs{x - n} = 48n \)

\( 8\abs{x - n} = 48n \)

\( \abs{x - n} = 6n \)

Bu denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( x - n = 6n \)

\( x = 7n \)

Durum 2:

\( x - n = -6n \)

\( x = -5n \)

Buna göre denklemi sağlayan değerler aşağıdaki gibidir.

\( x_1 = 7n, \quad x_2 = -5n \)

\( \abs{x_1 - x_2} = 108 \)

\( \abs{7n - (-5n)} = 108 \)

\( \abs{12n} = 108 \)

\( 12\abs{n} = 108 \)

\( \abs{n} = 9 \)

\( n = 9 \) ya da \( n = -9 \) olabilir, ancak soruda verilen eşitlikte iki mutlak değer ifadesinin toplamı negatif olamayacağı için \( n = -9 \) denklemi sağlamaz.

Buna göre \( n = 9 \) bulunur.


SORU 29 :

\( \dfrac{1}{\abs{1 - 2x}} + \dfrac{2}{\abs{4x + 1}} = 1 \) denkleminin çözüm kümesini bulunuz.

Rasyonel ifadenin paydalarını eşitleyelim.

\( \dfrac{1}{\abs{1 - 2x}} + \dfrac{2}{\abs{4x + 1}} = 1 \)

\( \dfrac{\abs{4x + 1} + 2\abs{1 - 2x}}{\abs{1 - 2x}\abs{4x + 1}} = 1 \)

İçler - dışlar çarpımı yapalım.

İçler - dışlar çarpımı yaparken paydadaki iki çarpanı sıfır yapan \( x = \frac{1}{2} \) ve \( x = -\frac{1}{4} \) değerlerinin çözüm kümesine dahil olamayacağını not edelim.

\( \abs{4x + 1} + 2\abs{1 - 2x} = \abs{4x + 1}\abs{1 - 2x} \)

Mutlak değer içini sıfır yapan \( x \in \{-\frac{1}{4}, \frac{1}{2} \} \) değerlerinin oluşturduğu \( x \lt -\frac{1}{4} \), \( -\frac{1}{4} \le x \lt \frac{1}{2} \) ve \( x \ge \frac{1}{2} \) aralıklarını ayrı ayrı inceleyelim ve her durumda oluşan denklemi çözelim.

Durum 1:

\( x \lt -\dfrac{1}{4} \)

Bu aralıkta \( 4x + 1 \) ifadesi negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

Bu aralıkta \( 1 - 2x \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( -(4x + 1) + 2(1 - 2x) = -(4x + 1)(1 - 2x) \)

\( -4x - 1 + 2 - 4x = 8x^2 - 4x + 2x - 1 \)

\( 8x^2 + 6x - 2 = 0 \)

\( 2(4x - 1)(x + 1) = 0 \)

\( x = \dfrac{1}{4}, \quad x = -1 \)

İncelediğimiz \( x \lt -\frac{1}{4} \) aralığında sadece \( x = -1 \) geçerli bir çözümdür.

\( x = -1 \)

Durum 2:

\( -\dfrac{1}{4} \le x \lt \dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( 4x + 1 \) ve \( 1 - 2x \) ifadeleri sıfır ya da pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

\( (4x + 1) + 2(1 - 2x) = (4x + 1)(1 - 2x) \)

\( 4x + 1 + 2 - 4x = -8x^2 + 4x - 2x + 1 \)

\( 8x^2 - 2x + 2 = 0 \)

\( 4x^2 - x + 1 = 0 \)

Denklemin deltasını hesaplayalım.

\( \Delta = b^2 - 4ac \)

\( a = 4, \quad b = -1, \quad c = 1 \)

\( \Delta = (-1)^2 - 4(4)(1) = -15 \)

\( \Delta \lt 0 \) olduğundan denklemin reel sayı kökü yoktur.

\( x \in \emptyset \)

Durum 3:

\( x \ge \dfrac{1}{2} \)

Bu aralıkta \( 4x + 1 \) ifadesi pozitif olur ve mutlak değer dışına olduğu gibi çıkar.

Bu aralıkta \( 1 - 2x \) ifadesi sıfır ya da negatif olur ve mutlak değer dışına negatif işaretli çıkar.

\( (4x + 1) + 2[-(1 - 2x)] = (4x + 1)[-(1 - 2x)] \)

\( 4x + 1 - 2 + 4x = 8x^2 - 4x + 2x - 1 \)

\( 8x^2 - 10x = 0 \)

\( 2x(4x - 5) = 0 \)

\( x = 0, \quad x = \dfrac{5}{4} \)

İncelediğimiz \( x \ge \frac{1}{2} \) aralığında sadece \( x = \frac{5}{4} \) geçerli bir çözümdür.

\( x = \dfrac{5}{4} \)

Denklemin çözüm kümesi her durum için bulduğumuz çözümlerin birleşiminden oluşur.

Çözüm kümesi: \( \left\{ -1, \dfrac{5}{4} \right\} \)


SORU 30 :

\( a, b \in \mathbb{R} \) olmak üzere,

\( \abs{3x - a} = b \) denkleminin çözüm kümesi \( \{ -4, 10 \} \) olduğuna göre, \( ab \) çarpımı kaçtır?

Verilen denklem iki durumda sağlanır.

Durum 1:

\( 3x - a \ge 0 \)

\( 3x - a = b \)

\( 3x - a \) ifadesi \( x \) daha büyük olan \( 10 \) değerini aldığında pozitif olur.

\( 3(10) = a + b \)

\( a + b = 30 \)

Durum 2:

\( 3x - a \lt 0 \)

\( 3x - a = -b \)

\( 3x - a \) ifadesi \( x \) daha küçük olan \( -4 \) değerini aldığında negatif olur.

\( 3(-4) - a = -b \)

\( a - b = -12 \)

Bulduğumuz iki denklemi ortak çözdüğümüzde aşağıdaki değerleri buluruz.

\( a = 9, \quad b = 21 \)

Buna göre \( ab = 9 \cdot 21 = 189 \) olarak bulunur.


SORU 31 :

\( a, b, c \in \mathbb{Z} \) olmak üzere,

\( \abs{4a + 24} + \abs{5b + 10} + \abs{3c - 9} + \abs{2d - 4} = 2 \)

olduğuna göre, \( a + b + c + d \) toplamının alabileceği en küçük değer kaçtır?

İfadeyi düzenleyelim.

\( \abs{4(a + 6)} + \abs{5(b + 2)} + \abs{3(c - 3)} + \abs{2(d - 2)} = 2 \)

Mutlak değer içindeki pozitif çarpan mutlak değer dışına çıkarılabilir.

\( 4\abs{a + 6} + 5\abs{b + 2} + 3\abs{c - 3} + 2\abs{d - 2} = 2 \)

\( a, b, c \) tam sayı oldukları için \( 4\abs{a + 6}, 5\abs{b + 2},3\abs{c - 3} \) ifadeleri sırasıyla 4'ün, 5'in ve 3'ün katları olur.

Mutlak değer ifadesi hiçbir zaman negatif olamayacağı için ve verilen ifade ikiye eşit olduğu için, bu ifadeler ayrı ayrı sıfıra eşit olmalıdır.

Bu ifadeleri sıfıra eşitleyerek \( a, b, c \) değerlerini bulalım.

\( 4\abs{a + 6} = 0 \)

\( a = -6 \)

\( 5\abs{b + 2} = 0 \)

\( b = -2 \)

\( 3\abs{c - 3} = 0 \)

\( c = 3 \)

Bulduğumuz değerleri denklemde yerine koyalım.

\( 0 + 2\abs{d - 2} = 2 \)

\( \abs{d - 2} = 1 \)

\( d - 2 = \pm 1 \)

\( d \in \{ 1, 3 \} \)

Toplamın en küçük değeri istendiği için \( d = 1 \) seçilir.

\( a + b + c + d = -6 - 2 + 3 + 1 = -4 \) bulunur.


SORU 32 :

\( \abs{\abs{x - 21} - a} = 6 \) denkleminin 4 reel kökü bulunduğuna göre, \( a \) değer aralığı nedir?

En dıştaki mutlak değer ifadesini açalım.

\( \abs{x - 21} - a = \pm 6 \)

\( \abs{x - 21} = \pm 6 + a \)

Denklemin 4 reel kökü olabilmesi için \( 6 + a \) ve \( -6 + a \) değerlerinin ikisi de içteki mutlak değer açıldığında ikişer çözüm üretecek şekilde pozitif birer reel sayıya karşılık gelmelidir.

\( 6 + a \gt 0 \Longrightarrow a \gt -6 \)

\( -6 + a \gt 0 \Longrightarrow a \gt 6 \)

\( a \) için bulduğumuz iki aralığı da sağlayan değerlerde denklemin 4 reel kökü olur.

\( a \in (6, \infty) \)


SORU 33 :

\( \abs{x - a} + \abs{x + 5} = 14 \) denkleminin çözüm kümesini sonsuz elemanlı yapan \( a \) değerlerinin toplamı kaçtır?

Denklemin çözüm kümesinin sonsuz elemanlı olması için belirli bir aralıkta \( x \) değişkenleri birbirini götürmeli ve \( 14 = 14 \) şeklinde bir eşitlik oluşmalıdır.

\( x \) değişkenleri birbirini iki durumda götürür.

Durum 1:

Bu durumda birinci mutlak değer ifadesi negatif, ikinci mutlak değer ifadesi pozitif ya da sıfır olur.

\( x - a \lt 0 \) ve \( x + 5 \ge 0 \)

\( a - x + x + 5 = 14 \)

\( a + 5 = 14 \)

\( a = 9 \)

Durum 2:

Bu durumda ikinci mutlak değer ifadesi negatif, birinci mutlak değer ifadesi pozitif ya da sıfır olur.

\( x - a \ge 0 \) ve \( x + 5 \lt 0 \)

\( x - a - x - 5 = 14 \)

\( -a - 5 = 14 \)

\( a = -19 \)

Buna göre \( a \) değerlerinin toplamı \( 9 + (-19) = -10 \) olur.


SORU 34 :

\( a, b, m \in \mathbb{Z} \) olmak üzere,

\( \abs{a} + \abs{b} = m \) eşitliğini sağlayan 32 tane \( (a, b) \) ikilisi olduğuna göre, \( m \) kaçtır?

\( a = 0 \) olduğu durumda \( b = m \) ya da \( b = -m \) olmak üzere iki çözüm vardır.

\( b = 0 \) olduğu durumda \( a = m \) ya da \( a = -m \) olmak üzere iki çözüm vardır.

\( 0 \lt \abs{a} \lt m \) olduğu \( m - 1 \) durumun her birinde ise \( (a, b) \) ikilileri için \( (+, +), (+, -), (-, +), (-, -) \) olmak üzere dörder çözüm vardır.

Buna göre verilen denklemin toplam çözüm sayısı aşağıdaki sayıda olur.

\( 2 + 2 + 4(m - 1) = 4m \)

\( 4m = 32 \)

\( m = 8 \) bulunur.

Yukarıdaki açıklamaları netleştirmek adına, denklemin 32 çözümü aşağıdaki gibi olur.

\( a = 0 \) için:

\( (0, 8), (0, -8) \)

\( \abs{a} = 1 \) için:

\( (1, 7), (1, -7), (-1, 7), (-1, -7) \)

\( \abs{a} = 2 \) için:

\( (2, 6), (2, -6), (-2, 6), (-2, -6) \)

\( \vdots \)

\( a = 8 \) için:

\( (8, 0), (-8, 0) \)


SORU 35 :

\( \abs{x}, x + 12, x^2 \) reel sayıları sadece iki farklı sayı içerdiğine göre, \( x \)'in alabileceği kaç farklı değer vardır?

Verilen üç ifadenin sadece iki farklı sayı içermesi için iki ifade birbirine eşit, diğeri bu iki ifadeden farklı olmalıdır.

İfadeleri sırasıyla ikili olarak birbirine eşitleyerek denklemleri çözelim.

Durum 1:

\( \abs{x} = x + 12 \)

Durum 1.1: \( x \ge 0 \)

\( x = x + 12 \)

\( 0 = 12 \)

Bu durumda geçerli bir çözüm yoktur.

Durum 1.2: \( x \lt 0 \)

\( -x = x + 12 \)

\( x = -6 \)

Bu durumda verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{-6}, -6 + 12, (-6)^2 \)

\( 6, 6, 36 \)

Durum 2:

\( \abs{x} = x^2 \)

Durum 2.1: \( x \ge 0 \)

\( x = x^2 \)

\( x(x - 1) = 0 \)

\( x = 0 \) ya da \( x = 1 \)

\( x = 0 \) için verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{0}, 0 + 12, 0^2 \)

\( 0, 12, 0 \)

\( x = 1 \) için verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{1}, 1 + 12, 1^2 \)

\( 1, 13, 1 \)

Durum 2.2: \( x \lt 0 \)

\( -x = x^2 \)

\( x(x + 1) = 0 \)

\( x = 0 \) ya da \( x = -1 \)

\( x = 0 \) için verilen 3 sayıyı yukarıda bulmuştuk.

\( x = -1 \) için verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{-1}, -1 + 12, (-1)^2 \)

\( 1, 11, 1 \)

Durum 3:

\( x + 12 = x^2 \)

\( (x - 4)(x + 3) = 0 \)

\( x = 4 \) ya da \( x = -3 \)

\( x = 4 \) için verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{4}, 4 + 12, 4^2 \)

\( 4, 16, 16 \)

\( x = -3 \) için verilen 3 sayı aşağıdaki gibi olur.

\( \abs{-3}, -3 + 12, (-3)^2 \)

\( 3, 9, 9 \)

İstenen koşulu sağlayan farklı \( x \) değerleri aşağıdaki gibi bulunur.

\( x \in \{ -6, -3, -1, 0, 1, 4 \} \)


« Önceki
Mutlak Değer İşlem Kuralları
Sonraki »
Mutlak Değer Eşitsizlikleri